CaliToday News – Tổng thống Donald Trump cùng các nguồn tin truyền thông nhà nước Iran hôm Chủ Nhật vừa qua công bố, Hoa Kỳ và Iran đã đạt được thỏa thuận nhằm chấm dứt các hành động thù địch và tái mở cửa Eo biển Hormuz. Thông tin chi tiết được dẫn từ dự thảo bản ghi nhớ ghi nhận giữa hai bên.
Theo truyền thông Iran, thỏa thuận bao gồm điều khoản Tehran tái khẳng định cam kết không sản xuất vũ khí hạt nhân. Trước đó trong suốt quá trình đàm phán, Tổng thống Trump đã liên tục nhấn mạnh lập trường không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
“Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất,” ông Trump tuyên bố trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social. “Xin chúc mừng tất cả mọi người! Tôi tuyên bố hoàn toàn cho phép mở cửa tự do Eo biển Hormuz, đồng thời ra lệnh dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hàng hải của Hải quân Hoa Kỳ. Hải thuyền khắp thế giới, hãy khởi động máy. Hãy để dầu dòng chảy tự do!”
Chỉ vài phút trước tuyên bố của ông Trump, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cũng đã đưa ra thông báo tương tự trên mạng xã hội X: “Sau các cuộc đối thoại căng thẳng, chúng tôi hân hạnh thông báo rằng Thỏa thuận Hòa bình giữa Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và Cộng hòa Hồi giáo Iran đã ĐẠT ĐƯỢC. Cả hai bên đã tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon.”
Thủ tướng Sharif cho biết thêm lễ ký kết được lên lịch diễn ra vào thứ Sáu tuần này tại Thụy Sĩ. Trong thời gian chờ đợi, hai bên sẽ tiến hành “các cuộc thảo luận tiền thực thi”, dù các chi tiết cụ thể chưa được làm rõ.
Cơ quan Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran thông qua hãng thông tấn bán chính thức Tasnim xác nhận, theo thỏa thuận, mọi hoạt động chiến tranh giữa các bên sẽ chấm dứt “ngay lập tức và vĩnh viễn từ đêm nay”, song song với việc chấm dứt lệnh phong tỏa hàng hải. Hội đồng này lưu ý thêm rằng các cam kết của Mỹ trong bản ghi nhớ phải được thực hiện trước khi quá trình đàm phán cho một thỏa thuận chính thức cuối cùng có thể bắt đầu.
Hiện Tòa Bạch Ốc chưa đưa ra bình luận chính thức.
Hiện chưa rõ thời điểm cụ thể Eo biển Hormuz sẽ hoàn toàn thông suốt trở lại. Trong một bài đăng sau đó vào Chủ Nhật, ông Trump cho biết eo biển này sẽ mở cửa “ngay sau khi ký kết thỏa thuận vào thứ Sáu nhằm phục vụ công tác rà phá thủy lôi”. Tuy nhiên, theo các nguồn tin từ NBC News, quân đội Mỹ hiện chưa xác nhận việc Iran có thả thủy lôi tại khu vực eo biển này hay không.
Thỏa thuận lịch sử này được kỳ vọng sẽ chấm dứt cuộc chiến của Mỹ và Israel nhắm vào Iran nổ ra từ ngày 28 tháng 2 – cuộc xung đột mở màn bằng vụ ám sát Lãnh đạo Tối cao Ayatollah Ali Khamenei và các đợt không kích dồn dập của liên quân Mỹ – Israel trên khắp lãnh thổ Iran. Một lệnh ngừng bắn đã được đồng ý vào tháng 4 để tạo không gian cho các cuộc đàm phán, dù hai bên vẫn duy trì một số đợt kích ứng nhỏ trong bối cảnh tranh chấp quyền kiểm soát Eo biển Hormuz – tuyến đường thương mại huyết mạch nơi 20% lượng dầu thô thế giới đi qua trước khi chiến tranh nổ ra.
Ngay sau thông báo trên vào tối Chủ Nhật, giá dầu thô kỳ hạn tại Mỹ đã lao dốc hơn 4,5% xuống còn 80 USD/thùng, mức thấp nhất kể từ tuần đầu tiên của tháng 3. Giá dầu thô Brent cũng giảm khoảng 4%, chạm mốc 83 USD. Dù vậy, ngay cả ở mức 80 USD, giá dầu vẫn cao hơn 20% kể từ khi cuộc chiến bắt đầu và tăng hơn 40% so với đầu năm. Trong tuần qua, giá dầu đã giảm hơn 6% khi các tín hiệu về một thỏa thuận hòa bình ngày càng rõ nét.
Các điều khoản trong Bản ghi nhớ (MOU)
Theo ghi nhận từ hãng thông tấn nhà nước Iran Mehr News, dự thảo bản ghi nhớ bao gồm 14 điểm chính, trọng tâm là chấm dứt chiến tranh (bao gồm cả chiến trường Lebanon) và rút các lực lượng quân sự Mỹ khỏi khu vực xung quanh Iran. Tòa Bạch Ốc hiện chưa lên tiếng xác nhận chi tiết về các điều khoản này.
