Mới đây, quân đội Mali cùng lực lượng Nga thuộc Africa Corps tiến vào thành phố Kidal ở miền bắc nước này mà không gặp sự kháng cự trực tiếp, sau khi Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA), lực lượng ly khai Tuareg, tuyên bố rút quân có tổ chức. Truyền thông quốc tế cho đây là một thắng lợi có ý nghĩa chính trị đối với chính quyền quân sự Mali, sau khi để mất quyền kiểm soát thành phố trong cuộc tấn công hồi tháng 4…
Theo lời Chuẩn tướng Issa Ousmane Coulibaly, phát ngôn viên chính phủ Mali, được công bố trên đài truyền hình nhà nước ngày 6 tháng 10 năm 2026, quân đội đã mở một cuộc hành quân phối hợp giữa không quân và bộ binh tại vùng Kidal, với sự yểm trợ của các đối tác Nga. Chính quyền cho biết mục tiêu của chiến dịch là truy quét các nhóm võ trang, phá hủy căn cứ và đường tiếp tế của đối phương, đồng thời tái lập an ninh và bảo đảm quyền đi lại cho dân chúng.
Một đoàn xe quân sự gồm khoảng 120 chiếc đã rời Anéfis, tiến về Kidal trong ngày thứ Ba. Đến đầu giờ chiều, quân chính phủ cùng đồng minh Nga đã tiến vào thành phố. Một sĩ quan Mali nói với hãng thông tấn AFP rằng quân đội đến nơi ngay trước 1 giờ trưa, theo giờ địa phương, mà không gặp sự kháng cự trực tiếp.
Tuy nhiên, đôi bên đưa ra những lời giải thích khác nhau về kết quả chiến dịch. Chính phủ Mali coi việc tái chiếm Kidal là thành quả của những cuộc hành quân phối hợp giữa không quân và bộ binh, trong khi FLA khẳng định lực lượng của họ đã chủ động rút lui để bảo toàn nhân mạng, võ khí và quân dụng. Ông Mohamed Elmaouloud Ramadane, phát ngôn viên FLA, gọi đây là một cuộc triệt thoái có tính toán và chỉ có tính cách tạm thời. Ông cáo buộc những cuộc oanh kích của quân đội Mali cùng lực lượng Africa Corps đã sử dụng hỏa lực quá mạnh, khiến việc tiếp tục cố thủ trong thành phố trở nên nguy hiểm. Vì vậy, mặc dù quân chính phủ đã trở lại Kidal, hiện chưa có đủ căn cứ để kết luận rằng toàn thể lực lượng ly khai đã bị tiêu diệt hoặc buông súng đầu hàng.
Kidal từ lâu đã giữ một vị trí đặc biệt trong cuộc chiến tại Mali. Thành phố nằm giữa vùng sa mạc phía Bắc Phi, gần những trục giao thông nối sang Algeria và các khu vực mà những nhóm võ trang có thể vượt biên giới qua lại. Đây cũng là một trung tâm quan trọng của phong trào dân tộc Tuareg, một cộng đồng cư ngụ tại nhiều quốc gia thuộc vùng Sahara và Sahel. Trong nhiều năm qua, chính quyền trung ương tại thủ đô Bamako luôn gặp khó khăn trong việc duy trì quyền kiểm soát thực sự tại khu vực này. Việc mất Kidal hồi tháng 4 năm 2026 là một đòn nặng nề đối với chính quyền quân sự, nhất là khi cuộc tổng tấn công trên diện rộng lúc bấy giờ còn gây thiệt hại cho nhiều căn cứ quân sự và dẫn đến cái chết của Bộ trưởng Quốc phòng, Đại tướng Sadio Camara.
Sau hai cuộc đảo chánh vào năm 2020 và 2021, Mali nằm dưới quyền điều khiển của chính quyền quân sự, với Đại tá Assimi Goïta giữ chức lãnh đạo chuyển tiếp. Chính quyền này từng bước xa rời Pháp cùng các đối tác Tây phương, đồng thời gia tăng hợp tác quân sự và an ninh với Moscow. Thoạt đầu, lực lượng Nga hoạt động tại Mali dưới danh nghĩa Wagner, một tổ chức quân sự tư nhân từng đưa nhân sự đến nhiều điểm nóng tại Phi Châu. Về sau, Africa Corps nổi lên như lực lượng kế nhiệm, có quan hệ trực tiếp hơn với Bộ Quốc phòng Nga. Lực lượng này phối hợp với quân đội Mali trong những chiến dịch chống các tổ chức thánh chiến có liên hệ với al-Qaeda và tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS), cũng như những nhóm võ trang khác hoạt động tại miền bắc và miền trung nước này.
