Calitoday (28/8/2026): Hôm nay đúng 6 tháng kể từ ngày Mỹ và Israel tấn công Iran vào Thứ Bảy 28/2/2026.
Donald Trump tuyên bố chỉ 4 đến 5 tuần là Iran đầu hàng, nhưng nay đã tròn 6 tháng mà Trump không biết ngày nào có thể kết thúc được cuộc chiến do Trump khởi xướng.
Sáu tháng kể từ khi cuộc xung đột Iran bắt đầu, cuộc chiến đã biến thành một “vũng lầy” kinh tế khi Mỹ chuyển chiến lược từ các cuộc tấn công bằng vũ lực sang các chiến thuật phong tỏa kéo dài theo “Chiến dịch Loại bỏ Kinh tế”.
Trump đang muốn đổ lỗi cho Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth có thể trở thành mục tiêu của một cuộc thanh trừng nội các sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ khi Trump tuyệt vọng tìm kiếm một người chịu trách nhiệm cho tỷ lệ ủng hộ thấp và bế tắc trong cuộc chiến Iran. Trump cũng đổ lỗi cho Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gây bùng nổ chiến tranh Iran và thách thức Trump về các điều khoản hòa bình ở Gaza.
Thêm vào đó, các tin mổ xẻ chuyến bay của Giám đốc CIA John Ratcliffe đến Moscow, các cuộc phản công thương mại của Thủ tướng Canada Mark Carney và sự căng thẳng ngày càng gia tăng về các lệnh trừng phạt tiềm năng của Anh đối với Bờ Tây.
Iran hôm thứ Sáu 28/8 đã lên án các lệnh trừng phạt kinh tế mới của Hoa Kỳ là “chủ nghĩa khủng bố nhà nước”, trong khi lãnh đạo tối cao của nước này cho biết ông đang cấm các hành vi có thể gây tổn hại đến “sự gắn kết xã hội” trong bối cảnh lo ngại rằng thêm những khó khăn tài chính có thể gây ra bất ổn trong nước.
Với cuộc chiến đã kéo dài 6 tháng và các cuộc đàm phán rơi vào bế tắc, chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã tăng cường nỗ lực trừng phạt Iran về mặt tài chính với những gì họ gọi là “ngày D-Day kinh tế”.
Các lệnh trừng phạt làm trầm trọng thêm thiệt hại của cuộc chiến đối với nền kinh tế Iran, nơi lạm phát hàng năm đã đạt 66% vào tháng trước. Trong khi đó, bế tắc về eo biển Hormuz – nơi xử lý một phần năm nguồn cung dầu mỏ của thế giới trước chiến tranh – vẫn là điểm nóng chưa được giải quyết lớn nhất của cuộc xung đột.
Washington đã cảnh báo các quốc gia cắt đứt quan hệ kinh doanh với Iran hoặc phải đối mặt với các lệnh trừng phạt thứ cấp, mặc dù Bộ Tài chính đã không thực sự áp đặt các hình phạt.
Bộ Ngoại giao Iran hôm thứ Sáu tuyên bố rằng tất cả các quốc gia đều có nghĩa vụ theo luật quốc tế phải kiềm chế việc thực thi các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Tehran. Họ gọi các biện pháp mới của Mỹ là “tội ác chống lại nhân loại” gây nguy hiểm nghiêm trọng đến sức khỏe và sinh kế của hàng triệu thường dân.
Lãnh đạo tối cao Ayatollah Mojtaba Khamenei, người bị thương và không xuất hiện trước công chúng kể từ vụ tấn công ngày 28 tháng 2 khiến cha ông thiệt mạng, cho biết trong một tuyên bố bằng văn bản hôm thứ Sáu hôm nay 28/8 rằng ông đã cấm các quan chức “thực hiện bất cứ điều gì gây tổn hại đến sự gắn kết xã hội”.