Theo nội dung dự thảo được Mehr News đăng tải:
- Iran sẽ tái khẳng định các cam kết thuộc Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT).
- Các lệnh trừng phạt kinh tế và cấm vận dầu mỏ đối với Iran sẽ được gỡ bỏ; Mỹ và các đồng minh sẽ trình các kế hoạch tái thiết đất nước cho Iran.
- Hai bên sẽ có thời hạn 60 ngày để tiến hành đàm phán cuối cùng, tập trung vào các vấn đề phát triển vũ khí hạt nhân, các lệnh trừng phạt còn lại, cùng các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và Hội đồng Thống đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
- Trong giai đoạn 60 ngày này, khoản ngân sách khoảng 24 tỷ USD của Iran đang bị đóng băng sẽ được giải tỏa, một nửa trong số đó sẽ được giải phóng trước khi các cuộc đàm phán cuối cùng bắt đầu. Trước đó vào thứ Sáu, các quan chức Mỹ và Iran đã có những tranh cãi nảy lửa về việc giải phóng số tài sản này.
- Điều khoản thứ 14 đúc kết các yếu tố then chốt, khẳng định một giải pháp tối hậu sẽ phụ thuộc vào việc thực thi các cam kết bao gồm: giải tỏa tài sản, đình chỉ lệnh trừng phạt dầu mỏ, và dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng biển của Iran trong vòng 30 ngày.
Đáng chú ý, thỏa thuận cuối cùng sẽ chỉ giới hạn trong phạm vi các hoạt động làm giàu hạt nhân, nới lỏng trừng phạt và tái thiết sau chiến tranh. Các nội dung liên quan đến chương trình tên lửa của Iran cũng như việc nước này hỗ trợ các “nhóm kháng chiến” được cho là đã bị loại ra khỏi chương trình nghị sự.
Tình hình chiến sự và các phản ứng quốc tế
Chính phủ Lebanon và lực lượng dân quân Hezbollah do Iran hậu thuẫn hiện chưa đưa ra bình luận công khai nào. Trong lúc này, Israel vẫn tiếp tục chiến dịch quân sự tại Lebanon nhằm vô hiệu hóa các tay súng tiễn kích thường xuyên nã pháo qua biên giới phía bắc của Israel.
Phía Israel – đồng minh chiến lược của Mỹ trong cuộc chiến này – tuyên bố quân đội của họ đã tấn công các mục tiêu của Hezbollah ở ngoại ô phía nam Beirut vào hôm Chủ Nhật nhằm đáp trả một vụ tấn công trước đó vào lãnh thổ Israel. Bộ Tự vệ Dân sự Lebanon cho biết ít nhất 3 người đã thiệt mạng.
Trước tình hình đó, ông Trump bày tỏ trên Truth Social rằng các đợt không kích vào Beirut “đáng lẽ không nên xảy ra, đặc biệt là vào một ngày đặc biệt khi chúng ta đang ở rất gần một Thỏa thuận Hòa bình với Iran”. Ông kêu gọi: “Tất cả các bên nên kiềm chế. Không nên có thêm bất kỳ cuộc tấn công nào từ phía Israel ở bất kỳ nơi nào trên lãnh thổ Lebanon.” Hiện ban lãnh đạo Israel chưa có phản hồi công khai.
Phản ứng từ cộng đồng quốc tế
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã gửi lời chúc mừng tới Mỹ và Iran, gọi đây là một “thỏa thuận hòa bình” mở đường cho một “lệnh ngừng bắn vĩnh viễn” giữa các quốc gia xung đột. “Đây đại diện cho một bước đi mang tính quyết định hướng tới giải quyết xung đột bằng biện pháp hòa bình,” ông tuyên bố.
Bộ Ngoại giao Qatar hoan nghênh thỏa thuận và nhận định đây là “bước đi quan trọng hướng tới củng cố hòa bình bền vững và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế”, giúp hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông. Thủ tướng Anh Keir Starmer và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đồng loạt bày tỏ sự ủng hộ đối với tiến trình giảm bớt căng thẳng khu vực và giảm nhẹ các tác động kinh tế toàn cầu khi Eo biển Hormuz được thông suốt trở lại. Tại Mỹ, các nhà lập pháp Đảng Cộng hòa nhìn chung cũng nhanh chóng bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với thỏa thuận vào tối Chủ Nhật.
Cuộc chiến trên diện rộng thời gian qua đã khiến hàng ngàn người thiệt mạng tại khu vực, trong đó thương vong cao nhất ghi nhận tại Iran và Lebanon. Theo tổ chức nhân quyền HRANA có trụ sở tại Mỹ, đã có hơn 3.600 người thiệt mạng tại Iran (bao gồm hơn 1.700 thường dân) kể từ khi xung đột bùng nổ cuối tháng 2. Hơn 3.700 người thiệt mạng tại Lebanon, 36 người tại các quốc gia vùng Vịnh, và 20 người tại Israel. Phía quân đội Mỹ ghi nhận 13 binh sĩ tử trận trong giao tranh và 2 binh sĩ tử vong do các nguyên nhân ngoài chiến đấu.
Nguồn Tổng hợp
