Hai oanh tạc cơ chiến lược Tu-95 của Nga xuất hiện gần Đài Loan, lần thứ hai chỉ trong vòng một tuần. Đáng chú ý, động thái này diễn ra ngay giữa lúc Vladimir Putin hội kiến Tập Cận Bình và Donald Trump tại Trung Quốc. Phải chăng Moscow và Bắc Kinh đang cùng phát đi một thông điệp chiến lược mới, buộc toàn vùng Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương phải cảnh giác?…
Ngày 19 tháng 11 năm 2026, Bộ Quốc phòng Đài Loan thông báo phát giác hai oanh tạc cơ chiến lược Tu-95 của Nga bay vào vùng nhận diện phòng không (ADIZ) của hòn đảo. Đây là lần thứ hai chỉ trong cùng một tuần máy bay quân sự Nga xuất hiện tại khu vực này. Đáng chú ý, sự việc xảy ra đúng lúc Tổng thống Nga Vladimir Putin có mặt tại Thâm Quyến, Trung Quốc, tham dự các hoạt động của Hội nghị APEC và chuẩn bị cuộc hội kiến với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cùng Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump.
Cụ thể theo tin tức do Bộ Quốc phòng Đài Loan công bố, hai chiếc Tu-95 tiếp cận hòn đảo từ hướng nam, bay qua vùng trời phía đông Đài Loan rồi rời khỏi khu vực nhận diện phòng không theo hướng đông bắc, gần thành phố cảng Cơ Long. Quân đội Đài Loan cho biết đã sử dụng các phương tiện tình báo, giám sát và trinh sát để theo dõi toàn bộ hoạt động của máy bay Nga, đồng thời triển khai những biện pháp đối phó thích hợp. Bộ Quốc phòng Đài Loan còn công bố hình ảnh một chiếc Tu-95 được cho là đã được chụp từ chiến đấu cơ F-16 của hòn đảo.
Reuters dẫn nguồn tin từ phía Đài Loan cho biết đây là lần thứ hai trong tuần xảy ra hoạt động tương tự. Trước đó, vào ngày 17 tháng 11, Đài Loan cũng phát giác hai máy bay quân sự Nga bay dọc vùng biển phía đông hòn đảo theo hướng nam. Cũng trong ngày ấy, Nhật Bản thông báo phát hiện hai máy bay mà Tokyo cho là của Nga hoạt động gần đảo Okinoshima, ngoài khơi tỉnh Fukuoka. Sau đó, chính phủ Nhật Bản đã gửi lời phản đối mạnh mẽ đến Moscow, cho rằng máy bay Nga xâm phạm không phận Nhật Bản và yêu cầu không để sự việc tái diễn.
Một chi tiết đáng chú ý trong bản tin Reuters cùng ngày là hai chiếc Tu-95 có thể đang trên đường trở về sau khi hoạt động tại Việt Nam. Hình ảnh và dữ liệu được Reuters đối chiếu cho thấy số đăng bạ trên đuôi một chiếc máy bay trùng khớp với chiếc Tu-95 từng xuất hiện tại phi trường Đà Nẵng trong hai ngày 17 và 18 tháng 11. Reuters cũng xác minh được một đoạn phim ghi lại cảnh chiếc máy bay cất cánh khỏi Đà Nẵng vào sáng ngày 19 tháng 11.
Trước đó, hai oanh tạc cơ Tu-95 cùng hai phi cơ tiếp tế nhiên liệu tầm xa đã được ghi nhận hiện diện tại phi trường Đà Nẵng. Đây là diễn biến đặc biệt đáng quan tâm, bởi việc triển khai oanh tạc cơ chiến lược cùng phương tiện tiếp tế nhiên liệu cho thấy Nga vẫn duy trì khả năng đưa lực lượng không quân tầm xa hoạt động trên một không gian địa lý rộng lớn, vượt xa khu vực biên giới của mình.
Tu-95, được NATO đặt biệt danh là “Bear”, là loại oanh tạc cơ chiến lược sử dụng động cơ cánh quạt đồng trục, do Liên Xô phát triển từ thời Chiến tranh Lạnh. Mặc dù đã có tuổi đời nhiều thập niên, dòng máy bay này vẫn được Nga duy trì và nâng cấp để phục vụ các nhiệm vụ tuần tra tầm xa, trinh sát và mang võ khí chiến lược. Một số phiên bản Tu-95 có khả năng mang võ khí nguyên tử, nhưng không phải mọi chiếc Tu-95 đều được sử dụng cho nhiệm vụ nguyên tử. Chính vì vậy, sự xuất hiện của loại máy bay này gần Đài Loan mang ý nghĩa quân sự và chính trị đáng chú ý.
Cũng cần nhấn mạnh rằng vùng nhận diện phòng không ADIZ không phải là không phận lãnh thổ theo nghĩa pháp lý quốc tế. Đây là khu vực do một quốc gia thiết lập nhằm nhận diện, theo dõi và kiểm soát những máy bay tiến gần vùng trời của mình. Vì vậy, việc máy bay Nga bay vào ADIZ của Đài Loan không đồng nghĩa với việc chúng đã xâm phạm không phận có chủ quyền của hòn đảo. Dẫu vậy, những chuyến bay quân sự tầm xa như thế vẫn buộc lực lượng phòng không phải theo dõi chặt chẽ, nhất là trong bối cảnh an ninh tại eo biển Đài Loan vốn đã căng thẳng vì hoạt động quân sự thường xuyên của Trung Quốc.
