Hàng ngàn cán bộ, công chức Việt Nam nghỉ trước tuổi với hàng ngàn tỷ đồng ngân sách được chi ra, nhưng Kiểm toán Nhà nước lại phát giác nhiều trường hợp có dấu hiệu áp dụng sai tiêu chuẩn, hồ sơ chưa đầy đủ hoặc chưa hội đủ điều kiện…
Ngày 7/9/2026, UBND TP.Sài Gòn (Việt Nam) yêu cầu các sở, ngành, đơn vị sự nghiệp công lập cùng chánh quyền cấp xã, phường khẩn trương rà soát toàn bộ việc giải quyết chế độ, chánh sách đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động theo Nghị định 178/2024 và Nghị định 67/2025. Động thái này diễn ra sau khi Kiểm toán Nhà nước phát giác hàng loạt thiếu sót trong quá trình thực hiện chánh sách tinh giản biên chế, nghỉ hưu trước tuổi và nghỉ thôi việc. Các đơn vị tại Sài Gòn phải hoàn tất báo cáo trước ngày 10/9.
Theo kết quả kiểm toán được UBND thành phố này dẫn lại, có 5 nhóm sai sót chánh. Thứ nhứt, một số đơn vị chưa ban hành tiêu chí đánh giá, hoặc có ban hành nhưng chưa lấy ý kiến đầy đủ của tập thể lãnh đạo, cấp ủy và chánh quyền cùng cấp. Đây là vấn đề quan trọng, bởi tiêu chí đánh giá chính là căn cứ để xác định ai thuộc diện phải nghỉ và ai được tiếp tục công tác.
Thứ hai, có trường hợp được giải quyết nghỉ thôi việc hoặc nghỉ hưu trước tuổi với lý do không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, không đáp ứng trình độ chuyên môn sau khi sắp xếp, nhưng hồ sơ cá nhơn và kết quả đánh giá trong ba năm liền kề lại cho thấy những người này hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên. Một số trường hợp khác được hội đồng đánh giá là đạt yêu cầu nhưng vẫn được giải quyết chế độ nghỉ, làm phát sinh nguy cơ xác định sai đối tượng và chi tiền chánh sách không đúng quy định.
Nhóm sai sót thứ ba liên quan tới cán bộ lãnh đạo, quản lý. Kiểm toán Nhà nước lưu ý có trường hợp giải quyết chế độ cho cán bộ lãnh đạo, quản lý tại những đơn vị chịu tác động trực tiếp của việc sắp xếp, trong khi số lượng chức danh lãnh đạo, quản lý tại đơn vị không cao hơn quy định. Nhóm thứ tư là những trường hợp nghỉ vì lý do sức khỏe nhưng hồ sơ chưa đầy đủ để làm căn cứ xem xét. Nhóm thứ năm liên quan tới việc giải quyết cho nghỉ đối với những người còn trên 5 năm công tác, trong khi biên chế của đơn vị chưa bảo đảm hoặc chưa vượt khung biên chế theo quy định.
UBND TP. Sài Gòn yêu cầu từng đơn vị phải chỉ rõ nội dung sai sót, căn cứ pháp lý, lý do phê duyệt và số tiền đã chi. Nếu có khoản tiền cần thu hồi hoặc điều chỉnh, báo cáo phải nêu rõ số tiền, nguyên nhơn, trách nhiệm của tập thể và cá nhơn liên quan, cũng như kết quả khắc phục. Thành phố đồng thời nhấn mạnh người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu báo cáo không đầy đủ, không chánh xác hoặc chậm khắc phục.
Quy mô của câu chuyện nầy không phải nhỏ. Theo báo cáo của Sở Nội vụ TP. Sài Gòn hồi tháng 10/2025, trong năm 2025 thành phố có 6.332 trường hợp nghỉ hưu trước tuổi và nghỉ thôi việc theo Nghị định 178 và Nghị định 67, với tổng kinh phí thực hiện chánh sách khoảng 6.100 tỷ đồng.
