WASHINGTON/KYIV, (Calitoday News) – Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với những tranh cãi mới sau khi quân đội Ukraine bất ngờ bị hạn chế quyền sử dụng hệ thống liên lạc vệ tinh Starshield, phiên bản quân sự của Starlink do công ty SpaceX của tỷ phú Elon Musk phát triển. Sự gián đoạn khiến nhiều máy bay không người lái của Ukraine mất kết nối, một số nhiệm vụ quân sự phải hủy bỏ, trong khi Kyiv cáo buộc quyết định này có thể làm suy yếu khả năng phòng thủ trước các cuộc tấn công của Nga.
Theo Reuters và Associated Press, sự cố bắt đầu vào tối thứ Ba (13/10), khi quân đội Ukraine phát hiện các thiết bị liên lạc vệ tinh Starshield không còn hoạt động bình thường nếu được gắn trên những phương tiện di chuyển với tốc độ vượt quá 100 dặm/giờ, tương đương khoảng 160 km/giờ.
Hạn chế này đặc biệt ảnh hưởng đến những máy bay không người lái được Ukraine sử dụng để tấn công các mục tiêu quân sự, thu thập thông tin tình báo và đánh chặn máy bay không người lái của Nga.
Ông Serhii Beskrestnov, cố vấn công nghệ quân sự của Tổng thống Volodymyr Zelensky, cho biết lực lượng Ukraine không nhận được bất kỳ thông báo trước nào về việc thay đổi giới hạn tốc độ kết nối. Điều này khiến một số nhiệm vụ tác chiến bị gián đoạn, trong đó có những máy bay không người lái mất khả năng điều khiển khi đang hoạt động.
Đến thứ Năm (15/10), một số đơn vị quân đội Ukraine cho biết kết nối đã được khôi phục, nhưng vẫn còn những hạn chế đối với các thiết bị hoạt động ở tốc độ cao. Chính quyền Kyiv tiếp tục yêu cầu Washington và SpaceX giải thích nguyên nhân của sự cố.
Tranh cãi nhanh chóng chuyển hướng sang câu hỏi ai thực sự kiểm soát hệ thống Starshield: Elon Musk, công ty SpaceX, Ngũ Giác Đài hay Tổng thống Trump?
Trước những lời chỉ trích cho rằng SpaceX cố tình hạn chế dịch vụ để gây sức ép với Ukraine, Musk khẳng định hệ thống Starshield thuộc quyền sở hữu và kiểm soát của chính phủ Hoa Kỳ.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Musk tuyên bố rằng mọi giới hạn về tốc độ hoặc cách sử dụng Starshield đều do quân đội Mỹ quyết định và cuối cùng thuộc thẩm quyền của Tổng thống Hoa Kỳ.
Musk cũng nhấn mạnh cần phân biệt Starlink, dịch vụ internet vệ tinh thương mại phục vụ người dùng dân sự, với Starshield, hệ thống được phát triển riêng cho các hoạt động quốc phòng và an ninh của chính phủ Mỹ.
Theo SpaceX, Starshield cung cấp khả năng liên lạc được mã hóa ở mức độ cao hơn, hỗ trợ truyền dữ liệu quân sự, giám sát và điều khiển các hệ thống hoạt động trên chiến trường. Đối với Ukraine, công nghệ này đã trở thành một phần quan trọng trong hoạt động của các đơn vị máy bay không người lái.
Đáng chú ý, Reuters hôm thứ Năm dẫn lời hai quan chức Mỹ và một quan chức phương Tây được thông báo về vụ việc cho biết chỉ thị hạn chế dịch vụ Starshield dành cho Ukraine xuất phát từ bên trong Tòa Bạch Ốc.
Theo các nguồn tin này, lãnh đạo Bộ Quốc phòng Mỹ đã nhận được thông điệp yêu cầu làm chậm dịch vụ Starshield cung cấp cho quân đội Ukraine. Tuy nhiên, những người cung cấp thông tin không xác định ai tại Tòa Bạch Ốc đã đưa ra quyết định cuối cùng hoặc ai trực tiếp thực hiện chỉ thị.
Thông tin này củng cố những nghi vấn về vai trò của chính quyền Trump, nhưng Tòa Bạch Ốc chưa công khai xác nhận đầy đủ quá trình ra quyết định.
Sự gián đoạn xảy ra trong bối cảnh quan hệ giữa Washington và Kyiv đang căng thẳng vì những bất đồng liên quan đến cuộc chiến Nga–Ukraine và chính sách năng lượng.
Tổng thống Trump gần đây đã gây tranh cãi khi đồng ý nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với dầu diesel của Nga, trong lúc giá nhiên liệu tại Mỹ tăng cao. Ông cũng yêu cầu Ukraine ngừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu và cơ sở năng lượng của Nga, cho rằng những cuộc tấn công này góp phần gây áp lực lên giá nhiên liệu quốc tế.
Trong khi đó, Ukraine xem việc tấn công các cơ sở năng lượng của Nga là một phần trong chiến lược làm suy yếu nguồn tài chính và khả năng hậu cần phục vụ chiến tranh của Moscow.
