Tưởng Linh
Giải Nobel Hòa bình năm 2026 đã chính thức xướng tên bà Navanethem “Navi” Pillay, biểu tượng đấu tranh vì nhân quyền người Nam Phi và là cựu thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC).
Ủy ban Nobel nhấn mạnh rằng việc vinh danh sự nghiệp cống hiến trọn đời của bà cho công lý quốc tế — bao gồm cả giai đoạn công tác tại ICC, nơi đang chịu sức ép vô cùng nặng nề từ chính quyền Tổng thống Trump — là một lời cảnh báo đanh thép gửi tới những ai đang cố tình xói mòn nền công lý toàn cầu.
Ông Jørgen Watne Frydnes, Chủ tịch Ủy ban Nobel Na Uy, cho biết vị cựu Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc 85 tuổi này được vinh danh nhờ những nỗ lực không mệt mỏi trong việc thúc đẩy hòa bình và thượng tôn pháp luật quốc tế.
“Đây chắc chắn là thông điệp gửi trực tiếp tới những lực lượng đang làm suy yếu thể chế và hệ thống quốc tế,” ông Frydnes phát biểu. “Hệ thống pháp luật quốc tế đang đứng trước áp lực chưa từng có, còn các thể chế toàn cầu thì liên tục bị tấn công,” ông nhấn mạnh thêm về sự dịch chuyển đáng lo ngại hướng hướng về “chính trị cường quyền”, đẩy các khuôn khổ pháp lý và sự tôn trọng công lý quốc tế vào thế bị xem nhẹ
Trong năm qua, ICC đã trở thành tâm điểm công kích của chính quyền Trump.
Mỹ thậm chí đã áp đặt các lệnh trừng phạt lên cơ quan tư pháp của Liên Hợp Quốc này sau khi ICC phát lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vào năm 2024.
TT Trump gọi đây là “những hành động phi lý, không căn cứ nhằm vào Mỹ và đồng minh thân cận Israel.”
Đáp lại, ICC lên án gay gắt các biện pháp trừng phạt của Mỹ, coi đó là mưu đồ “can thiệp và phá hoại tính độc lập, khách quan của cơ quan tư pháp.”
Tại buổi lễ, ông Frydnes dí dỏm chia sẻ rằng Ủy ban vẫn chưa thể liên lạc trực tiếp với bà Pillay để báo tin vui. Ông nhắn gửi ngay trên sóng truyền hình: nếu bà có đang theo dõi và thấy cuộc gọi từ một đầu số Na Uy, “xin bà hãy bắt máy.”
Nobel Hòa bình luôn được xem là một trong những giải thưởng danh giá nhất hành tinh, và năm nay cũng đánh dấu cột mốc kỷ niệm 125 năm ra đời của giải thưởng này.
Năm nay, Ủy ban Nobel Na Uy đã tiếp nhận 287 đề cử, trong đó các tổ chức chiếm hơn một phần tư.
Ở mùa giải trước, nhà lãnh đạo đối lập Venezuela María Corina Machado đã xuất sắc giành giải thưởng nhờ cuộc đấu tranh kiên cường cho quá trình chuyển giao dân chủ tại quê nhà. Bà được ca ngợi là người “giữ ngọn lửa dân chủ tiếp tục cháy sáng giữa đêm đen.”
Sau khi Mỹ lật đổ cựu Tổng thống Nicolás Maduro, bà Machado đã trao lại huy chương Nobel của mình cho Tổng thống Trump — người từ lâu vẫn khao khát danh hiệu này.
Tuy nhiên, đây thuần túy là một hành động mang tính biểu tượng, bởi Ủy ban Nobel đã khẳng định danh hiệu này là vô giá trị nếu chuyển nhượng.
Danh sách đề cử giải Nobel Hòa bình được giới hạn trong một nhóm cá nhân và tổ chức uy tín, bao gồm các nguyên thủ quốc gia, nghị sĩ, giáo sư đại học, viện trưởng các viện nghiên cứu chính sách đối ngoại, các cá nhân từng nhận giải Nobel và chính các thành viên của Ủy ban Nobel Na Uy.
Trước đó trong tuần, bốn giải Nobel khác cũng đã tìm được chủ nhân.
Giải Y học vinh danh ba nhà khoa học với công trình phát triển công cụ sử dụng ánh sáng để giải mã cơ chế hoạt động của não bộ.
Giải Vật lý tôn vinh nghiên cứu vén màn bí ẩn về một nhóm hạt neutrino quý hiếm.
Trong khi đó, Giải Hóa học được trao cho hai nhà khoa học nhờ phát hiện hiện tượng đối quang của các phân tử — bước tiến nền tảng giúp chế tạo hàng loạt loại thuốc hiện đại.
Đến ngày thứ Năm, nhà thơ, nhà luận thuyết kiêm dịch giả người Canada Anne Carson đã xướng tên ở giải Nobel Văn học nhờ những tác phẩm “táo bạo và đầy tính sáng tạo”, hòa quyện mượt mà giữa nét cổ điển với hơi thở hiện đại, làm mờ đi ranh giới giữa thơ ca và văn xuôi.
Chủ nhân của Giải thưởng Ngân hàng Na Uy cho Khoa học Kinh tế để tưởng nhớ Alfred Nobel (Nobel Kinh tế) sẽ chính thức được công bố vào thứ Hai tới.
Năm nay, tiền thưởng cho mỗi hạng mục giải thưởng là 12 triệu kronor Thụy Điển (tương đương khoảng 1,2 triệu USD).
Nhà hoạt động giáo dục Malala Yousafzai hiện vẫn giữ kỷ lục là người trẻ tuổi nhất nhận giải Nobel Hòa bình, khi bà được vinh danh vào năm 2014 ở tuổi 17.
Mỹ hiện là quốc gia sở hữu nhiều giải Nobel Hòa bình nhất với 24 lần các cá nhân hoặc tổ chức của nước này được vinh danh, xếp trên Vương quốc Anh (13 lần) và Thụy Sĩ (11 lần).
Dù vậy, kể từ khi cựu Tổng thống Barack Obama đoạt giải vào năm 2009, chưa có thêm công dân Mỹ nào nhận được vinh dự này.