Không riêng gì TP.Sài Gòn, tại tỉnh Lâm Đồng mới, Kiểm toán Nhà nước cũng phát giác nhiều bất cập tại các đơn vị thuộc ba tỉnh trước khi sáp nhập là Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông. Nhiều đơn vị chưa xây dựng tiêu chí xác định người phải nghỉ, chưa rà soát toàn diện phẩm chất và chất lượng cán bộ, công chức, viên chức cùng người lao động. Một số trường hợp được giải quyết nghỉ và hưởng chánh sách trong lúc điều kiện, tiêu chuẩn hoặc căn cứ xác định đối tượng chưa phù hợp, tiềm ẩn nguy cơ gây thất thoát ngân sách.
Đáng chú ý, ngay cả Sở Nội vụ Lâm Đồng, cơ quan tham mưu về tổ chức bộ máy và chánh sách cán bộ, cũng bị Kiểm toán Nhà nước chỉ ra thiếu sót. Sở chưa tham mưu ban hành đầy đủ tiêu chí đánh giá, sàng lọc và ưu tiên cán bộ để làm căn cứ xác định người nghỉ, đồng thời chưa rà soát tổng thể chất lượng nhân sự. Sau đó, UBND tỉnh Lâm Đồng yêu cầu các đơn vị khắc phục những kiến nghị của kiểm toán, rà soát các khoản đã chi, xác định trách nhiệm của cá nhơn và tổ chức kiểm điểm, xử lý kỷ luật nếu có vi phạm.
Một chi tiết khác cũng rất đáng chú ý là trường hợp những cơ quan đã sáp nhập, hợp nhứt. Theo chỉ đạo của UBND tỉnh Lâm Đồng, đơn vị mới phải tiếp nhận trách nhiệm theo dõi và thực hiện những kiến nghị liên quan tới cơ quan cũ. Nếu cán bộ đã chuyển công tác, hồ sơ cũng phải được bàn giao cho đơn vị mới để tiếp tục xử lý. Nói cách khác, việc sáp nhập địa giới hay thay đổi tổ chức không thể trở thành lý do để những hồ sơ có vấn đề “đi lạc” theo bộ máy cũ.
Nhìn rộng ra, Nghị định 178 được đặt ra nhằm phục vụ một mục tiêu rất rõ ràng: tinh gọn bộ máy, giảm đầu mối, nâng cao phẩm chất và chất lượng đội ngũ, đồng thời sử dụng ngân sách hữu hiệu hơn. Chánh sách hỗ trợ người nghỉ hưu trước tuổi hoặc thôi việc là một phần của tiến trình chuyển đổi nầy. Nhưng nếu tiêu chí chưa rõ ràng, việc đánh giá chưa đầy đủ và hồ sơ chưa chặt chẽ, thì một chánh sách tốt rất dễ biến thành một quy trình tốn kém mà hiệu quả lại khó có thể đo lường.
Điều đáng suy nghĩ nhứt nằm ngay ở hai chữ “tinh giản”. Tinh giản không phải chỉ làm cho số lượng cán bộ giảm xuống, rồi ngân sách lập tức phải chi ra hàng ngàn tỷ đồng để giải quyết chế độ. Tinh giản thực sự phải là giữ lại những người làm việc tốt, loại bỏ những vị trí không còn cần thiết và bảo đảm từng đồng tiền ngân sách đều được chi đúng đối tượng, đúng quy định.
Bởi nếu một người được đánh giá là hoàn thành tốt nhiệm vụ vẫn có thể được đưa vào diện nghỉ dựa trên một căn cứ không phù hợp, trong khi tiêu chí lựa chọn lại chưa được xây dựng đầy đủ, thì câu hỏi không còn đơn giản là “ai nghỉ, ai ở lại?”. Câu hỏi lớn hơn phải là: ai đã quyết định, quyết định dựa trên căn cứ nào, và ai sẽ chịu trách nhiệm nếu ngân sách phải chi sai?
Sau cùng, tiền ngân sách không phải là tiền riêng của một cơ quan hay của một người ký quyết định. Đó là tiền thuế của dân. Vì vậy, nếu qua đợt rà soát phát giác có khoản chi sai, việc thu hồi tiền là điều cần thiết, nhưng như vậy vẫn chưa đủ. Điều người dân cần thấy là trách nhiệm phải đi đôi với sai sót, để cái gọi là “tinh giản biên chế” không biến thành một cuộc chi tiền khổng lồ rồi sau đó mới quay trở lại kiểm tra coi tiền đã được chi đúng hay chưa.
NGƯỜI QUAN SÁT
