BOSTON, Massachusetts – (Calitoday News) – Một thẩm phán liên bang tại Massachusetts vừa ra lệnh tạm thời ngăn chặn chính quyền Tổng thống Donald Trump thực thi quy định mới nhằm đẩy nhanh quá trình thu hồi quy chế tị nạn của những người đã được Hoa Kỳ tiếp nhận hợp pháp. Phán quyết được đưa ra sau khi nhiều tổ chức bảo vệ người tị nạn đệ đơn kiện, cho rằng chính sách mới có thể khiến hàng chục nghìn người mất quyền cư trú hợp pháp mà không có đủ thời gian tự bảo vệ mình trước các quyết định của chính phủ.
Theo Reuters và The Hill, hôm thứ Ba, ngày 27/10, Thẩm phán liên bang Julia Kobick tại Boston đã ban hành lệnh tạm hoãn trong 10 ngày đối với quy định của Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS), có hiệu lực từ ngày 14/10. Quy định này rút ngắn thời gian để người tị nạn phản hồi thông báo dự định thu hồi quy chế của họ từ 30 ngày xuống chỉ còn 10 ngày.
Theo quyết định của tòa, quy định mới sẽ bị đình chỉ đến ngày 6/11/2026, trong khi tòa án tiếp tục xem xét yêu cầu của các nguyên đơn về việc ngăn chặn chính sách trong thời gian dài hơn.
Phán quyết cũng ngăn chính quyền liên bang thực thi những thông báo thu hồi quy chế đã được gửi từ ngày 14/10 đến ngày 27/10 nếu các thông báo đó yêu cầu người nhận phải trả lời trong thời hạn ngắn hơn 30 ngày.
Đặc biệt, trong thời gian lệnh tạm hoãn còn hiệu lực, chính quyền không được thu hồi quy chế tị nạn chỉ vì người nhận những thông báo nói trên không phản hồi trong thời hạn 10 ngày.
Thẩm phán Kobick giải thích rằng việc tạm dừng thực thi quy định là cần thiết nhằm duy trì tình trạng pháp lý hiện tại, tránh những tổn hại khó khắc phục đối với người tị nạn và tạo điều kiện để tòa án xem xét đầy đủ các lập luận pháp lý của hai bên.
Trước đó, ngày 14/10, Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ (DHS) ban hành quy định mới mang tên Removing 30-Day Refugee Termination Notice, thay đổi thủ tục thu hồi quy chế tị nạn đã được áp dụng trong khoảng 45 năm.
Theo quy định cũ, khi USCIS xác định một người có thể không đáp ứng điều kiện được công nhận là người tị nạn tại thời điểm nhập cảnh, cơ quan này phải gửi thông báo dự định thu hồi quy chế và cho người đó 30 ngày để giải trình, cung cấp bằng chứng hoặc phản bác kết luận của chính phủ.
Tuy nhiên, chính quyền Trump cho rằng thời hạn 30 ngày làm kéo dài quá trình xử lý những trường hợp không đủ điều kiện và có thể gây trở ngại cho việc thực thi luật di trú.
Quy định mới giảm thời hạn xuống còn 10 ngày, với mục tiêu được chính quyền mô tả là tăng cường tính toàn vẹn của hệ thống di trú, bảo vệ an ninh quốc gia, an toàn công cộng và ngăn chặn những trường hợp gian lận hoặc lợi dụng chương trình tị nạn.
Theo ước tính của Bộ An ninh Nội địa, chính sách mới có thể ảnh hưởng đến khoảng 186.000 người tị nạn đang sinh sống tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, đây là số người có thể chịu tác động của quy định, không phải số người đã bị xác định vi phạm luật di trú hoặc sẽ bị trục xuất.
Vụ kiện tập thể được nộp hôm thứ Hai, ngày 26/10, bởi nhiều tổ chức hỗ trợ người tị nạn, bao gồm Partnership for the Advancement of New Americans, HIAS, Refugee Council USA, African Communities Together, Jewish Family Service of Western Massachusetts và International Institute of New England.
