Có ít nhất 153 người thiệt mạng trong một cuộc tấn công bằng phi cơ không người lái nhắm vào khu chợ Amiet tại Abyei, vùng lãnh thổ đang bị tranh chấp giữa Sudan và Nam Sudan. Con số thương vong do giới chức địa phương cung cấp trong lúc công tác tìm kiếm vẫn tiếp diễn…
Ngày 21 tháng 10 năm 2026, các hãng thông tấn quốc tế đồng loạt loan tin cuộc tấn công xảy ra vào khoảng 11 giờ sáng thứ Hai, ngày 19 tháng 10 năm 2026, tại chợ Amiet, cách thị trấn Abyei (vùng lãnh thổ đang bị tranh chấp giữa Sudan và Nam Sudan) khoảng 10 cây số về phía bắc. Khu vực bị đánh trúng có một địa điểm chứa nhiên liệu, khiến lửa bùng cháy dữ dội và kéo dài sang ngày hôm sau. Đám cháy gây nhiều trở ngại cho công tác cứu hộ, thu hồi thi thể và xác định danh tánh các nạn nhân.
Ông Yohanna Akol Ngor, quyền Bộ trưởng Thông tin của chính quyền hành chánh Abyei, nói với AP rằng tính đến ngày 20-10, giới chức đã ghi nhận ít nhất 153 người thiệt mạng, đồng thời cảnh báo con số này có thể còn gia tăng. Đến ngày 21-10, ông Ngor cho biết 153 là số thi thể đã được xác nhận và chôn cất, trong khi một số người vẫn còn mất tích. Theo tin tức ông cung cấp cho đài Radio Tamazuj, các nạn nhân được chôn trong hai ngôi mộ tập thể ở hai phía khu chợ. Một số thi thể bị cháy đến mức rất khó nhận dạng.
Ông Ngor quy trách nhiệm cho quân đội Sudan, nhưng cần lưu ý rằng AP chưa thể tự mình xác minh độc lập bên nào đã thực hiện cuộc tấn công. Một sĩ quan cao cấp của quân đội Sudan, phát biểu với AP với điều kiện giấu tên vì không được phép cung cấp tin tức cho báo chí, thừa nhận quân đội đã tiến hành một cuộc không kích bằng phi cơ không người lái nhắm vào những xe chở nhiên liệu từ Nam Sudan. Theo lời viên sĩ quan này, số nhiên liệu ấy được cho là đang trên đường cung cấp cho Lực lượng Hỗ trợ Nhanh, gọi tắt là RSF, một lực lượng bán quân sự đang giao tranh với quân đội Sudan. Ông khẳng định mục tiêu của cuộc tấn công là những người tham gia buôn lậu nhiên liệu và thành viên RSF, chứ không phải thường dân. Tuy nhiên, AP cho biết chưa thể kiểm chứng độc lập lời giải thích về mục tiêu tấn công cũng như danh tánh những người thiệt mạng.
Sự khác biệt giữa lời cáo buộc của chính quyền Abyei và lời giải thích từ phía quân đội Sudan khiến nhu cầu điều tra độc lập trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ngay cả khi mục tiêu dự trù là một kho nhiên liệu hoặc tuyến tiếp tế của lực lượng võ trang, điều đó cũng không tự động giải đáp câu hỏi liệu cuộc tấn công có tuân thủ luật nhân đạo quốc tế hay không. Các bên tham chiến có bổn phận phân biệt mục tiêu quân sự với thường dân, cứu xét nguy cơ gây thương vong cho những người không tham chiến và áp dụng các biện pháp phòng ngừa cần thiết. Nếu một mục tiêu quân sự nằm giữa khu chợ đông người, nguy cơ đối với thường dân phải được cân nhắc nghiêm chỉnh trước khi quyết định khai hỏa.
Thảm kịch tại chợ Amiet còn phơi bày hậu quả tàn khốc khi hoạt động kinh tế dân sự đan xen với những tuyến tiếp vận phục vụ chiến tranh. Chợ Amiet là nơi mua bán của cộng đồng người Ngok Dinka và người Misseriya, đồng thời phục vụ cư dân địa phương cùng những người chịu ảnh hưởng từ cuộc chiến tại Sudan. Khi một khu vực như vậy bị tấn công, hậu quả không chỉ là số người thiệt mạng ngay tại hiện trường. Những người sống sót có thể mất thân nhân, nhà cửa, kế sinh nhai và cả khả năng tiếp cận thực phẩm, nhiên liệu cùng các dịch vụ y tế.