Một số giới chức Ukraine nghi ngờ việc hạn chế Starshield có thể là biện pháp gây sức ép nhằm buộc Kyiv thay đổi chiến lược quân sự. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng công khai xác nhận chính quyền Mỹ sử dụng hệ thống này như một điều kiện trao đổi trực tiếp để yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga.
Tổng thống Zelensky bày tỏ sự thất vọng sâu sắc trước diễn biến mới. Trong cuộc phỏng vấn với chương trình Piers Morgan Uncensored, ông cho rằng việc hạn chế hệ thống liên lạc quân sự trong lúc Ukraine đang phải chống đỡ những cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Nga là một sai lầm nghiêm trọng.
Ông Zelensky cảnh báo quyết định này có thể dẫn đến nhiều thương vong, bởi các đơn vị phòng không Ukraine phụ thuộc vào kết nối vệ tinh để phát hiện, theo dõi và đánh chặn máy bay không người lái của đối phương.
Nhà lãnh đạo Ukraine cũng nói rằng ông cảm thấy bị phản bội bởi sự thay đổi trong chính sách của Washington. Theo ông, Ukraine đang có nguy cơ mất đi sự hỗ trợ của một đối tác quan trọng vào thời điểm cuộc chiến vẫn tiếp diễn.
Những lo ngại càng gia tăng khi Nga tiến hành các đợt tấn công bằng tên lửa đạn đạo vào Kyiv trong hai đêm liên tiếp. Ông Zelensky cho biết Ukraine không nhận được những cảnh báo sớm thường lệ từ các đối tác phương Tây về các cuộc tấn công này, nhưng không xác định rõ quốc gia nào đã ngừng cung cấp thông tin.
Ông Trump bác bỏ thông tin cho rằng Mỹ đã ngừng chia sẻ tình báo với Ukraine.
Vụ việc cũng gây phản ứng từ các đồng minh châu Âu, đặc biệt là Ba Lan, quốc gia đã tài trợ một phần chi phí sử dụng Starlink cho Ukraine.
Ngoại trưởng Ba Lan Radosław Sikorski công khai chất vấn Elon Musk trên mạng xã hội, đặt câu hỏi liệu tỷ phú này có đang sử dụng những sản phẩm công nghệ của mình để phục vụ mục tiêu chính trị hay không.
Tại Washington, Thượng nghị sĩ Dân chủ Jeanne Shaheen kêu gọi chính quyền Trump lập tức chấm dứt các hạn chế đối với Starshield, đồng thời nhấn mạnh rằng sinh mạng con người đang bị đe dọa.
Bà Shaheen cũng yêu cầu Ngũ Giác Đài tuân thủ nghĩa vụ thông báo cho Quốc hội nếu có quyết định đình chỉ hoặc giảm mức độ chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine.
Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Tom Tillis bày tỏ lo ngại về những hạn chế liên quan đến Starshield, cho rằng việc ủng hộ chủ quyền Ukraine không nên trở thành vấn đề thiếu rõ ràng đối với chính phủ hoặc các doanh nghiệp Mỹ.
Ngoài tác động trực tiếp đến chiến trường, sự cố còn phơi bày mức độ phụ thuộc của Ukraine vào công nghệ vệ tinh Mỹ.
Kể từ khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện vào tháng 2/2022, Starlink đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì liên lạc tại những khu vực có hạ tầng viễn thông bị phá hủy. Theo thời gian, quân đội Ukraine mở rộng việc sử dụng công nghệ này cho các hoạt động điều khiển máy bay không người lái, truyền dữ liệu chiến trường và phối hợp giữa các đơn vị.
Starshield được phát triển để phục vụ những nhiệm vụ quân sự có yêu cầu bảo mật và khả năng hoạt động cao hơn dịch vụ Starlink thông thường.
Theo Reuters, Ukraine hiện đang xem xét những hệ thống liên lạc dự phòng nhằm giảm sự phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định những giải pháp thay thế từ châu Âu chưa thể nhanh chóng đáp ứng đầy đủ nhu cầu về tốc độ, phạm vi phủ sóng và khả năng tích hợp với các hệ thống quân sự hiện tại của Ukraine.
Việc chuyển đổi sang công nghệ khác cũng có thể đòi hỏi chi phí lớn và thời gian triển khai đáng kể.
Cho đến ngày 15/10, kết nối Starshield của một số đơn vị Ukraine đã hoạt động trở lại, nhưng những câu hỏi về thẩm quyền kiểm soát và lý do áp đặt hạn chế vẫn chưa được giải đáp hoàn toàn.
Các nguồn tin Reuters cho rằng chỉ thị xuất phát từ Tòa Bạch Ốc, trong khi Musk khẳng định những quyết định liên quan đến Starshield thuộc trách nhiệm của chính phủ Mỹ. Tuy nhiên, Washington chưa công bố văn bản chỉ thị hoặc giải thích chính thức về mục đích của biện pháp này.
Vụ tranh cãi cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của công nghệ vệ tinh thương mại trong chiến tranh hiện đại, đồng thời đặt ra vấn đề về khả năng một quốc gia bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi quyền tiếp cận hệ thống liên lạc quân sự thiết yếu phụ thuộc vào quyết định của một chính phủ nước ngoài.
Calitoday tổng hợp