Trong bài phân tích đăng ngày 18 tháng 11, Reuters nhận định đợt triển khai máy bay quân sự Nga tại Đông Á trong tuần này có thể là một hoạt động phô trương khả năng vươn tầm sức mạnh của Moscow, đồng thời gửi thông điệp chiến lược đến các quốc gia trong vùng. Ông Ian Storey, chuyên gia an ninh thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á ISEAS-Yusof Ishak tại Singapore, cho rằng động thái này nhằm nhắc nhở các quốc gia trong khu vực rằng mặc dù đang sa lầy trong cuộc chiến tại Ukraine, Nga vẫn có khả năng triển khai sức mạnh quân sự đến Đông Nam Á.
Trong khi đó, ông Chieh Chung, nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Quốc gia Đài Loan, nhận định thời điểm thực hiện chuyến bay mang ý nghĩa chính trị đáng lưu ý, bởi nó diễn ra ngay trước cuộc hội kiến giữa Donald Trump, Tập Cận Bình và Vladimir Putin. Ông cũng không loại trừ khả năng Moscow muốn biểu lộ hình ảnh hợp tác chặt chẽ với Bắc Kinh trước thềm cuộc gặp cấp cao này.
Mối bang giao giữa Nga và Trung Quốc là một yếu tố không thể bỏ qua khi đánh giá sự việc. Moscow nhiều lần công khai ủng hộ lập trường của Bắc Kinh rằng Đài Loan thuộc chủ quyền Trung Quốc, trong khi chính quyền Đài Bắc bác bỏ yêu sách ấy và khẳng định tương lai của hòn đảo phải do chính người dân Đài Loan quyết định. Trung Quốc thường xuyên điều động máy bay và chiến hạm hoạt động chung quanh Đài Loan, khiến tình hình tại eo biển luôn tiềm ẩn nguy cơ đối đầu. Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của oanh tạc cơ Nga gần hòn đảo có thể làm gia tăng áp lực tâm lý và quân sự đối với Đài Bắc, mặc dù chưa có bằng chứng cho thấy chuyến bay này là một hoạt động phối hợp tác chiến trực tiếp với Trung Quốc.
Đáng chú ý hơn, sự kiện này còn đặt Việt Nam vào một vị trí địa chính trị nhạy cảm. Việc oanh tạc cơ Nga xuất hiện tại Đà Nẵng rồi được ghi nhận hoạt động gần Đài Loan khiến dư luận chú ý đến mối bang giao quân sự lâu năm giữa Hà Nội và Moscow. Nga vẫn là một trong những đối tác cung cấp võ khí quan trọng của Việt Nam, mặc dù trong những năm gần đây, Hà Nội đã tìm cách đa dạng hóa nguồn cung quốc phòng.
Theo các chuyên gia được Reuters dẫn lời, việc cho phép máy bay Nga sử dụng cơ sở tại Việt Nam có thể liên quan đến nhu cầu tiếp tế nhiên liệu, hỗ trợ hậu cần và duy trì hoạt động của lực lượng không quân tầm xa. Tuy nhiên, hiện chưa có lời tuyên bố chính thức đầy đủ từ phía Việt Nam để giải thích mục đích cụ thể của đợt hiện diện này.
Về phía Nhật Bản, sự việc càng đáng chú ý hơn, bởi Tokyo không chỉ phát giác hoạt động của máy bay Nga gần khu vực biển Nhật Bản mà còn tuyên bố đã xảy ra hành vi xâm phạm không phận. Nhật Bản là đồng minh an ninh quan trọng của Hoa Kỳ và giữ một vị trí chiến lược sát với những tuyến hàng hải, không phận trọng yếu tại Đông Á. Bất cứ hoạt động quân sự nào của Nga gần Nhật Bản, Đài Loan và chuỗi đảo Ryukyu đều có thể buộc Tokyo phải gia tăng giám sát, điều động chiến đấu cơ và phối hợp chặt chẽ hơn với Washington. Trong khi đó, sự hiện diện thường xuyên của máy bay Trung Quốc và tàu công vụ Trung Quốc quanh Đài Loan vẫn là một diễn biến mà chính quyền hòn đảo phải đối phó.
Nhìn rộng hơn, thời điểm Nga điều động oanh tạc cơ tầm xa đến Đông Á không thể tách rời cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nga. Khi Donald Trump, Tập Cận Bình và Vladimir Putin cùng xuất hiện tại Thâm Quyến, mọi hoạt động quân sự diễn ra sát thời điểm hội nghị đều dễ làm nảy sinh những suy đoán về thông điệp ngoại giao phía sau. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa nhận định của giới phân tích và bằng chứng về một thỏa thuận phối hợp quân sự. Cho đến nay, chưa có tin tức xác nhận Bắc Kinh và Moscow đã đồng ý một kế hoạch chung liên quan đến những chuyến bay này.
Điều đáng suy ngẫm là một chuyến bay quân sự có thể mang nhiều tầng ý nghĩa: vừa là hoạt động huấn luyện và tuần tra, vừa biểu lộ năng lực tác chiến, vừa có thể trở thành một phương tiện phát đi tín hiệu chính trị. Nếu Nga muốn chứng minh rằng cuộc chiến tại Ukraine không làm suy giảm khả năng hiện diện quân sự trên phạm vi toàn cầu, thì những chuyến bay tầm xa tại Đông Á là một cách biểu lộ rất rõ ràng. Nếu Bắc Kinh muốn nhấn mạnh rằng vấn đề Đài Loan không chỉ liên quan đến bang giao Trung Quốc – Hoa Kỳ, mà còn nhận được sự hậu thuẫn chính trị từ Moscow, thì sự xuất hiện của máy bay Nga đúng vào thời điểm diễn ra hội nghị cũng có thể tạo thêm áp lực ngoại giao.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp




