Hôm thứ Tư, Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Liên bang (FEMA) đã mở cổng đăng ký cho một chương trình viện trợ lớn về năng lực chống chịu thiên tai vốn bị hủy bỏ vào năm ngoái. Động thái này diễn ra chưa đầy ba tuần sau khi một thẩm phán liên bang ra lệnh cho FEMA phải giải ngân nguồn kinh phí này.
FEMA sẽ phân bổ 1 tỷ USD cho chương trình Xây dựng Hạ tầng và Cộng đồng Chống chịu (BRIC). Đây là chương trình hỗ trợ các bang, chính quyền địa phương, các vùng lãnh thổ và các bộ lạc thực hiện các dự án chuẩn bị nhằm ứng phó với các thảm họa tự nhiên như hỏa hoạn, lũ lụt, động đất và bão.
“Khi được thực hiện đúng cách, các hoạt động giảm nhẹ rủi ro sẽ cứu sống con người và giảm bớt chi phí khắc phục thảm họa trong tương lai,” bà Karen S. Evans, người đứng đầu tạm quyền của FEMA, cho biết trong tuyên bố thông báo về việc khôi phục chương trình.
Thông báo tài trợ này được đưa ra sau khi người tiền nhiệm của bà Evans là ông Cameron Hamilton hủy bỏ chương trình BRIC vào tháng 4 năm ngoái với lý do “lãng phí và kém hiệu quả.” Quyết định đó đã vấp phải sự phản đối gay gắt từ các nhà lập pháp của cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ, khi khoảng 3,6 tỷ USD kinh phí cho các dự án bảo vệ hạ tầng, cộng đồng và nhà ở trên khắp Hoa Kỳ bị đình trệ.
Chính quyền Trump đã cắt giảm mạnh ngân sách chuẩn bị ứng phó thiên tai trong nhiều chương trình của FEMA. Đã một năm kể từ khi Tổng thống Donald Trump phê duyệt yêu cầu tài trợ giảm nhẹ rủi ro của bất kỳ tiểu bang hay bộ lạc nào — vốn thường là các khoản bổ sung đi kèm với các tuyên bố thảm họa nghiêm trọng.
Sự thay đổi về ưu tiên chiến lược
Thông báo về cơ hội viện trợ mới của FEMA có thể là tín hiệu cho thấy chính quyền đang chấp nhận các khía cạnh của nỗ lực giảm nhẹ rủi ro để bảo vệ trước thảm họa. Thông báo nêu rõ: “BRIC đặt mục tiêu chuyển trọng tâm đầu tư liên bang từ chi tiêu mang tính đối phó sau thảm họa sang chủ động giảm nhẹ rủi ro tập trung vào cơ sở hạ tầng.”
Vào tháng 12 năm ngoái, một thẩm phán liên bang đã phán quyết rằng FEMA không thể xóa bỏ BRIC và yêu cầu cơ quan này đảo ngược quyết định sau khi liên minh gồm 22 tiểu bang do đảng Dân chủ lãnh đạo và Đặc khu Columbia kiện chính quyền Trump về việc hủy bỏ chương trình. Thẩm phán khu vực Richard G. Stearns trong tháng này đã một lần nữa yêu cầu FEMA thực hiện thêm các bước để khôi phục hoàn toàn chương trình.
Tuần trước, FEMA tuyên bố sẽ tiếp tục hỗ trợ các khoản tài trợ BRIC sau khi việc đóng cửa Bộ An ninh Nội địa (DHS) kết thúc, đồng thời cho biết đã hoàn tất đánh giá chương trình này. Dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, FEMA cho rằng BRIC đã trở nên quá quan liêu và “quá tập trung vào các sáng kiến ‘biến đổi khí hậu’.”
Các tiểu bang sẽ có 120 ngày để nộp đơn xin tài trợ cho các năm tài chính 2024 và 2025, do FEMA đã hủy bỏ cơ hội của năm ngoái.
Những quy định mới đầy thách thức
Dù việc khôi phục tài trợ giúp các khu vực tiếp cận nguồn hỗ trợ cấp thiết, FEMA đã áp dụng các quy định mới nhằm đẩy nhiều trách nhiệm quản lý thảm họa hơn về phía các tiểu bang — đúng theo định hướng của chính quyền Trump.
Các quy định này bao gồm việc chấm dứt tài trợ cho công tác lập kế hoạch giảm nhẹ rủi ro và hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp không dùng tiền mặt. Điều này có thể ảnh hưởng đến các cộng đồng nhỏ hơn, vốn thiếu nguồn lực và chuyên môn.
Tuyên bố của FEMA cho biết: “Chương trình hiện nay tối đa hóa trách nhiệm của tiểu bang và địa phương về năng lực chống chịu và giảm thiểu rủi ro, thay vì việc chính phủ liên bang đầu tư vào một loạt các hoạt động dàn trải.”
Các thay đổi khác bao gồm ưu tiên các dự án hạ tầng lớn, nhấn mạnh vào những dự án “đã sẵn sàng triển khai” — một tiêu chí mà các cộng đồng nhỏ khó có thể đáp ứng. Tuy nhiên, các khoản viện trợ mới cũng bao gồm mức trần tối đa cho mỗi đơn vị thụ hưởng và tăng điểm ưu tiên cho các ứng viên mới và “cộng đồng nghèo khó”. Những thay đổi này có thể là động thái phản hồi các chỉ trích trước đây rằng BRIC ưu ái các bang ven biển và gây khó khăn cho các khu vực nông thôn.
Sức ép từ thực tế thiên tai
Hiện vẫn chưa rõ bao lâu thì các bên nộp đơn mới nhận được số tiền viện trợ đã được phê duyệt trước đó.
Hạ nghị sĩ Rick Larsen (đảng Dân chủ, bang Washington) cho biết việc hủy bỏ BRIC đã làm trì hoãn việc xây dựng tường ngăn lũ tại địa phương ông: “Làm chậm khả năng chuẩn bị ứng phó thảm họa của các bang là một sự thiển cận, và những cộng đồng như Aberdeen đã phải trả giá.”
Theo cơ sở dữ liệu của Climate Central, trong thập kỷ qua, số lượng các thảm họa liên quan đến thời tiết và khí hậu gây thiệt hại từ 1 tỷ USD trở lên gần bằng tổng số thảm họa tương tự trong 35 năm trước đó cộng lại.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng đầu tư phòng ngừa thiên tai mang lại hiệu quả kinh tế lớn. Một nghiên cứu năm 2024 do Phòng Thương mại Hoa Kỳ tài trợ cho thấy cứ mỗi 1 USD đầu tư vào chuẩn bị thiên tai sẽ tiết kiệm được 13 USD chi phí tác động kinh tế, thiệt hại và dọn dẹp sau đó.
Các cựu quan chức FEMA, các nhà lập pháp và những người sống sót sau thảm họa đang đặt kỳ vọng thận trọng vào tân Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin. Trong phiên điều trần phê chuẩn tại Thượng viện tuần trước, ông Mullin cam kết làm cho FEMA hiệu quả hơn, đẩy nhanh tiến độ thanh toán cho các địa phương và phục vụ tốt hơn các cộng đồng nông thôn.
Nguồn AP