Ngoài các tổ chức trên, bốn nguyên đơn cá nhân đến từ Afghanistan, Ethiopia, Colombia và Iraq cũng tham gia vụ kiện. Những người này từng chạy trốn khỏi tình trạng đàn áp tại quê nhà hoặc gặp vấn đề về giam giữ trong thời gian chờ chính quyền giải quyết hồ sơ xin thẻ xanh.
Các nguyên đơn được đại diện bởi tổ chức Democracy Forward, International Refugee Assistance Project và một nhóm luật sư hỗ trợ pháp lý.
Theo nội dung đơn kiện, việc rút ngắn thời gian phản hồi xuống còn 10 ngày khiến nhiều người tị nạn gặp khó khăn trong việc tìm luật sư, thu thập giấy tờ, dịch thuật tài liệu và chuẩn bị bằng chứng để bảo vệ tư cách pháp lý của mình.
Các tổ chức này cho rằng nhiều người tị nạn từng trải qua chiến tranh, đàn áp chính trị hoặc bạo lực tại quê nhà, nên việc mất quy chế có thể khiến họ đối mặt với nguy cơ bị giam giữ hoặc trục xuất trở lại những nơi không an toàn. International Refugee Assistance Project
Ông Erez Reuveni, luật sư thuộc Democracy Forward đại diện cho các nguyên đơn, hoan nghênh quyết định của tòa án, cho rằng phán quyết mang lại sự bảo vệ thiết thực cho những người đã nhận được thông báo dự định thu hồi quy chế.
Trong tuyên bố chung, các tổ chức nguyên đơn nhấn mạnh rằng những người đã được Hoa Kỳ tiếp nhận hợp pháp cần có cơ hội thực chất để bảo vệ quyền lợi trước khi chính phủ đưa ra quyết định có thể làm thay đổi hoàn toàn cuộc sống của họ.
Tuy nhiên, phía chính quyền Trump bảo vệ chính sách mới và cho rằng việc tăng cường kiểm tra là cần thiết nhằm khắc phục những thiếu sót trong hệ thống tiếp nhận người tị nạn.
Trong phản hồi gửi Đài Phát thanh Công cộng New Hampshire, Bộ An ninh Nội địa cáo buộc chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden đã làm suy yếu các biện pháp sàng lọc nhằm đẩy nhanh quá trình tiếp nhận người tị nạn.
Phát ngôn viên USCIS Zach Kahler cũng chỉ trích vụ kiện, cho rằng đây là nỗ lực nhằm cản trở cam kết của chính quyền Trump trong việc thực thi luật di trú theo quy định của Quốc hội.
Những cáo buộc của chính quyền về việc sàng lọc không đầy đủ dưới thời Biden là lập trường của phía chính phủ, chưa phải kết luận của tòa án trong vụ kiện hiện tại.
Đáng chú ý, vụ kiện không chỉ phản đối việc rút ngắn thời hạn phản hồi mà còn thách thức hai chính sách di trú khác của chính quyền Trump.
Chính sách thứ nhất liên quan đến quyết định được ban hành vào tháng 11/2025, theo đó USCIS tạm ngừng xử lý hồ sơ xin thường trú nhân của những người tị nạn được tiếp nhận trong nhiệm kỳ Tổng thống Biden.
Theo các nguyên đơn, việc đình chỉ xử lý hồ sơ khiến nhiều người đã cư trú hợp pháp tại Mỹ không thể hoàn tất thủ tục xin thẻ xanh, dù họ có thể đáp ứng các điều kiện theo luật liên bang.
Chính sách thứ hai yêu cầu kiểm tra lại hàng loạt người tị nạn đã được chấp thuận nhập cảnh, bao gồm việc phỏng vấn lại và xem xét hồ sơ của những người từng trải qua quá trình sàng lọc trước khi đến Mỹ.
