Hôm thứ Sáu, Tòa án Tối cao đã bác bỏ phần lớn các chính sách thuế quan sâu rộng của Tổng thống Trump, xóa bỏ một phần quan trọng trong chiến lược kinh tế của ông khi phán quyết rằng việc ông sử dụng đạo luật khẩn cấp để định hình lại thương mại toàn cầu là bất hợp pháp.
Quyết định này vô hiệu hóa điều mà chính quyền Trump gọi là sáng kiến kinh tế và ngoại giao quan trọng nhất của tổng thống trong nhiệm kỳ thứ hai, một kết quả mà ông Trump đã cảnh báo có thể đẩy nước Mỹ vào cảnh phá sản về tài chính.
Các thẩm phán đã bác bỏ việc ông Trump mở rộng phạm vi sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế quan lên hầu hết mọi quốc gia. Đạo luật được ban hành vào những năm 1970 cho phép tổng thống “điều tiết” nhập khẩu khi cần thiết để ứng phó với các tình trạng khẩn cấp quốc gia gây ra mối đe dọa “bất thường và đặc biệt”.
Chánh án John Roberts viết: “Chúng tôi không tự nhận mình có thẩm quyền đặc biệt trong các vấn đề kinh tế hay ngoại giao.”
“Chúng tôi chỉ khẳng định, như lẽ ra phải vậy, vai trò hạn chế được giao cho chúng tôi theo Điều III của Hiến pháp. Thực hiện vai trò đó, chúng tôi cho rằng IEEPA không cho phép Tổng thống áp đặt thuế quan.”
Ông Trump là tổng thống đầu tiên cố gắng viện dẫn IEEPA để áp thuế trong lịch sử gần 50 năm của đạo luật này.
Quyết định này không đưa ra hướng dẫn về cách thức hoàn tiền sẽ được thực hiện, một cuộc chiến pháp lý vẫn còn ở phía trước tại các tòa án cấp thấp hơn. Tính đến tháng 1 năm 2026, Mỹ đã thu về 289 tỷ đô la doanh thu từ chính sách thuế quan của Trump, theo Trung tâm Chính sách Lưỡng đảng.
Bất chấp hàng loạt chiến thắng của Trump trước Tòa án Tối cao trong năm qua, các thẩm phán vẫn bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc về khả năng ông có thể biện minh cho chương trình nghị sự kinh tế của mình bằng hàng loạt tình trạng khẩn cấp mà ông viện dẫn.
Bắt đầu từ tháng Hai, Trump đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp về fentanyl để áp thuế đối với Canada, Trung Quốc và Mexico. Và gần đây hơn, ông ta viện dẫn tình trạng khẩn cấp thâm hụt thương mại để áp đặt cái gọi là thuế quan có đi có lại đối với hàng chục đối tác thương mại trên toàn cầu.
Các thẩm phán cấp dưới cho phép các khoản thuế tiếp tục được áp dụng cho đến khi Tòa án Tối cao giải quyết vụ việc. Thuế quan theo từng lĩnh vực cụ thể của Trump, dựa trên các thẩm quyền pháp lý riêng biệt, như thuế đối với thép, nhôm và đồng, không phải là vấn đề tranh luận và vẫn có hiệu lực.
Ông Trump gọi vụ kiện này là một trong những vụ kiện quan trọng nhất trong lịch sử nước Mỹ, và trong khi tòa án tiến hành xét xử kín, tổng thống đã nhiều lần công khai cảnh báo rằng phán quyết chống lại ông sẽ dẫn đến thảm họa kinh tế.
Quyết định này đã khiến ba thẩm phán bảo thủ của tòa án phản đối.
Thẩm phán Brett Kavanaugh đã viết trong một ý kiến phản đối được các thẩm phán Clarence Thomas và Samuel Alito đồng thuận rằng, bất chấp những “cuộc tranh luận chính sách sôi nổi” do thuế quan của Trump gây ra, những cuộc tranh luận đó không phải là vấn đề mà tòa án cần giải quyết.