Tình hình cấp cứu sau cuộc tấn công cũng hết sức nghiêm trọng. Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới, thường được biết đến qua tên viết tắt MSF, cho biết các toán y tế đang phối hợp với nhân viên Bộ Y tế Nam Sudan để điều trị những người bị thương tại Bệnh viện Ameth Bek. Bác sĩ Christian Lindauer, phụ trách hoạt động y tế của MSF tại bệnh viện, cho biết cơ sở này đã tiếp nhận hơn 20 bệnh nhân, trong đó có những trường hợp nguy kịch và người bị phỏng nặng. Theo bản tin cập nhật của Radio Tamazuj ngày 21-10, số bệnh nhân đang được điều trị đã lên khoảng 30 người. Sự khác biệt giữa các bản tin cho thấy việc thống kê thương vong vẫn đang tiếp tục được cập nhật.
Phản ứng ngoại giao diễn ra nhanh chóng sau thảm kịch. Bộ Ngoại giao Nam Sudan lên án cuộc tấn công, cáo buộc phi cơ không người lái đã đánh trúng nhiều địa điểm trong khu chợ, gây thương vong cho thường dân và phá hoại tài sản trên diện rộng. Chánh phủ Nam Sudan cho biết đã triệu tập đại sứ Sudan để phản đối, đồng thời yêu cầu nước láng giềng không tiến hành những hành động đe dọa sinh mạng và tài sản của người dân. Juba cũng kêu gọi giải quyết những bất đồng liên quan đến Abyei qua các ngả ngoại giao. Trong khi đó, ông Stéphane Dujarric, phát ngôn viên của Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc, cho biết tổ chức này lên án các cuộc tấn công bằng phi cơ không người lái gần chợ Amiet và Todach, nơi nhiều thường dân, trong đó có phụ nữ và trẻ em, được cho là đã thiệt mạng hoặc bị thương. Tuyên bố của Liên Hiệp Quốc không xác định bên nào đã thực hiện các cuộc tấn công.
Lực lượng An ninh Lâm thời Liên Hiệp Quốc tại Abyei, gọi tắt là UNISFA, đã điều động nhân viên y tế, phương tiện chữa cháy và lực lượng phản ứng nhanh để hỗ trợ cứu hộ, di tản người bị thương và ngăn đám cháy lan rộng. Liên Hiệp Quốc cho biết vẫn còn nhiều người mất tích và số người thiệt mạng có thể gia tăng khi công tác kiểm chứng tiếp tục. Việc lực lượng gìn giữ hòa bình phải tham gia cứu trợ khẩn cấp cho thấy mức độ nguy hiểm tại một khu vực vốn đã bất ổn vì tranh chấp lãnh thổ và cuộc chiến ngày càng lan rộng.
Abyei có vị trí chiến lược quan trọng và sở hữu nguồn tài nguyên dầu hỏa đáng kể. Cả Sudan lẫn Nam Sudan đều tuyên bố chủ quyền đối với vùng đất này, nhưng quy chế cuối cùng vẫn chưa được giải quyết kể từ khi Nam Sudan giành độc lập vào năm 2011. Thỏa thuận hòa bình năm 2005 từng đề ra hướng giải quyết vấn đề Abyei, song cuộc trưng cầu dân ý dự trù về tương lai vùng lãnh thổ đã bị đình trệ vì bất đồng liên quan đến thành phần cử tri. Cộng đồng Ngok Dinka, chiếm đa số tại đây, nhìn chung muốn Abyei thuộc về Nam Sudan; trong khi người Misseriya, vốn có truyền thống chăn nuôi và sử dụng các đồng cỏ trong vùng, lại có mối liên hệ lâu đời với Sudan. Những tranh chấp về đất đai, tài nguyên và quyền kiểm soát đã nhiều lần biến Abyei thành một điểm nóng xung đột.
Theo Reuters ngày 20-10, tổng số người thiệt mạng trong những cuộc tấn công gần đây tại khu vực Sudan đã vượt quá 250 người, khi cộng thêm những trường hợp tử vong ở Abyei và các địa điểm khác.
Trước đó, ngày 19-5-2026, AP loan tin một cuộc tấn công bằng phi cơ không người lái nhắm vào khu chợ tại Ghubaysh, thuộc bang West Kordofan của Sudan, khiến ít nhất 28 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương, theo thống kê của nhóm luật sư nhân quyền Emergency Lawyers. Cuộc tấn công xảy ra vào buổi sáng, khi khu chợ có đông người mua bán. Nhóm này quy trách nhiệm cho quân đội Sudan.
Reuters cũng loan tin ngày 20-10 rằng một cuộc không kích gần biên giới Sudan – Ai Cập hôm 10-10 đã khiến hơn 70 người khai thác vàng thủ công thiệt mạng, theo một nhóm giám sát nhân quyền địa phương. Trong những cuộc giao tranh khác tại bang West Kordofan, nhóm Emergency Lawyers cáo buộc các đợt tấn công ngày 17 và 18-10 đã làm hàng chục người thiệt mạng. Những tin tức này cho thấy vụ tấn công tại Abyei không phải là một biến cố riêng lẻ, mà nằm trong làn sóng bạo lực đang gia tăng, khi các loại võ khí tầm xa có thể gây thương vong lớn tại những khu vực đông dân cư.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
