(AP) — Hôm thứ Ba, một thẩm phán liên bang đã ra lệnh cho chính quyền Trump đình chỉ dự án xây dựng phòng đại tiệc trị giá 400 triệu USD – công trình mà Tổng thống đã cho phá dỡ Cánh Đông của Tòa Bạch Ốc để lấy mặt bằng – đồng thời ngăn chặn mọi hoạt động thi công khi chưa có sự chấp thuận từ Quốc hội.
Thẩm phán liên bang Richard Leon tại Washington đã chấp thuận yêu cầu của một tổ chức bảo tồn về việc ban hành lệnh đình chỉ tạm thời đối với dự án phòng đại tiệc của Tổng thống Donald Trump. Ông kết luận rằng Hiệp hội Bảo tồn Di tích Quốc gia (National Trust for Historic Preservation) có khả năng cao sẽ thắng thế trong vụ kiện vì “không có điều luật nào trao cho Tổng thống quyền hạn lớn như ông ấy đang tự nhận.”
“Tổng thống Hoa Kỳ là người quản lý Tòa Bạch Ốc cho các thế hệ Đệ nhất Gia đình tương lai. Tuy nhiên, ông ấy không phải là chủ sở hữu!” — Thẩm phán Leon, người được Tổng thống đảng Cộng hòa George W. Bush bổ nhiệm, viết trong phán quyết.
Phía Tòa Bạch Ốc đã nhanh chóng nộp đơn kháng cáo trong khi ông Trump tỏ ra hết sức phẫn nộ. “Chúng tôi đã xây dựng nhiều thứ tại Tòa Bạch Ốc trong nhiều năm qua mà chẳng cần sự phê duyệt của Quốc hội,” ông nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục ngay sau đó.
Phán quyết này là đòn giáng mạnh mẽ đầu tiên đối với những nỗ lực quy mô của ông Trump nhằm đại tu Tòa Bạch Ốc. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ tác động cụ thể của nó đối với một dự án khổng lồ mà tại đó, các đội thi công đã phá bỏ Cánh Đông từ lâu, làm thay đổi hoàn toàn diện mạo và linh hồn của khu di tích lịch sử này.
Quyết định của thẩm phán được đưa ra hai ngày trước khi Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia — cơ quan phê duyệt các công trình trên đất liên bang tại khu vực Washington — dự kiến thông qua hạng mục bổ sung này. Stephen Staudigl, người phát ngôn của ủy bản, cho biết phán quyết của tòa không ảnh hưởng đến lịch trình làm việc vào thứ Năm tới.
Bà Carol Quillen, Chủ tịch kiêm CEO của Hiệp hội Bảo tồn Di tích Quốc gia, đơn vị khởi kiện, phát biểu: “Chúng tôi hoan nghênh phán quyết của Thẩm phán Leon về việc đình chỉ thi công phòng đại tiệc cho đến khi Chính quyền tuân thủ luật pháp và có được sự cho phép rõ ràng để tiếp tục.”
“Đây là chiến thắng cho người dân Mỹ đối với một dự án có tác động vĩnh viễn đến một trong những địa danh mang tính biểu tượng và được yêu mến nhất quốc gia,” bà Quillen nhấn mạnh.
Thẩm phán thừa nhận sự phức tạp khi dừng một dự án đang dang dở
Thẩm phán Leon đã tạm hoãn thi hành lệnh của mình trong 14 ngày, thừa nhận rằng vụ việc “đưa ra những vấn đề mới mẻ và trọng đại, và việc dừng một dự án đang thi công có thể gây ra các vấn đề về hậu cần.” Ông cũng lường trước việc chính quyền sẽ kháng cáo.
Tuy nhiên, thẩm phán phán quyết rằng bất kỳ công việc xây dựng nào cần thiết để đảm bảo an toàn và an ninh cho Tòa Bạch Ốc đều nằm ngoài phạm vi của lệnh đình chỉ. Ông Leon cho biết đã xem xét các tài liệu mà chính phủ nộp riêng trước khi kết luận rằng việc tạm dừng xây dựng sẽ không gây nguy hại đến an ninh quốc gia.