Việc quân chính phủ trở lại Kidal vì thế còn mang ý nghĩa đối với vai trò của Nga tại vùng Sahel. Theo những nhà phân tích được Reuters dẫn lời, việc tái chiếm thành phố giúp chính quyền Mali tái xác lập sự hiện diện của nhà nước và nâng cao tinh thần binh sĩ sau những thất bại gần đây. Bà Beverly Ochieng, chuyên viên thuộc tổ chức tham vấn rủi ro Control Risks, nhận định rằng diễn biến này tạo cơ hội cho Africa Corps tái khẳng định vai trò yểm trợ an ninh cho chính quyền Mali. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh cáo rằng đây phần lớn chỉ là một thắng lợi có tính cách biểu tượng, chứ chưa phải bước ngoặt quyết định trong cuộc chiến chống các lực lượng nổi dậy.
Tình hình chiến trường trên thực tế vẫn hết sức phức tạp. Trong tháng 9 năm 2026, các tay súng thuộc Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), một tổ chức có liên hệ với al-Qaeda, đã tấn công một doanh trại quân đội tại Dioura, thuộc miền trung Mali.
Theo bản tin Reuters ngày 21 tháng 9, hơn 100 binh sĩ Mali có thể đã thiệt mạng trong cuộc tấn công xảy ra hôm 10 tháng 9. Hai nguồn tin được hãng thông tấn dẫn lại ước tính số tử trận vào khoảng 120 đến 130 người, trong khi hơn 100 binh sĩ khác được cho là đã bị bắt sống. Quân đội Mali xác nhận đã chịu tổn thất trong cuộc hành quân phản công kéo dài hơn một tuần, nhưng tuyên bố cũng đã gây thiệt hại đáng kể cho đối phương. JNIM còn tuyên bố đã tấn công các hệ thống phòng không tại phi trường Sévaré và gây thương vong cho lực lượng chính phủ. Tuy nhiên, những con số do các phe tham chiến đưa ra vẫn chưa được kiểm chứng đầy đủ và độc lập.
Tại vùng Kidal, quân đội Mali tuyên bố đã thực hiện những cuộc oanh kích chính xác và vô hiệu hóa nhiều tay súng đối phương. Trái lại, FLA cáo buộc một số đợt oanh kích đã đánh trúng các địa điểm dân sự, trong đó có nhà cửa, cửa tiệm và một bến xe có người qua lại.
Đài RFI cho biết Kidal gần như không còn bóng dáng dân cư sau nhiều đợt giao tranh và những cuộc di tản liên tiếp. Một người rời thành phố cùng sáu thân nhân nói với AFP rằng trong một thời gian dài, số thường dân còn ở lại có thể chưa tới 100 người. Tính đến thời điểm các bản tin được phổ biến, chưa có thống kê thương vong tại Kidal được kiểm chứng độc lập. Vì vậy, chưa thể xác định chính xác số người chết hoặc bị thương trong những cuộc oanh kích trước khi quân chính phủ tiến vào thành phố.
Ngoài các tổ chức thánh chiến, chính quyền Mali còn phải đương đầu với phong trào ly khai Tuareg. FLA chủ trương giành quyền tự trị hoặc độc lập cho vùng Azawad ở miền bắc, trong khi chính phủ nhất quyết bảo vệ chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ quốc gia. Việc FLA từng phối hợp với JNIM trong những cuộc tấn công hồi tháng 4 cho thấy các nhóm võ trang có mục tiêu khác nhau đôi khi vẫn có thể bắt tay nhau nhằm gây áp lực lên chính quyền trung ương. Tuy nhiên, sự phối hợp này không có nghĩa phong trào ly khai Tuareg và tổ chức thánh chiến cùng theo đuổi một mục tiêu chính trị hoặc nằm dưới một hệ thống chỉ huy duy nhất.
Sau khi tiến vào Kidal, chính phủ Mali cho biết sẽ từng bước tái lập hoạt động hành chánh và các dịch vụ công cộng. Dẫu vậy, việc duy trì quyền kiểm soát lâu dài sẽ là một nhiệm vụ khó khăn nếu các nhóm võ trang vẫn còn hoạt động tại những vùng nông thôn, trên các đường tiếp tế và gần biên giới. Kinh nghiệm trước đây cho thấy quân đội có thể chiếm lại một thành phố, nhưng vẫn phải đối phó với những cuộc phục kích, đánh bom và tấn công bất ngờ khi đối phương chuyển sang chiến thuật du kích. Đối với Nga, chiến dịch này cũng là một phép thử về khả năng yểm trợ cho một chính quyền đồng minh trong một vùng đất rộng lớn và bất ổn, nơi các nhóm võ trang có thể nhanh chóng tập hợp lại lực lượng và tổ chức những cuộc tấn công mới.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
