Ngay sau khi vừa bước vào nhiệm kỳ thứ hai, ông Donald Trump cho thành lập Một Nhóm Đặc Nhiệm để chuẩn bị mừng Sinh Nhật Thứ 250 của nước Mỹ, lấy tên là White House Task Force on Celebrating America’s 250 Birthday, do chính ông Trump ngồi ghế chủ tịch ủy ban đặc nhiệm này. Tên của ông được một số người tuyên dương là “Vị Tổng thống Vĩ đại nhất trong Lịch Sử.”. Việc chuẩn bị cho Lễ Quốc Khánh sẽ được bắt đầu trong tháng Sáu, nhưng những người đứng ra làm kế hoạch chuẩn bị cho cuộc lễ gặp nhiều trở ngại bởi vì các ca sĩ, nghệ sĩ trình diễn đều tìm cách né tránh không tham gia. Vì vậy, đích thân ông Trump phải đứng ra thực hiện cuộc tập trung. Một trận đấu võ tự do- UFC- đánh đấm đổ máu ở trong lồng, sẽ diễn ra ở sân phía nam của Bạch Cung. Đây cũng là lúc người ta cần đặt lại câu hỏi là Người Mỹ hiện nay biểu tượng cho điều gì, hay ý nghĩa thực sự của nước Mỹ lúc này là gì?
Cạnh đó, một nhân vật khác trong ủy ban đặc nhiệm đã vất vả làm việc trong suốt hơn một năm rưỡi theo lệnh của Tổng thống Donald Trump. Người đó là ông Stephen Miller, cố vấn hàng đầu của ông Trump về chính sách đối nội. Ông có nhiệm vụ điều hợp, nhiều cơ sở, và chuyên gia để viết lại, hay tái cấu trúc những luật lệ về quyền công dân Mỹ- citizenship. Ông muốn làm một cuộc cải tổ lớn nhất trong thế kỷ. Ông định nghĩa lại quyền công dân Mỹ để loại trừ một cách có hệ thống những di dân nào mà theo ông không thể trở thành theo công dân Mỹ theo đúng nghĩa. Nhân dịp sinh nhật thứ 250 của nước Mỹ, Stephen Miller, cố vấn cao cấp của chính quyền Trump đã chọn dịp này để ngăn chặn những người muốn vào nước Mỹ. Trước hết, luật do Miller đề nghị sẽ giới hạn những người đang ở Hoa Kỳ làm đơn xin vào quốc tịch. Kế đến là tước bỏ quốc tịch Mỹ của một số người đã được vào quốc tịch Mỹ theo quy chế hợp pháp. Từ viễn kiến đó, nước Mỹ sẽ quay trở về thời điểm thấp nhất trong thế kỷ vừa qua.
Không giống như các đạo luật về nhiều vấn đề quan trọng tiêu biểu trong sinh hoạt chính trị Mỹ, thường diễn ra tại nghị trường Quốc Hội, hay thể hiện qua các cuộc biểu tình phản đối trên đường phố, việc soạn thảo, đề nghị luật di trú mới lần này được làm âm thầm trong bóng tối. Chính sách về di trú là một vấn đề đụng chạm đến bản chất cốt lõi của nước Mỹ, vậy mà trong suốt hơn 35 năm qua, chưa hề có một đạo luật nào hoàn chỉnh, đầy đủ được quốc hội soạn thảo để thông qua. Thay vào đó, chỉ có những sắc lệnh hành pháp, những quy tắc hành chính liên quan đến vấn đề di trú. Nhiều khi những quy tắc liên quan đến di trú lại để cho các công chức sở di trú toàn quyền suy diễn, ứng dụng giải thích luật di trú. Rút cuộc vấn đề di trú trở thành một việc làm phụ đính, tùy thuộc vào chủ trương của ông Tổng thống đương thời,. Ông ta sẽ ra chỉ thị cho phụ tá làm việc theo ý muốn của ông, kiểu như ông Trump đưa chỉ thị cho Miller thi hành. Do đó, người phụ tá này có rất nhiều cơ hội để mà tung hoành, thao túng.
