Nhật Bản thử nghiệm phi cơ chế áp điện tử thế hệ mới, Phi Luật Tân kích hoạt hiệp ước tiếp vận quân sự với Tokyo, còn Đài Loan tăng cường khả năng trinh sát. Những mảnh ghép mới đang khiến bàn cờ an ninh Á Châu nóng lên từng ngày…
Ngày 28/8/2026, khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tiếp tục xuất hiện một loạt diễn biến quân sự đáng chú ý. Nhật Bản đưa phi cơ tác chiến điện tử thế hệ mới XEC-2 vào giai đoạn bay thử nghiệm vận hành; Phi Luật Tân và Nhật Bản chính thức kích hoạt thỏa thuận tiếp vận quân sự, cho phép lực lượng hai bên hỗ trợ lẫn nhau về vật tư, nhiên liệu và dịch vụ; trong khi Đài Loan đang từng bước đưa hệ thống trinh sát đa phổ MS-110 vào khả năng tác chiến của không quân. Nếu nhìn riêng từng sự kiện, đây có thể chỉ là những bước nâng cấp quân sự thông thường. Nhưng đặt cả ba diễn biến cạnh nhau, bức tranh lại rất khác: khả năng phát hiện, gây nhiễu, tiếp vận và tác chiến đang được các bên trong khu vực củng cố nhanh chóng trong bối cảnh sự cạnh tranh với Trung Quốc ngày càng gay gắt.
Đáng chú ý nhất là Nhật Bản. Theo tin tức do Lực lượng Phòng vệ Trên không Nhật Bản công bố, phi cơ tác chiến điện tử XEC-2 do Kawasaki Heavy Industries phát triển đã chính thức bước vào giai đoạn thử nghiệm bay và đánh giá vận hành từ ngày 15/7/2026. Đây là một bước tiến quan trọng trong chương trình xây dựng khả năng tác chiến điện tử tầm xa của Tokyo. Chiếc phi cơ mang số hiệu 68-1203 được cải biến từ phi cơ vận tải Kawasaki C-2, thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 17/3/2026 tại căn cứ Gifu, trước khi chuyển sang giai đoạn thử nghiệm vận hành vài tháng sau đó.
XEC-2 thường được giới quan sát gọi bằng biệt danh “Platypus”, tức “thú mỏ vịt”, vì phần mũi phi cơ có thiết kế rất đặc biệt. Nhưng đằng sau hình dáng kỳ lạ đó là một mục tiêu hoàn toàn nghiêm túc: tác chiến điện tử. Phi cơ được thiết kế để phát hiện, phân tích và gây nhiễu các hệ thống radar, thông tin liên lạc và những mạng lưới điện tử của đối phương. Nó cũng có khả năng hỗ trợ các hoạt động tình báo điện tử và tình báo liên lạc. Nói một cách đơn giản, nếu phi cơ chiến đấu là “nắm đấm”, thì XEC-2 giống như một “bàn tay vô hình”, tìm cách làm đối phương mù mắt, điếc tai trước khi những đòn đánh khác được tung ra.
Điểm đáng chú ý nằm ở thời điểm Nhật Bản tăng tốc khả năng này. Tokyo đang điều chỉnh mạnh chính sách quốc phòng trong bối cảnh Trung Quốc mở rộng năng lực radar, hỏa tiễn, không quân và hải quân tại Tây Thái Bình Dương. Tác chiến điện tử vì thế ngày càng trở thành một phần quan trọng của chiến tranh hiện đại. Một hệ thống phòng không dù có hỏa tiễn mạnh đến đâu cũng có thể gặp khó khăn nếu radar bị gây nhiễu hoặc mạng lưới chỉ huy – liên lạc bị phá vỡ. Nhật Bản rõ ràng đang muốn có khả năng tham gia vào cuộc chơi đó thay vì chỉ đứng ngoài quan sát.
Trong khi Tokyo nâng cấp “tai mắt” và khả năng làm tê liệt hệ thống điện tử đối phương, Phi Luật Tân lại đang xây dựng một thứ ít hào nhoáng hơn nhưng không kém phần quan trọng: tiếp vận quân sự. Ngày 22/8/2026, Thỏa thuận Acquisition and Cross-Servicing Agreement, gọi tắt là ACSA, giữa Phi Luật Tân và Nhật Bản chính thức có hiệu lực. Thỏa thuận được ký hồi tháng 1/2026 và tạo khuôn khổ để lực lượng hai bên có thể cung cấp cho nhau các loại hàng hóa và dịch vụ tiếp vận trong những hoạt động quân sự, huấn luyện hoặc trường hợp khẩn cấp.
Nội dung của ACSA nghe có vẻ không “nóng” bằng hỏa tiễn hay chiến đấu cơ, nhưng trên thực tế tiếp vận là một trong những yếu tố quyết định khả năng duy trì một chiến dịch quân sự. Hai bên có thể hỗ trợ lẫn nhau về nhiên liệu, thực phẩm, nước, vận tải, vật tư và một số dịch vụ cần thiết. Quân đội có thể sở hữu võ khí tối tân, nhưng nếu thiếu nhiên liệu, phụ tùng và khả năng tiếp tế thì sức mạnh ấy rất nhanh chóng trở thành con số trên giấy. Phi Luật Tân và Nhật Bản vì thế đang biến quan hệ quốc phòng từ những cuộc tập trận riêng lẻ thành một cơ chế hỗ trợ thực tế hơn.