Trong một ban lãnh đạo gồm các nhánh giáo sĩ, quân đội và dân sự, Khamenei kêu gọi chính quyền tránh bất kỳ “tuyên bố gây nản lòng nào làm suy yếu động lực quốc gia và công chúng”, trong bối cảnh lo ngại rằng áp lực tài chính lớn hơn đối với nền kinh tế bị tàn phá bởi chiến tranh có thể gây ra các cuộc biểu tình đường phố.
Khamenei kêu gọi chính phủ giải quyết khó khăn kinh tế đã trầm trọng hơn do chiến tranh.
“Cần phải giải quyết nghiêm túc chuỗi các thách thức về kinh tế và sinh kế, như lạm phát, thất nghiệp, quản lý giá cả và thị trường hàng hóa và dịch vụ”, Khamenei nói trong tuyên bố của mình.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói với truyền thông nhà nước rằng thương mại quốc tế đã giảm gần 35% do lệnh trừng phạt của Mỹ và việc phong tỏa hải quân các cảng của Iran. Iran đã bán khoảng 90 triệu thùng dầu trong thời gian ngắn bản ghi nhớ mà Mỹ và Iran ký kết hồi tháng 6, khi Washington cho phép Iran bán dầu, ông Pezeshkian cho biết.
Các biện pháp đối với Ngân hàng Ai Cập.
Là một phần trong chiến dịch gây áp lực kinh tế của Washington nhắm vào các đối tác thương mại của Iran, Bộ Tài chính Hoa Kỳ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với Ngân hàng Misr của Ai Cập vì giao dịch với Tehran, đề xuất một quy định sẽ cắt đứt các chi nhánh của ngân hàng này tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất khỏi các giao dịch bằng đô la.
Ngân hàng trung ương Ai Cập cho biết họ và Bộ Ngoại giao đang liên lạc với các quan chức Mỹ về vấn đề này, đồng thời cho biết biện pháp này chỉ giới hạn ở các giao dịch đôla Mỹ của Ngân hàng Misr (UAE) với các ngân hàng đại lý.
Các quan chức Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành các lệnh trừng phạt riêng biệt nhắm vào một thực thể có trụ sở tại Hồng Kông và một cá nhân có liên hệ với Ngân hàng Melli của Iran, theo một thông báo được đăng trên trang web của bộ này.
Trong khi Mỹ tập trung vào chiến dịch gây áp lực kinh tế, các nước khác đã tìm cách khôi phục các nỗ lực ngoại giao để chấm dứt chiến tranh.
Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani cho biết ông đã nhấn mạnh trong các cuộc đàm phán với các nhà lãnh đạo Iran tại Tehran hôm thứ Năm về tầm quan trọng của việc khôi phục tình trạng vận chuyển tự do qua eo biển Hormuz như trước chiến tranh.
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi hôm thứ Sáu đã mô tả các cuộc đàm phán với Al Thani là “sáng tạo”.
Qatar, một đồng minh của Mỹ, và Pakistan đã giúp làm trung gian cho bản ghi nhớ hồi tháng Sáu dẫn đến một lệnh ngừng bắn ngắn ngủi trước khi những bất đồng về eo biển khiến nó đổ vỡ.
Mohsen Rezaei, Bí thư Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho biết hôm thứ Năm rằng Iran đang chuẩn bị một danh sách các điều kiện để mở lại eo biển. Trong quá khứ, các điều kiện của Iran bao gồm chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran, bồi thường và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.
Các chỉ huy quân sự Mỹ cho biết lực lượng Mỹ đã dọn sạch các quả thủy lôi khỏi eo biển do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran gài từ nhiều tháng trước.
Ông Trump đã nhiều lần tuyên bố eo biển đã mở cửa, nhưng hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết trong một tuyên bố rằng tuyên bố của Mỹ về việc eo biển đã mở cửa “là một lời nói dối trắng trợn”, đồng thời nhắc lại rằng tuyến đường thủy này vẫn đóng cửa đối với các tàu thuyền không có sự cho phép của Iran.
Nhiều tàu thuyền đã chọn không đi qua eo biển này.
