Mexico hôm thứ Ba đã chuyển 37 người bị cáo buộc là các “đầu mối tội phạm” sang Hoa Kỳ, động thái mới nhất được xem là nhằm giảm bớt sức ép từ Tổng thống Donald Trump, người đang yêu cầu Mexico phải hành động mạnh tay hơn với các nhóm buôn lậu ma túy xuyên biên giới.
Đây là đợt chuyển giao đầu tiên trong năm nay, diễn ra trong bối cảnh ông Trump ngày càng đe dọa công khai việc dùng biện pháp quân sự với Mexico, và cũng là lần thứ ba kể từ khi ông nhậm chức.
Theo nhà chức trách Mexico, đến nay nước này đã chuyển gần 100 người bị cáo buộc là các tội phạm chủ chốt sang Mỹ.
Các đợt chuyển giao nằm trong nỗ lực tổng thể của chính quyền Mexico nhằm xoa dịu ông Trump khi ông đe dọa thực hiện các cuộc tấn công đơn phương trong lãnh thổ Mexico — điều mà Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum tuyên bố sẽ là vi phạm chủ quyền quốc gia.
Trong bối cảnh những lời đe dọa đó, bà Sheinbaum đã phát động một chiến dịch mạnh tay chống các băng đảng, tăng cường kiểm soát biên giới, nhượng bộ các yêu cầu kinh tế của ông Trump và đưa hàng chục nghi phạm tội phạm sang phía bắc.
Tuy vậy, nhiều chuyên gia ở Mexico nghi ngờ cơ sở pháp lý và cho rằng đây là một nước cờ chính trị mạo hiểm, vì các vụ chuyển giao này được thực hiện ngoài quy trình dẫn độ thông thường. Ông Omar García Harfuch, Bộ trưởng/đặc trách an ninh của Mexico, cho biết hôm thứ Ba rằng việc chuyển giao là hợp pháp và theo thỏa thuận với Bộ Tư pháp Mỹ, phía Mỹ sẽ không theo đuổi án tử hình (Mexico cấm hình phạt tử hình).
“Những cá nhân này gây ra mối đe dọa thực sự đối với an ninh quốc gia,” ông đăng trên mạng.
Ông Harfuch nói thêm rằng các nghi phạm đã được đưa tới nhiều thành phố khác nhau ở Mỹ bằng máy bay quân sự Mexico.
Tòa Bạch Ốc chưa phản hồi ngay yêu cầu bình luận.
Trong suốt một năm qua, ông Trump liên tục đe dọa dùng biện pháp quân sự và thuế quan để buộc Mexico phải gia tăng hành động chống băng đảng và nhập cư bất hợp pháp. Sau cuộc tấn công của Mỹ tại Venezuela, giọng điệu đe dọa của ông Trump càng cứng rắn hơn. Trong cuộc phỏng vấn Fox News ngày 8/1, ông tuyên bố Mỹ sẽ “bắt đầu đánh thẳng trên đất liền, nhắm vào các băng đảng” tại Mexico.
Những phát biểu đó khiến giới chức Mexico lo ngại nghiêm trọng, bởi trước đó họ tin rằng quan hệ kinh tế sâu rộng và hợp tác an ninh được cải thiện sẽ giúp Mexico tránh bị Mỹ hành động đơn phương.
Tuần trước, The New York Times đưa tin Mỹ đang gia tăng sức ép buộc Mexico chấp nhận để lực lượng quân đội Mỹ thực hiện các chiến dịch phối hợp nhằm triệt phá các phòng thí nghiệm fentanyl bên trong Mexico.
Bà Sheinbaum và ông Trump đã nói chuyện ngắn hôm 12/1. Dù bà nói rằng một lần nữa bà bác bỏ đề nghị đưa quân đội Mỹ vào Mexico, bà cho biết hai bên đồng ý sẽ tiếp tục trao đổi thêm.
Nhưng cuối tuần trước, bất chấp cuộc gọi giữa Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và người đồng cấp Mexico cùng một tuyên bố chung về các cuộc họp an ninh sắp tới, Bộ Ngoại giao Mỹ vẫn đăng trên mạng xã hội rằng “tiến triển nhỏ giọt” là không thể chấp nhận trong việc giải quyết các thách thức an ninh biên giới.
Đáp lại, bà Sheinbaum bảo vệ các nỗ lực của Mexico, đồng thời chia sẻ số liệu mà bà cho là thể hiện tiến bộ của chính phủ trong chống buôn bán ma túy.
Bà cũng nhấn mạnh Mỹ cần làm tốt hơn việc xử lý thị trường ma túy trong nội địa, cũng như ngăn dòng súng chảy từ Mỹ vào Mexico.
Sau những bình luận của ông Trump về khả năng tấn công trên bộ tại Mexico, giới chức Mexico muốn phải có kết quả rõ ràng.
Họ công bố việc bắt giữ những người bị cáo buộc thuộc các tổ chức tội phạm mà chính quyền Trump đã xếp vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài. Mexico cũng nhấn mạnh các chiến dịch đột kích phòng chế ma túy và thu giữ ma túy, gồm cả vụ thu giữ lượng fentanyl mà họ nói trị giá 20 triệu USD, bị tuồn vào sân bay Mexico City dưới vỏ bọc mỹ phẩm từ châu Á.
Hôm thứ Bảy, Mexico cho biết họ đã bắt giữ — với sự hỗ trợ của FBI — một đối tượng truy nã tên Alejandro Rosales Castillo, người nằm trong danh sách Top Ten Most Wanted của FBI từ năm 2017 vì tội giết người.
Tổng cộng, theo lời ông Harfuch, nhà chức trách Mexico đã chuyển giao 92 “tội phạm có tác động cao” kể từ khi ông Trump nhậm chức.
Hiện chưa rõ các nghi phạm này đã bị kết án tại Mexico hay đang bị giam chờ xét xử. Nhà chức trách Mexico liên hệ nhiều người trong số họ với các cartel, cho biết họ có liên quan đến buôn bán ma túy và rửa tiền.
Trong số các nghi phạm được chuyển sang Mỹ, theo chính phủ Mexico có: Daniel Alfredo Blanco Joo, bị cáo buộc là một người điều phối hậu cần liên quan cartel Sinaloa, tham gia vận chuyển ma túy vào Mỹ; José Luis Sánchez Valencia, người được cho là thuộc cartel Jalisco New Generation và có quan hệ với lãnh đạo tổ chức này; và Ricardo González Sauceda, bị cáo buộc là thủ lĩnh khu vực của Cártel del Noreste, từng bị Mỹ trừng phạt vào tháng 5.
“Đó là một sự dâng nộp,” ông Carlos Pérez Ricart, chuyên gia về tội phạm có tổ chức và là giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu và Giảng dạy Kinh tế ở Mexico City, nhận định.
Theo ông, đợt chuyển giao mới nhất không phải giải pháp thần kỳ để chặn sức ép từ ông Trump. “Nhưng ít nhất chính phủ Mexico cũng đang mua thêm thời gian.”
Ông Pérez Ricart nói tranh luận pháp lý và chính trị quanh việc chuyển giao đã lắng xuống kể từ đợt đầu năm ngoái, một phần vì việc ông Trump sử dụng quân sự ở Venezuela khiến các lời đe dọa của ông trở nên thực tế hơn.
Nguồn nytimes