Chúng ta hãy liệt kê xem từ đầu nhiệm kỳ hai đến nay, chính quyền ông Trump đã làm những quy định, những sửa đổi nào liên quan đến vấn đề di trú. Trong khoảng thời gian từ tháng Sáu đến tháng Chạp năm ngoái, ông Trump ban bố lệnh không chấp thuận cho những người đi du lịch Hoa Kỳ nếu họ xuất xứ từ 39 quốc gia, trong đó có Afghanistan, Haiti, Nigeria, và Iran (đa số là người da Đen gốc Phi châu, hay người Hồi Giáo). Sau đó, chính phủ tiếp tục chủ trương này bằng cách ngưng hẳn không nhận đơn xin hộ chiếu vào Hoa Kỳ cho những người xuất phát từ những nước kể trên. Trong tháng Giêng, Phòng Báo chí của Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ lại cho công bố danh sách 75 quốc gia bị cấm đi vào Hoa Kỳ. (Một số nước có tên ở trong cả hai danh sách, có lẽ là để phòng ngừa trường hợp bị tòa án thay đổi). Theo Viện Nghiên Cứu về Chính Sách Di Dân, những di dân thuộc những nước trong danh sách thứ hai chiếm 46% tổng số những visa từng được cấp trong năm 2024. Ngưng không cấp hộ chiếu- visa- có nghĩa là đóng cửa con đường trở thành thường trú nhân ở Mỹ cho hàng ngàn người. Hậu quả là làm thay đổi rất lớn thành phần di dân đến nước Mỹ hợp pháp. Những thường trú nhân sinh ra ở những nước có tên trong danh sách thứ hai kể như không bao giờ được làm lễ tuyên thệ trở thành công dân Mỹ. (Hôm thứ Sáu, một chánh án tòa liên bang ra quyết định ngăn chặn việc đình chỉ nhận đơn của di dân trong danh sách 39 quốc gia bị cấm đi du lịch đến Mỹ.).
Sau đó là giai đoạn những cảnh sát di trú- còn gọi là ICE- mang mặt nạ che kín, và dùng lực lượng hùng hậu có khả năng giết người đi lùng bắt di dân bất hợp pháp. Thảm cảnh này diễn ra ở nhiều nơi khiến dân chúng tỏ ra hoang mang và phẫn nộ. Bây giờ, người dân càng lo âu thêm: Đó là việc Thượng Viện do Đảng Cộng Hòa kiểm soát vừa mới chấp thuận thêm ngân sách 70 tỷ đô la để dùng cho việc thi hành luật di trú. Cơ quan đứng ở trung tâm trong việc soạn thảo những kế hoạch mang tính chất chủ thuyết chính là Sở Di Trú Hoa Kỳ, tên đầy đủ của cơ quan này là United States Citizenship and Immigration Services- U.S.C.I.S-Cơ quan này cũng điều hành hệ thống luật pháp về vấn đề di trú. Vào cuối tháng trước, cơ quan di trú vừa mới công bố những kế hoạch mới bắt buộc hầu hết những người làm đơn xin quy chế “thẻ xanh”, hay thường trú nhân đang sống ở Hoa Kỳ với quy chế tạm thời, phải quanh trở về quốc gia nguyên quán của mình trong một thời gian dài, và nộp đơn qua lãnh sự quán Mỹ ở nước ngoài, kèm theo những chứng từ về việc làm của mình để xin thẻ xanh. Kế hoạch này sẽ dẫn đến những hậu quả to lớn, rúng động cho nhiều người di dân. Trong số 1.36 triệu thẻ xanh được cấp ra trong năm 2024, 58% là cấp cho những người đã và đang sống ở nước Mỹ. Quyết định mới của Sở Di Trú vi phạm hiệp định thư trước đây: Nó sẽ khiến cho các Chủ tịch công ty doanh nghiệp phải chú ý. Theo báo Washington Post, Các nhóm kinh doanh, và chủ công ty lớn lên tiếng cảnh cáo chính quyền Trump rằng quyết định này sẽ gây ra những hậu quả rất lớn về vấn đề nhân dụng, công ăn việc làm. Sở Di Trú kiểm tra lại quyết định của mình và báo cáo với Bạch Cung rằng đây chỉ là biện pháp rà xét việc làm trong quá khứ, không hề có việc đặt ra chiến lược mới. Nhưng theo nguồn tin hiểu rõ việc làm của Sở Di Trú thực ra đây là một chính sách đã được chuẩn bị từ mùa thu năm ngoái.
Nếu văn thư về việc này khiến cho nhiều luật sư di trú phải ngỡ ngàng, không hiểu nổi, có lẽ là vì người cố vấn luật pháp cho Sở Di Trú đã thất bại trong việc chữa trị, giải quyết vấn đề. Theo nguồn tin thông thạo về việc làm của Sở Di Trú thì luật sư của chính phủ đã được chỉ định phải làm việc với Thứ trưởng Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ điều tra những người đang sống hợp pháp, quy chế cư trú của đương sự thể bị tước bỏ vì một lý do nào đó. Hồi đầu năm Sở Di Trú lập ra một Toán Đặc Nhiệm gọi là Tactical Operation Division. Khoảng 80 quan chức sở di trú làm việc trong toán đặc nhiệm này. Họ có nhiệm vụ đi tìm những người đang là công dân Mỹ, đang có thẻ xanh, hay có quy chế tị nạn điều tra xem những người này hưởng quy chế đó có đúng hay không, liệu họ có khai gian dối, hay có sự nhầm lẫn giúp cho họ được hưởng quy chế đó hay không.
