Có ai đã từng nghe đến Project 2025 (Dự án 2025) chưa?
Dự án do Viện Nghiên cứu Heritage (Heritage Foundation) phối hợp với hàng trăm cựu quan chức trong chính quyền Trump xây dựng – là một bản thiết kế dài hơn 900 trang nhằm cải tổ toàn bộ bộ máy chính quyền liên bang Mỹ theo hướng bảo thủ triệt để.
1. Tư tưởng và ý đồ cốt lõi của Project 2025
Project 2025 tập trung vào 4 trụ cột chiến lược chính nhằm thay đổi tận gốc cách thức vận hành của chính phủ Mỹ:
Giải thể “Nhà nước hành chính” (Dismantling the Administrative State) & Tăng quyền Tổng thống
Khôi phục kế hoạch Schedule F, tái phân loại hàng chục nghìn công chức chuyên môn thành nhân sự do Tổng thống bổ nhiệm. Điều này cho phép sa thải công chức độc lập và thay thế bằng những người trung thành với chương trình nghị sự của Tổng thống.
Áp dụng học thuyết “Quyền hành pháp độc tôn” (Unitary Executive Theory), đặt các cơ quan độc lập như Bộ Tư pháp (DOJ), Cục Kiểm tra Thương mại (FTC) dưới sự kiểm soát trực tiếp của Nhà Trắng.
Thắt chặt An ninh Biên giới & Nhập cư:
Thực hiện chiến dịch trục xuất người nhập cư không giấy tờ lớn nhất lịch sử. Bắt buộc hoàn thành bức tường biên giới phía Nam, chấm dứt quyền cấp quốc tịch theo sinh nhật (birthright citizenship) và siết chặt quy trình xin tị nạn.
Hủy bỏ Văn hóa – Xã hội & Giáo dục:
Cắt giảm hoặc giải thể Bộ Giáo dục, chuyển giao ngân sách giáo dục về cho các tiểu bang quản lý. Loại bỏ hoàn toàn các chương trình Đa dạng, Bình đẳng và Bắt buộc (DEI/DEIA) trong toàn bộ chính quyền và quân đội.
Thắt chặt quy định về phá thai trên toàn quốc bằng cách thu hồi cấp phép thuốc phá thai (Mifepristone) và áp dụng lại Đạo luật Comstock thế kỷ 19 để cấm vận chuyển thiết bị/thuốc hỗ trợ phá thai qua bưu điện.
Kinh tế, Năng lượng & Môi trường:
Cắt giảm thuế doanh nghiệp và thu nhập, hủy bỏ các chính sách xanh/chống biến đổi khí hậu để tăng cường khai thác dầu khí và năng lượng hóa thạch.
Khi chiến dịch tranh cử nhiệm kỳ 2 của Trum hoàn toàn ra mặt dẫy nẩy xua tay vơi Project 25 này với báo chí . Lúc đó có phải Trump thực sự không dám thực hiện”?
Thực tế chúng ta đã thấy sau 2 năm năm quyền thì Trump hoàn toàn lật lọng so với những tuyên bố trong chiến dịch tranh cử trước đó.
Tuyên bố công khai lúc đó là né tránh & bác bỏ khi tranh cử . Trong cuộc bầu cử năm 2024, khi phe Dân chủ và truyền thông tấn công dữ dội vào Project 2025 và cho rằng dự án này quá cực đoan và tước bỏ nhiều quyền lợi xã hội của người dân, Trump đã công khai giữ khoảng cách.
Ông từng tuyên bố trên mạng xã hội: “Tôi không biết ai đứng sau nó, tôi không liên quan gì đến Project 2025 và không biết họ đang làm gì”.
Việc Trump “né tránh” lúc đó không phải vì sợ nội dung của nó, mà là sợ tổn hại về mặt chính trị mất phiếu bầu trước các cử tri trung lập.
Thực tế khi nắm quyền
Sau khi đắc cử và bước vào nhiệm kỳ thứ hai, sự thật đã chứng minh Trump hoàn toàn không hề từ bỏ Project 2025:
1. Bổ nhiệm nhân sự chủ chốt: Trump đưa trực tiếp các tác giả và nhân vật cốt cán của Project 2025 vào bộ máy chính quyền. Ví dụ tiêu biểu là Russell Vought (người soạn thảo chính của Project 2025) được bổ nhiệm làm Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách (OMB).