Ông Trump lưu ý rằng phán quyết vẫn cho phép tiếp tục xây dựng các hầm ngầm và các biện pháp an ninh khác quanh khuôn viên Tòa Bạch Ốc — dù những hạng mục này được chi trả bởi tiền thuế của dân, chứ không phải từ các nhà tài trợ tư nhân hay từ túi tiền của chính ông Trump như lời hứa trước đó.
Tổng thống đã mang theo các ghi chú viết tay vào Phòng Bầu dục, trích dẫn phần phán quyết này và nói: “Nó ghi rằng chúng tôi được phép tiếp tục xây dựng.” Sau đó, ông liệt kê chi tiết các nỗ lực tăng cường an ninh song hành với việc xây dựng phòng đại tiệc.
“Mái nhà có khả năng chống thiết bị bay không người lái (drone). Chúng tôi có hệ thống xử lý không khí an ninh. Bạn biết đấy, điều tồi tệ có thể xảy ra trong không khí nếu có kẻ xấu,” Tổng thống nói. “Chúng tôi có hệ thống phòng thủ sinh học, viễn thông và liên lạc bảo mật ở khắp nơi. Chúng tôi đang xây dựng các hầm tránh bom, một bệnh viện và các cơ sở y tế lớn.”
Ông nói thêm: “Hãy nghĩ đến sự an toàn của Tổng thống,” và khẳng định rằng theo phán quyết, “về điểm đó, chúng tôi ổn.”
Dự án thần tốc gây ngỡ ngàng dư luận
Tòa Bạch Ốc công bố dự án phòng đại tiệc vào mùa hè năm ngoái. Đến cuối tháng 10, ông Trump đã cho phá dỡ Cánh Đông để xây dựng một phòng đại tiệc rộng hơn 8.300 mét vuông, mà ông nói là có sức chứa 999 người.
Ông Trump đã tiến hành dự án trước khi lấy ý kiến từ Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia và Ủy ban Mỹ thuật — cả hai cơ quan mà ông đã đưa các đồng minh của mình vào nắm giữ vị trí. Hiệp hội bảo tồn đã đệ đơn kiện vào tháng 12.
Chính quyền cho biết việc thi công phần nổi của phòng đại tiệc sẽ bắt đầu vào tháng 4. “Chúng ta chỉ còn cách thời điểm đó hai tuần,” luật sư Thaddeus Heuer phía nguyên đơn phát biểu trong phiên điều trần ngày 17 tháng 3.
Trong phiên điều trần, Thẩm phán Leon tỏ ra hoài nghi về điều mà ông gọi là “các lý thuyết và động lực thay đổi liên tục” trong lập luận của chính phủ. Ông cũng bày tỏ sự thất vọng khi phía Bộ Tư pháp cố gắng đánh đồng dự án khổng lồ này với các công trình cải tạo khiêm tốn tại Tòa Bạch Ốc dưới thời các đời tổng thống trước.
“Đây là biểu tượng mang tính biểu tượng của quốc gia này,” thẩm phán nhấn mạnh.
Trong phán quyết của mình, ông Leon bác bỏ tuyên bố của chính quyền rằng Quốc hội đã trao cho Tổng thống quyền đơn phương gần như tuyệt đối để xây dựng bất cứ thứ gì trên đất liên bang ở Washington, bất kể nguồn vốn từ đâu.
“Rõ ràng đây không phải là cách Quốc hội và các cựu Tổng thống quản lý Tòa Bạch Ốc trong nhiều thế kỷ qua, và Tòa án này sẽ không phải là bên đầu tiên công nhận rằng Quốc hội đã từ bỏ quyền hạn của mình một cách đáng kể như vậy!” Thẩm phán Leon viết.