Iran đặt điều kiện để mở lại eo biển Hormuz, quan chức an ninh hàng đầu Rezaei cho biết.
Hình ảnh lưu trữ không ghi ngày tháng được truyền thông Iran công bố cho thấy Mojtaba Khamenei tham dự một cuộc họp trước khi ông đảm nhận vai trò Lãnh đạo tối cao của Iran.
Sáu tháng sau các cuộc không kích bắt đầu cuộc chiến và đưa Mojtaba Khamenei, người bị thương nặng, lên nắm giữ vai trò lãnh đạo tối cao của Iran, ông vẫn hoàn toàn không được người dân Iran nhìn thấy và nghe thấy – một khoảng trống trong bộ máy lãnh đạo của đất nước.
Những câu hỏi về tình trạng sức khỏe và vai trò của ông ngày càng trở nên căng thẳng, khi Iran phải đối mặt với những quyết định quan trọng về một cuộc chiến đã châm ngọn lửa ở Trung Đông đồng thời tàn phá nền kinh tế vốn đã mong manh của đất nước.
Các quan chức Iran và các nguồn tin cấp cao khác trong nước cho biết Khamenei vẫn nắm quyền kiểm soát, điều hành từ trong bóng tối vì lý do an ninh trong khi ông đang hồi phục sau những vết thương biến dạng, đồng thời ủy quyền rộng rãi các hoạt động hàng ngày cho một nhóm nhỏ các nhân vật cấp cao.
Nhưng với việc không có bất kỳ bức ảnh, video hay thông điệp âm thanh nào được công bố kể từ khi ông được bổ nhiệm một tuần sau khi chiến tranh bắt đầu, người dân Iran ngày càng hoài nghi về vị trí của ông trong một nền Cộng hòa Hồi giáo mà tiếng nói của nhà lãnh đạo được cho là tuyệt đối.
“Câu hỏi không còn là liệu Mojtaba còn sống hay không, mà là liệu Iran có còn một nhà lãnh đạo tối cao hoạt động hiệu quả hay không,” Alex Vatanka thuộc Viện Trung Đông ở Washington cho biết.
Những thông điệp duy nhất của Khamenei gửi đến người dân Iran chỉ đến qua một vài tuyên bố bằng văn bản được các đài truyền hình đọc to, và ông thậm chí còn vắng mặt trong tuần lễ tang lễ xa hoa của cha mình hồi tháng trước.
Các quan chức cấp cao và những người trong cuộc khác cho rằng sự vắng mặt của Khamenei là do lo sợ bị ám sát và nói rằng ông thường xuyên có các cuộc họp với các nhân vật cấp cao, nhận được tất cả các báo cáo quan trọng và đưa ra quyết định cuối cùng về mọi vấn đề quan trọng.
Tổng thống Masoud Pezeshkian ngày 10 tháng 8 cho biết ông đã có cuộc gặp kéo dài bảy giờ với Khamenei.
Nhưng ngay cả trong số những người ủng hộ cứng rắn nhất của Cộng hòa Hồi giáo, sự nghi ngờ cũng đang len lỏi.
“Chúng tôi cần nghe thấy giọng nói của nhà lãnh đạo, hoặc thấy bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy ông ấy vẫn đang ở trên cao và lãnh đạo đất nước để chúng tôi có thêm niềm tin,” một thành viên của lực lượng dân quân tình nguyện Basij ở Qom, thành phố có nhiều trường dòng ở trung tâm nhà nước thần quyền của Iran, cho biết.
Trong khi thành viên Basij này, người yêu cầu giấu tên để thảo luận về một vấn đề nhạy cảm như vậy, nói rằng ông tin Khamenei thực sự vẫn đang đưa ra các quyết định quan trọng, thì việc thiếu ngay cả một bức ảnh cũng đang làm tổn hại tinh thần và không có lợi cho Iran.