ACSA cũng không xuất hiện trong khoảng trống. Trước đó, Hiệp định Tiếp cận Qua lại Nhật Bản – Phi Luật Tân, hay RAA, đã có hiệu lực từ tháng 9/2025, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho lực lượng hai nước tiến hành các hoạt động và huấn luyện trên lãnh thổ của nhau. ACSA bổ sung một mảnh ghép khác: nếu RAA giúp lực lượng hai bên dễ dàng hoạt động cùng nhau hơn, thì ACSA giúp họ có cơ chế tiếp vận để duy trì những hoạt động ấy.
Điều này đặc biệt đáng chú ý vì Phi Luật Tân nằm ngay sát Biển Đông và có tranh chấp gay gắt với Trung Quốc. Manila trong những năm gần đây ngày càng tăng cường hợp tác quốc phòng với Nhật Bản, Hoa Kỳ và những đối tác khác. Vì vậy, việc ACSA có hiệu lực không có nghĩa Nhật Bản và Phi Luật Tân lập tức trở thành một liên minh quân sự theo kiểu NATO, nhưng nó cho thấy khả năng phối hợp thực tế giữa hai nước đang được nâng lên một nấc mới.
Ở phía bên kia eo biển Đài Loan, một diễn biến khác cũng đáng chú ý không kém: hệ thống trinh sát MS-110 đang từng bước được đưa vào khả năng của Không quân Đài Loan. MS-110 là pod trinh sát đa phổ do Hoa Kỳ cung cấp, có khả năng thu thập hình ảnh trên nhiều dải quang học và hồng ngoại, giúp tăng khả năng trinh sát tầm xa và nhận dạng mục tiêu. Đài Loan ký hợp đồng mua sáu hệ thống MS-110 vào năm 2021, trong một thương vụ trị giá khoảng 9,63 tỷ Đài tệ.
Theo những tin tức cập nhật trong năm 2026, việc bàn giao MS-110 được thực hiện từng phần. Một số thiết bị đã bắt đầu được chuyển giao trong năm nay, trong khi toàn bộ chương trình dự kiến tiếp tục hoàn tất theo tiến độ. Một báo cáo cập nhật tháng 6 cho biết các pod MS-110 được kỳ vọng sẽ được giao trong thời gian còn lại của năm 2026.
Đáng chú ý, ngày 27/8, Quốc hội Đài Loan vừa thông qua một phương án ngân sách quốc phòng thay thế cho đề nghị đặc biệt trị giá 210 tỷ Đài tệ của chính quyền, liên quan tới kế hoạch mua khoảng 210.000 drone quân sự đến năm 2031. Phương án được thông qua có quy mô 240 tỷ Đài tệ trong sáu năm, với mức chi thường niên giới hạn 40 tỷ Đài tệ và có thể điều chỉnh nếu cần. Thủ tướng Cho Jung-tai cho biết chính phủ sẽ đánh giá đạo luật mới dựa trên mục tiêu an ninh và khả năng tự chủ quốc phòng.
Nhìn tổng thể, ba câu chuyện Nhật Bản, Phi Luật Tân và Đài Loan đang cho thấy một xu hướng rất rõ: cuộc cạnh tranh quân sự ở Đông Á không còn chỉ xoay quanh chuyện ai có nhiều chiến đấu cơ hay chiến hạm hơn. Cuộc chơi đang chuyển sang những khả năng tinh vi hơn: ai nhìn thấy đối phương trước, ai kiểm soát phổ điện từ tốt hơn, ai duy trì được tiếp vận lâu hơn và ai có thể biến dữ kiện trinh sát thành hành động quân sự nhanh hơn.
Nhật Bản đang xây dựng khả năng “làm mù” radar và mạng lưới điện tử của đối phương. Đài Loan tăng cường khả năng “nhìn xa” bằng trinh sát đa phổ. Phi Luật Tân và Nhật Bản lại xây dựng cơ chế để lực lượng hai nước có thể hỗ trợ nhau về tiếp vận. Ba mảnh ghép tưởng như khác nhau nhưng lại bổ sung cho nhau trong cùng một bức tranh chiến lược.
Và điều đáng nói nhất là tất cả đang diễn ra trong một khu vực mà Trung Quốc đang gia tăng sức mạnh quân sự nhanh chóng. Không ai cần tuyên bố rằng những hệ thống này được tạo ra chỉ để đối phó Bắc Kinh mới có thể hiểu ý nghĩa chiến lược của chúng. Chỉ cần nhìn vào vị trí địa lý, các tuyến hàng hải, Biển Đông, eo biển Đài Loan và chuỗi đảo Nhật Bản là đủ thấy vì sao mọi bước nâng cấp quân sự đều đang được theo dõi rất sát.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