Theo báo Times, hàng ngàn người đang sống hợp pháp ở Hoa Kỳ đã bị nhận diện, và báo cáo cho Sở Di Trú biết. Đối chiếu lại với tình hình trước đây, trung bình mỗi năm chỉ có khoảng 11 trường hợp bị tước quốc tịch trong suốt thời gian dài từ 1990 đến năm 2017, đa số chỉ là những trường ngoại lệ, rất hiếm hoi, vì đương sự đã cố tình bịa đặt câu chuyện gian dối để biện minh, hay che dấu quá khứ tội lỗi của mình. Ví dụ đương sự từng là nhân viên làm việc cho Đức Quốc Xã- Nazi, hay có dính líu đến tội phạm chiến tranh. Việc tước bỏ quốc tịch của người di dân thường là rất hiếm có bởi vì một phần là trước đây quyết định này thường chỉ sử dụng trong vài trường hợp ngoại lệ, ví dụ một người gốc Nga tên là Emma Goldman đã có những bài tuyên bố, lời nói không tốt mang tính chất chính trị và ý thức hệ, hay trường hợp người gốc Nhật, gốc Đức dấu đi ông tích của mình để sống trốn tránh sau thế chiến thứ Nhất và thứ Hai. Cuối cùng thì Tối Cao Can Thiệp đã can thiệp, và đưa ra những phán quyết liên quan đến vấn đề, khiến cho việc tước bỏ quốc tịch của một người vì lý do chính trị rất khó thực thực hiện. Bây giờ, cơ quan Di Trú Hoa Kỳ- USCIS- được lệnh mỗi tháng phải tìm cho ra khoảng 100 đến 200 vụ, đem ra truy tố và tước bỏ quốc tịch những người di dân này.
Hầu như sách lược của chính quyền Trump đặt nền tảng trên điều hoang tưởng về lý thuyết trừ khử, thanh lọc di dân dựa trên sắc tộc, màu da. Nói rõ hơn lý thuyết đó cho rằng di dân vào nước Mỹ sẽ khiến cho dân số nước Mỹ bị loãng bớt, người da trắng sẽ không còn chiếm vị thế đa số nữa. Miller từng tuyên bố như sau: “Nếu chúng ta cứ tiếp tục nhập cư đám dân số của Thế Giới thứ Ba, dần dần nước Mỹ của chúng ta sẽ biến thành Thế giới Thứ Ba.”. Trước đây, hồi năm 1924 đã từng có mô hình loại trừ di dân để lấy đó làm theo.Thời bấy giờ, đạo luật di trú- Immigration Act of 1924 ấn định định mức-quota- số người di dân từ những vùng phía Nam và phía Đông Âu châu được nhập cư vào Mỹ, và cấm hẳn ngăn không cho người từ Á châu vào. Thượng Nghị Sĩ David Reed của tiểu bang Pennsylvania là người bảo trợ cho đạo luật này, bởi vì ông hứa sẽ làm cho “nước Mỹ không còn là một “melting pot” nữa.”. Bây giờ gần một thế kỷ sau, đến lượt Stephen Miller nói: “Đó chính là điều ngày nay đa số người dân Mỹ muốn làm.”. Ít ra đó cũng chính là điều Bạch Cung đang muốn làm. Riêng Tổng thống Trump, ông còn muốn đi xa hơn nữa. Ông muốn tấn công mạnh hơn khi ông nói thẳng nước Mỹ ngày nay thuộc về sắc dân, thuộc về loại người nào. Giữa những cuộc lễ hội tưng bừng kỷ niệm 250 năm ngày khai sinh ra nước Mỹ, mùa hè năm nay Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ sẽ đưa ra phán quyết liên quan đến quyền có quốc tịch Hoa Kỳ dựa vào nơi sinh- birthright citizenship. Ông Trump muốn chấm dứt, không cho áp dụng nguyên tắc này.
Hiện nay, tỷ lệ sinh sản của dân Mỹ đang suy giảm, đó là điều ai cũng nhận thấy. Với chính sách loại trừ bớt di dân, hậu quả xảy ra là dân số nước Mỹ sẽ suy giảm mạnh. Nếu quyết định trở về với thời kỳ đạo luật di trú 1924, chính quyền Trump đã thành công trong việc đạt mục đích này. Và như thế dịp lễ hội kỷ niệm 250 năm ngày lập quốc Hoa Kỳ sẽ làm cho tương lai của nước Mỹ giật lùi trở về giai đoạn rất xa trong quá khứ.
Nguyễn Minh Tâm dịch theo THE NEW YORKER ngày 15/6/2026