Các tổ chức bảo vệ người tị nạn lập luận rằng việc tái kiểm tra trên diện rộng, đặc biệt khi tập trung vào những người được tiếp nhận dưới một chính quyền trước đó, có thể gây bất ổn pháp lý và khiến nhiều gia đình sống trong tình trạng lo lắng kéo dài.
Tuy nhiên, phán quyết ngày 27/10 của Thẩm phán Kobick mới chỉ tạm thời ngăn chặn quy định rút ngắn thời hạn phản hồi. Tòa án chưa đưa ra quyết định cuối cùng đối với hai chính sách còn lại.
Về mặt pháp lý, quy chế tị nạn và tình trạng thường trú nhân là hai khái niệm khác nhau trong hệ thống di trú Hoa Kỳ.
Người được tiếp nhận theo diện tị nạn, hay refugee, đã trải qua quá trình xét duyệt trước khi được phép nhập cảnh vào Mỹ. Sau một thời gian cư trú và đáp ứng những điều kiện luật định, họ có thể xin điều chỉnh tình trạng di trú để trở thành thường trú nhân hợp pháp.
Việc chính phủ xem xét lại điều kiện tị nạn không đồng nghĩa với việc mọi người trong diện này tự động mất quyền cư trú. Các quyết định thu hồi phải dựa trên căn cứ pháp lý và tuân thủ những thủ tục áp dụng.
Đối với những người chưa có thẻ xanh, việc bị thu hồi quy chế có thể tạo ra những hậu quả nghiêm trọng, bởi họ có thể mất cơ sở pháp lý cho việc tiếp tục cư trú và phải đối mặt với các thủ tục di trú khác, bao gồm khả năng bị trục xuất.
Chính vì vậy, thời gian được phép phản hồi thông báo thu hồi quy chế trở thành vấn đề trung tâm của vụ kiện, đặc biệt đối với những người gặp rào cản ngôn ngữ hoặc khó tiếp cận dịch vụ pháp lý.
Phán quyết mới nhất cũng phản ánh những tranh chấp pháp lý tiếp diễn giữa chính quyền Trump và các tổ chức bảo vệ quyền lợi người nhập cư trong việc xác định phạm vi quyền hạn của cơ quan hành pháp.
Trước đó, vào tháng Ba, một thẩm phán liên bang khác tại Boston đã bác bỏ một chính sách cho phép bắt giữ và giam giữ hàng nghìn người tị nạn chỉ vì họ chưa có thẻ xanh sau một năm nhập cảnh.
Các vụ kiện này đặt ra câu hỏi về mức độ mà chính quyền liên bang có thể thay đổi thủ tục di trú đối với những người đã được tiếp nhận hợp pháp, cũng như những quyền bảo vệ pháp lý mà họ được hưởng theo luật hiện hành. New Hampshire Public Radio
Đến ngày 27/10, phán quyết của Thẩm phán Kobick vẫn chỉ là một lệnh tạm hoãn mang tính thủ tục, không phải quyết định cuối cùng xác định quy định của chính quyền Trump là hợp pháp hay vi phạm pháp luật.
Tòa án dự kiến tiếp tục xem xét các yêu cầu của nguyên đơn trước khi quyết định có gia hạn lệnh đình chỉ hay cho phép chính quyền thực thi quy định mới sau ngày 6/11.
Trong thời gian chờ đợi, những người tị nạn thuộc phạm vi lệnh tòa sẽ tiếp tục được bảo vệ khỏi việc áp dụng thời hạn phản hồi 10 ngày. Tuy nhiên, phán quyết không có nghĩa là mọi thủ tục xem xét hoặc thu hồi quy chế tị nạn tại Hoa Kỳ đều bị đình chỉ.
Vụ kiện được xem là một diễn biến quan trọng trong cuộc tranh luận về chính sách di trú của chính quyền Trump, khi chính phủ nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kiểm soát và an ninh, còn các tổ chức bảo vệ người tị nạn đề cao quyền được xét duyệt công bằng của những người đã được Hoa Kỳ cho phép cư trú hợp pháp.
Calitoday tổng hợp