“Thật phi lý khi không có bất kỳ dấu hiệu nào chứng minh ông ta còn sống, chứ đừng nói đến bằng chứng cho thấy ông ta có liên quan đến việc ra quyết định,” ông nói thêm.
Iran đã trải qua 6 tháng chiến tranh với những kẻ thù mạnh nhất của mình, nhưng vẫn đứng vững. Hệ thống chính trị của nước này vẫn ổn định. Quân đội Iran vẫn giữ được khả năng cắt đứt nguồn cung năng lượng toàn cầu và tấn công các đồng minh vùng Vịnh của Mỹ, Iran tuyên bố như vậy.
Giới cầm quyền đã chứng tỏ họ có thể chịu đựng được sự mất mát của nhà lãnh đạo tối cao và các chỉ huy cấp cao mà không sụp đổ, duy trì một chuỗi chỉ huy chính trị và quân sự trung thành với hệ tư tưởng thần quyền Hồi giáo của họ.
Nhưng nền kinh tế Iran đang oằn mình dưới sức nặng của cuộc xung đột và lệnh phong tỏa xuất khẩu dầu mỏ kéo dài nhiều tháng, khiến đồng rial mất giá nghiêm trọng, đe dọa sự bùng phát trở lại của các cuộc biểu tình quy mô lớn mà chính quyền đã đàn áp hồi tháng Giêng bằng cách giết chết hàng chục nghìn người biểu tình.
Trong khi đó, giới cầm quyền đã tổ chức lại xung quanh một nhiệm vụ rõ ràng: bảo vệ nhà nước, khôi phục khả năng răn đe và ngăn chặn những hậu quả kinh tế làm bất ổn đất nước.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng, vốn từ lâu đã là một lực lượng hùng mạnh, đã gia tăng ảnh hưởng kể từ khi chiến tranh bắt đầu và vẫn đóng vai trò trung tâm trong tư duy chiến lược ở cấp cao nhất của hệ thống cầm quyền được tái cấu trúc xung quanh Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, các nguồn tin cho biết.
Tầng lớp lãnh đạo cao nhất đó bao gồm các chỉ huy cấp cao của Vệ binh cũng như các nhân vật chính trị cấp cao như Pezeshkian và Chủ tịch Quốc hội Mohammed Baqer Qalibaf.
Cuộc chiến Iran đã đi đến hồi kết: một thế bế tắc tốn kém.
Sáu tháng sau khi lực lượng Mỹ và Israel tấn công Iran, giết chết nhà lãnh đạo tối cao và làm bị thương con trai kiêm người kế nhiệm của ông, chính phủ Iran đang bị bao vây về kinh tế, nhưng họ vẫn nắm giữ quyền lực và tin rằng thời gian đang đứng về phía họ.
Lời đe dọa của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc áp đặt các lệnh trừng phạt mới gây thiệt hại nặng nề cho Iran đang đối mặt với một vấn đề cơ bản: Tehran đang đặt cược rằng ông sẽ không thực hiện bước cuối cùng để phá vỡ thế bế tắc – đó là mạnh mẽ thực thi các lệnh trừng phạt thứ cấp đối với các quốc gia đang duy trì nền kinh tế của họ, trước hết là Trung Quốc và Ấn Độ.
Các biện pháp mới nhất của Washington, được công bố hôm thứ Hai, đánh dấu một giai đoạn mới trong cuộc xung đột bắt đầu từ ngày 28 tháng 2, chuyển chiến trường từ tên lửa và các cuộc không kích sang doanh thu dầu mỏ, ngân hàng và các đối tác thương mại của Iran.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết Hoa Kỳ sẽ cắt đứt các nguồn tài chính hỗ trợ nền kinh tế của Iran, trong khi lệnh phong tỏa hải quân do Mỹ dẫn đầu hạn chế xuất khẩu dầu mỏ và khả năng tiếp cận ngoại tệ của Tehran.
“Chính quyền Trump đang mò mẫm một cách tuyệt vọng để tìm cách thoát khỏi tình trạng này,” Aaron David Miller, cựu nhà ngoại giao Mỹ và nghiên cứu viên cao cấp tại Quỹ Carnegie, cho biết.
