Một đề nghị của Bộ Công An công sản Việt Nam liên quan đến việc cho phép cắt điện, cắt nước để phục vụ cưỡng chế hành chính đã làm dấy lên nhiều tranh luận, khi một biện pháp quản lý được cho là hữu hiệu lại chạm tới ranh giới nhạy cảm của quyền sống và điều kiện sinh hoạt tối thiểu của con người…
Vào những ngày cuối tháng 3 năm 2026, một đề nghị từ Bộ Công An cộng sản Việt Nam liên quan đến việc cho phép cắt điện, cắt nước đối với những trường hợp không chấp hành quyết định cưỡng chế hành chính đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của dư luận. Nội dung này được nêu ra trong dự thảo sửa đổi một số quy định về xử lý vi phạm hành chính, công bố ngày 25 tháng 3, với mục tiêu được giải thích là nhằm tăng hiệu quả thi hành pháp luật, đặc biệt trong các lĩnh vực như xây dựng, đất đai và trật tự đô thị.
Theo đề nghị này, cơ quan chức năng có thể phối hợp với các đơn vị cung cấp dịch vụ thiết yếu để tạm ngưng cung cấp điện, nước đối với cá nhân hoặc tổ chức cố tình không chấp hành quyết định cưỡng chế đã có hiệu lực. Một số ý kiến từ phía cơ quan soạn thảo cho rằng đây là biện pháp mang tính gián tiếp nhưng hiệu quả, giúp tránh việc phải huy động lực lượng cưỡng chế quy mô lớn, vốn dễ gây xung đột và tốn kém.
Lập luận này, xét ở một khía cạnh nào đó, không phải không có lý. Thực tế nhiều năm qua cho thấy không ít trường hợp xây dựng trái phép hoặc chiếm dụng đất đai kéo dài, dù đã có quyết định xử lý nhưng vẫn không chịu thực hiện. Việc tổ chức cưỡng chế thường gặp khó khăn vì sự chống đối, khiếu nại hoặc thiếu phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Trong hoàn cảnh như vậy, việc tác động vào điều kiện sinh hoạt hằng ngày có thể được xem như một cách tạo áp lực buộc người vi phạm phải tuân thủ.
Tuy nhiên, chính điều này lại làm dấy lên nhiều tranh luận về giới hạn của quyền lực hành chính. Điện và nước không chỉ là những dịch vụ thông thường, mà ngày nay còn được xem là nhu cầu thiết yếu gắn liền với đời sống con người. Khi một biện pháp cưỡng chế trực tiếp ảnh hưởng đến những nhu cầu căn bản này, câu hỏi đặt ra là liệu ranh giới giữa việc xử lý vi phạm và việc xâm phạm quyền sống tối thiểu có đang bị vượt qua hay không.
Một số chuyên gia pháp lý cho rằng, luật hiện hành của Việt Nam đã có quá nhiều những quy định rõ ràng về các biện pháp cưỡng chế, như khấu trừ tiền, kê biên tài sản hoặc buộc khắc phục hậu quả. Do đó, việc bổ sung thêm biện pháp cắt điện, nước cần được cân nhắc kỹ lưỡng về tính hợp pháp cũng như sự phù hợp với các nguyên tắc căn bản của một nhà nước pháp trị. Nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, biện pháp này rất dễ bị lạm dụng, nhất là ở cấp địa phương, nơi việc thi hành pháp luật đôi khi còn tùy thuộc vào cách hiểu và cách áp dụng của từng nơi.
Ở góc độ xã hội, hậu quả của việc cắt điện, nước không chỉ dừng lại ở người vi phạm. Trong nhiều trường hợp, một gia đình có thể gồm nhiều thành viên, trong đó có người già, trẻ em hoặc những người không liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm. Khi nguồn điện, nước bị ngưng cung cấp, tất cả những người này đều bị ảnh hưởng, tạo ra hệ quả lan rộng vượt ngoài mục tiêu xử lý ban đầu. Điều này đặt ra vấn đề về sự công bằng và nguyên tắc trách nhiệm cá nhân trong xử lý vi phạm.
Một điểm đáng chú ý khác là nguy cơ biến các dịch vụ thiết yếu thành công cụ hành chính. Khi điện và nước được sử dụng như một biện pháp cưỡng chế, các đơn vị cung cấp dịch vụ cũng rơi vào một vị trí nhạy cảm. Thay vì chỉ đơn thuần cung cấp dịch vụ cho người dân, họ có thể bị kéo vào quá trình thực thi quyền lực hành chính, làm mờ đi ranh giới giữa hoạt động kinh tế và quản lý nhà nước.
Không ai phủ nhận nhu cầu phải nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật, nhất là khi nhiều vi phạm kéo dài gây bức xúc trong xã hội. Nhưng hiệu quả không thể là lý do để biện minh cho mọi biện pháp. Một chính sách chỉ có thể đứng vững khi vừa đảm bảo tính răn đe, vừa tôn trọng những giới hạn căn bản của quyền lực và quyền con người. Nếu không, hậu quả có thể là sự suy giảm niềm tin của người dân vào tính công bằng của pháp luật.
Đề nghị này vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến và chưa trở thành quy định chính thức. Đây là thời điểm quan trọng để các giới chuyên môn cũng như người dân cùng lên tiếng, góp ý một cách thẳng thắn. Bởi một khi được ban hành, những chính sách như vậy sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày của xã hội, không chỉ riêng một nhóm đối tượng nào.
Trong một xã hội pháp trị, cưỡng chế là điều cần thiết, nhưng luôn phải đi kèm với giới hạn rõ ràng. Khi những nhu cầu căn bản như điện và nước trở thành công cụ xử lý vi phạm, điều cần được cân nhắc không chỉ là hiệu quả trước mắt, mà còn là hệ quả lâu dài đối với quyền con người và trật tự pháp lý. Và đó chính là ranh giới mong manh mà bất kỳ chính sách nào cũng phải đối diện./.
NGƯỜI QUAN SÁT