2. Ký các sắc lệnh hành pháp tương đồng: Ngay trong những tháng đầu nhiệm kỳ, hàng loạt sắc lệnh do Trump ban hành (như sa thải công chức, cấm chương trình DEI, siết chặt biên giới và hạn chế chính sách xanh) có nội dung trùng khớp tới gần 2/3 các đề xuất trong Project 2025.
Hóa ra, Trump không hề từ bỏ Project 2025. Sự từ chối trước đây chỉ là chiến thuật truyền thông khi tranh cử. Hiện tại, Project 2025 đóng vai trò đúng như thiết kế ban đầu của nó là một bản lộ trình tác chiến kim chỉ Nam rất chi tiết để chính quyền Trump nhanh chóng thực thi quyền lực ngay khi tái đắc cử.
Ai là người đứng sau ? Russell Vought là ai?
Russell Vought từng giữ chức Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách (OMB) trong nhiệm kỳ đầu của Donald Trump và là Chủ tịch Viện Renewing America (CRA). Trong giới chính trị Mỹ, ông được phe đối lập và giới quan sát đánh giá là nhân vật chính trị “đáng ngại” hoặc “nguy hiểm” nhất trong bộ máy của Trump không phải vì tính cách phô trương, mà vì năng lực cụ thể hóa tư tưởng cực đoan thành các công cụ pháp lý và vận hành chính quyền.
Sự đáng sợ hoặc ảnh hưởng của Russell Vought nằm ở 4 khía cạnh chính:
1. “Kiến trúc sư” thực sự của project 2025
Trong khi nhiều cố vấn chỉ dừng lại ở các bài phát biểu mang tính kích động dân túy, Russell Vought là người âm thầm viết nên các bản thảo chính sách cụ thể. Ông ta đóng vai trò hạt nhân trong việc soạn thảo Project 2025 (Dự án 2025) – kế hoạch chi tiết nhằm tái cấu trúc lại toàn bộ chính quyền liên bang Mỹ nếu Trump nắm quyền. Ông không chỉ đưa ra lý thuyết mà “chuẩn bị sẵn hàng trăm sắc lệnh hành pháp” để tổng thống ký ngay trong ngày đầu tiên nhậm chức.
2. Ý đồ giải thể “Administrative State” (Nhà nước hành chính)
Vought ủng hộ quan điểm cho rằng bộ máy công chức liên bang (thường bị phe bảo thủ gọi là “Deep State”) đang vượt quyền dân bầu. Chiến lược của ông nhằm xoay chuyển điều này bao gồm:
Tái phân loại công chức (Schedule F): Chuyển đổi hàng chục nghìn công chức chuyên môn độc lập thành nhân sự chính trị dễ bị sa thải, giúp tổng thống thay thế bộ máy bằng những người trung thành.
Tăng cường quyền lực hành pháp độc tôn (Unitary Executive Theory): Cho phép tổng thống can thiệp trực tiếp vào công việc của Bộ Tư pháp (DOJ) và các cơ quan điều tra độc lập.
3.Tư tưởng Chủ nghĩa Cơ đốc giáo Dân tộc (Christian Nationalism)
Vought công khai định hình tầm nhìn chính trị gắn liền với tư tưởng Cơ đốc giáo bảo thủ. Ông cho rằng nước Mỹ cần được quản lý dựa trên các giá trị Kitô giáo nguyên bản, kêu gọi tái cấu trúc các chính sách xã hội, giáo dục, quyền phá thai và nhập cư theo hướng bảo thủ triệt để. Giới phê bình lo ngại điều này làm xói mòn nguyên tắc phân tách giữa giáo hội và nhà nước tại Mỹ.
4. Bậc thầy về quy trình ngân sách và thủ tục hành chính
Khác với những chính khách thích thu hút sự chú ý của truyền thông, Vought am hiểu sâu sắc từng ngóc ngách của ngân sách liên bang, Luật Cắt giảm Ngân sách và quy trình thủ tục của Washington. Sự am hiểu kỹ thuật này cho phép ông tìm ra các kẽ hở pháp lý để triệt hạ ngân sách các chương trình đối nội, đóng cửa các cơ quan quản lý nhà nước hoặc phong tỏa tiền viện trợ mà không cần sự thông qua của Quốc hội.