Bessent đã viện dẫn cuộc đổ bộ D-Day năm 1944 tại Pháp trong Thế chiến thứ II khi công bố các lệnh trừng phạt, nhưng Miller nói: “Đối với tôi, đây không phải là D-Day. Đây là Ngày Tuyệt vọng. Tôi không nghĩ chính quyền đang tiến gần hơn đến việc tìm ra cách thoát khỏi tình trạng này.”
Ông Knights cho rằng Iran có thể ngày càng áp dụng mô hình mà các đồng minh Houthi ở Biển Đỏ sử dụng: các cuộc tấn công định kỳ, các cuộc đàm phán gián đoạn và một chiến dịch gây rối kéo dài mà không cần chiến tranh toàn diện, có khả năng nhắm mục tiêu vào vận tải biển, cảng biển, cơ sở hạ tầng năng lượng hoặc các tài sản quan trọng khác để khiến cuộc xung đột ngày càng tốn kém đối với các quốc gia vùng Vịnh.
Washington bác bỏ đánh giá đó và cho rằng cán cân quyền lực đang nghiêng về phía họ.
“Nền kinh tế Iran đang rơi tự do và quân đội của chế độ đã bị tàn phá,” người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ Tommy Pigott nói khi trả lời các câu hỏi cho bài báo này. “Tổng thống Trump nắm giữ tất cả các quân bài, và chúng tôi đang cắt đứt mọi đường cứu cánh tài chính còn lại của chế độ.”
Alan Eyre, một cựu nhà ngoại giao Mỹ từng làm việc về vấn đề Iran, đặt câu hỏi liệu Washington có đủ sự ủng hộ quốc tế và bộ máy hành chính để thực thi các lệnh trừng phạt hay không.
Ông cho rằng, không giống như chiến dịch đa phương trước thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Tehran và các cường quốc, vốn kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran để đổi lấy việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt, các biện pháp mới nhất dựa vào các mối đe dọa công khai hơn là ngoại giao bền vững với các đồng minh và đối tác thương mại.
Các quan chức Iran bác bỏ chiến lược của Mỹ như một sự lặp lại của một kịch bản đã thất bại. Một quan chức cấp cao của Iran nói với Reuters rằng các nước như Trung Quốc sẽ không ngừng hợp tác với Iran chỉ để phục vụ lợi ích của Mỹ.
Một số nhà phân tích chính trị cho rằng chiến lược này có một điểm yếu sâu sắc hơn: từ Triều Tiên đến Nga và chính Iran, các lệnh trừng phạt hiếm khi buộc các chính phủ phải từ bỏ các mục tiêu mà họ coi là sống còn đối với sự tồn tại của mình.
Một quan chức cấp cao của Iran cho biết Tehran tin rằng mục tiêu rộng lớn hơn của Washington là khơi dậy sự bất mãn trong nước với hy vọng rằng khó khăn kinh tế cuối cùng có thể dẫn đến bất ổn chính trị, nhưng chiến dịch “áp lực tối đa” đã thất bại trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump và sẽ lại thất bại.
“Nếu áp lực gia tăng, cách tiếp cận của Iran cũng sẽ thay đổi,” ông nói, thêm rằng các chính phủ Ả Rập vùng Vịnh hiểu rằng việc gây sức ép lên Tehran hơn nữa có thể khiến họ gặp rủi ro lớn hơn.
Đối với giới cầm quyền Iran, mối đe dọa lớn nhất có thể không phải là chính những khó khăn kinh tế. Theo những người trong cuộc và một quan chức Iran, đó có thể là nguy cơ khó khăn ngày càng trầm trọng lại dẫn đến bất ổn trên diện rộng và chắc chắn ảnh hưởng nặng nề đến kinh tế Hoa Kỳ và cuộc sống của người dân Mỹ càng khó khăn hơn.
HẠNH DƯƠNG
Tổng hợp