“Vấn đề pháp lý duy nhất ở đây là liệu, theo IEEPA, thuế quan có phải là một phương tiện để ‘điều tiết … nhập khẩu’ hay không,” Kavanaugh viết. “Văn bản luật, lịch sử và tiền lệ cho thấy câu trả lời rõ ràng là có: Giống như hạn ngạch và cấm vận, thuế quan là một công cụ truyền thống và phổ biến để điều tiết nhập khẩu.”
Ông nói rằng “bối cảnh và lẽ thường” là nền tảng cho cách giải thích luật về quyền hạn khẩn cấp. Tuy nhiên, nỗ lực áp thuế của Trump có thể không hoàn toàn bị cản trở.
“Về bản chất, Tòa án hôm nay kết luận rằng Tổng thống đã chọn sai điều khoản pháp lý khi dựa vào IEEPA thay vì một đạo luật khác để áp đặt các mức thuế này,” Kavanaugh nói thêm.
Quyết định này dự kiến sẽ thúc đẩy các công ty trên khắp cả nước yêu cầu hoàn trả hàng tỷ đô la tiền thuế quan mà họ đã trả, nay đã bị vô hiệu hóa. Tòa án Tối cao không nêu rõ quy trình hoàn trả như thế nào.
Trước khi phán quyết được đưa ra, Costco, một số bộ phận của Tập đoàn Toyota, Revlon và hàng trăm công ty khác đã đệ đơn kiện để bảo vệ quyền lợi của mình.
Tuy nhiên, không có tập đoàn lớn nào trong số đó tham gia vào vụ kiện tại Tòa án Tối cao.
Các thẩm phán đã xem xét các vụ kiện cơ bản do các tiểu bang do đảng Dân chủ lãnh đạo và hai nhóm doanh nghiệp nhỏ đệ trình. Các doanh nghiệp này được đại diện bởi một đội ngũ luật sư hùng hậu với các luật sư đến từ nhiều khuynh hướng chính trị khác nhau.
Đây là một thất bại hiếm hoi đối với chính quyền, vốn thường xuyên giành chiến thắng trước Tòa án Tối cao với đa số thẩm phán bảo thủ trong hàng loạt vụ kháng cáo khẩn cấp mà Bộ Tư pháp đệ trình để chống lại các lệnh cấm của các thẩm phán cấp dưới.
Tuy nhiên, quyết định về thuế quan đánh dấu lần đầu tiên Tòa án Tối cao đưa ra phán quyết cuối cùng về tính hợp pháp cơ bản của một trong những chính sách của ông Trump.
Mặc dù đây là một thất bại đáng kể đối với tổng thống, ông vẫn còn những con đường để thúc đẩy chương trình thuế quan của mình. Quốc hội có thẩm quyền theo hiến pháp để áp đặt các loại thuế quan mới, và Trump có thể cố gắng biện minh cho thuế quan dựa trên một đạo luật hiện hành khác.
Ilya Somin , luật sư đại diện cho một số doanh nghiệp phản đối thuế quan của Trump, đã ăn mừng quyết định này như một “chiến thắng lớn”.
“Hôm nay, Tòa án Tối cao đã phán quyết đúng đắn rằng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế không trao cho Tổng thống quyền ‘áp đặt thuế quan đối với hàng nhập khẩu từ bất kỳ quốc gia nào, đối với bất kỳ sản phẩm nào, với bất kỳ mức giá nào, trong bất kỳ khoảng thời gian nào’”, ông nói trong một tuyên bố. “Đây là một chiến thắng lớn cho sự phân chia quyền lực theo hiến pháp, cho thương mại tự do và cho hàng triệu người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ đang phải chịu đựng mức thuế cao hơn và giá cả cao hơn do các loại thuế quan này gây ra.”
Ny (Theo The Hill)