Nếu các nhà chính trị khác đóng vai trò tạo dựng làn sóng ủng hộ công chúng, Russell Vought là người đóng vai trò “kỹ sư thiết kế chiếc máy ủi” để san bằng hệ thống công quyền truyền thống.
Sự kết hợp giữa tư tưởng bảo thủ triệt để và kỹ năng vận hành bộ máy pháp lý chính là điều khiến ông trở thành nhân vật quyền lực hàng đầu trong hạ tầng chính sách của Donald Trump.
Ngoài ra, trong bộ tham mưu của Donald Trump, có hai nhân vật độc đáo và quyền lực bậc nhất đứng đằng sau các định hướng cốt lõi đó là:
Stephen Miller (kiến trúc trúc sư về chính sách
Susie Wiles (người vận hành bộ máy).
Còn ra, nếu xét trên khía cạnh tư tưởng nền tảng và chính sách kinh tế/mậu dịch, hai cái tên như Robert Lighthizer / Peter Navarro cũng đóng vai trò vô cùng đặc biệt.
1. Hai nhân vật nổi bật & độc đáo nhất:
Stephen Miller – Kiến trúc sư chính sách nhập cư & nội địa- Miller là một trong số rất ít cố vấn gắn bó trung thành với Trump từ chiến dịch năm 2016 xuyên suốt qua các nhiệm kỳ.
Anh ta có tư tưởng cánh hữu rất cứng rắn, là người phác thảo phần lớn các bài phát biểu mang tính biểu tượng và chủ nghĩa dân túy của Trump.
Ảnh hưởng về chính sách- Miller được xem là “bộ não” đứng sau các chính sách nhập cư khắt khe (chiến dịch trục xuất quy mô lớn, thắt chặt biên giới, chính sách hoãn / hủy bỏ cấp thị thực) và các chiến lược chiến tranh văn hóa (cultural war) nội địa.
Susie Wiles – “Chánh văn phòng” thầm lặng điều phối quyền lực – Được mệnh danh là “Ice Maiden” (Người phụ nữ băng giá), Susie Wiles điều hành toàn bộ bộ máy chiến dịch và Nhà Trắng với phong cách cực kỳ kín tiếng, né tránh truyền thông nhưng kiểm soát kỷ luật sắt.
Ảnh hưởng chính sách: Bà không trực tiếp sáng tạo ra tư tưởng chính sách, nhưng là người gác cổng (gatekeeper) quyết định ai được tiếp cận Trump, chính sách nào được duyệt trình và lộ trình triển khai ra sao.
Không có sự gật đầu của Wiles, các ý tưởng chính sách rất khó biến thành hành động thực tế.
Họ có phải là “Mastermind” điều khiển chính sách của Trump không? Câu trả lời ngắn gọn là không ai thực sự “điều khiển” được Donald Trump, nhưng họ là những người định hình và cụ thể hóa các bản năng chính trị của ông.
Mô hình vận hành của Trump là hoạt động dựa trên bản năng cá nhân (trực giác về thương mại, thuế quan, nhập cư và đối ngoại). Ông ta không phải là người ngồi viết từng điều khoản chính sách hay văn bản pháp lý. Mà vai trò thực sự của các cố vấn là cụ thể hóa ý tưởng đó
Khi Trump đưa ra định hướng vĩ mô hoặc các tuyên bố mang tính nguyên tắc, còn các cố vấn như Miller hay Vought sẽ biến các tuyên bố đó thành các sắc lệnh hành pháp (executive orders) và văn bản luật.
Bằng cách sang lọc thông tin rồi các cố vấn định hình các lựa chọn (options) đưa lên bàn làm việc của Trump.
Bằng cách kiểm soát luồng thông tin và đề xuất giải pháp, họ tác động trực tiếp đến quyết định cuối cùng của ông ta.
Nói cách khác thì Donald Trump mới là người nắm giữ quyền quyết định tối cao và định ra đường lối chung.
Tuy nhiên, những cố vấn cốt cán như Russell Vought, Stephen Miller, Susie Wiles, Robert Lighthizer và Peter Navarro đóng vai trò là “kiến trúc sư” và “người vận hành” – biến các ý tưởng dân túy của Trump thành chính sách thực thi khốc liệt của chính quyền.
Tưởng Linh
