Việt Nam ký hiệp định với Nga xây dựng nhà máy điện hạt nhân, mở ra hy vọng năng lượng nhưng cũng thổi lên nhiều lo ngại về an toàn, phụ thuộc và cái giá dài hạn cho tương lai…
Chiều ngày 23 tháng 3 năm 2026, tại Moskva, dưới sự chứng kiến của Thủ Tướng CSVN Phạm Minh Chính và Thủ Tướng Nga Mikhail Mishustin, đã chính thức ký hiệp định hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân, một bước đi được xem là chiến lược dài hạn về năng lượng.
Sự kiện này ngay lập tức thu hút sự quan tâm đặc biệt, không chỉ bởi quy mô dự án, mà còn bởi những hệ lụy sâu rộng có thể kéo dài nhiều thập kỷ.
Theo thông tin từ các cơ quan chức năng, hiệp định tập trung vào việc triển khai dự án nhà máy điện hạt nhân tại Ninh Thuận – dự án từng bị đình chỉ từ năm 2016 và nay được tái khởi động khi nhu cầu năng lượng gia tăng. Trước đó, từ tháng 1 năm 2026, hai bên đã “cơ bản hoàn tất đàm phán” và thống nhất dự thảo hợp tác, mở đường cho việc ký kết chính thức.
Dự án không phải bước đi ngẫu nhiên. Từ cuối năm 2024, Trung ương và Quốc hội CSVN đã quyết định khôi phục chương trình điện hạt nhân, coi đây là trụ cột đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh và cam kết giảm phát thải. Tuy nhiên, quyết định này cũng khơi lên cuộc tranh luận âm ỉ nhưng đầy căng thẳng: liệu Việt Nam đang đi đúng hướng, hay bước vào một canh bạc dài hạn đầy rủi ro?
Ở góc nhìn chính thức, điện hạt nhân được xem là lời giải cho bài toán năng lượng. Chính phủ nhấn mạnh đây là nguồn điện “ổn định, công suất lớn, ít phát thải”, phù hợp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Nhưng phía sau những lập luận đó là hàng loạt câu hỏi chưa có lời giải thỏa đáng.
Thứ nhất, vấn đề an toàn hạt nhân. Lịch sử thế giới đã chứng kiến những thảm họa như Chernobyl hay Fukushima, những sự kiện hậu quả kéo dài hàng chục năm, thậm chí hàng thế kỷ. Việt Nam là quốc gia có mật độ dân cư cao, đường bờ biển dài, thường xuyên chịu ảnh hưởng thiên tai. Việc đặt nhà máy hạt nhân ven biển Ninh Thuận đặt ra rủi ro không nhỏ nếu xảy ra sự cố ngoài ý muốn.
Thứ hai, bài toán phụ thuộc công nghệ. Với hợp tác cùng Nga, cụ thể là các tập đoàn như Rosatom – Việt Nam gần như phải dựa hoàn toàn vào công nghệ, vận hành, và nhiên liệu từ đối tác nước ngoài. Điều này đặt ra câu hỏi về chủ quyền năng lượng: liệu Việt Nam đang tự chủ, hay bước vào một dạng phụ thuộc tinh vi hơn?
Thứ ba, chi phí và gánh nặng tài chính. Các dự án điện hạt nhân trên thế giới thường đội vốn khổng lồ và kéo dài nhiều năm. Không ít quốc gia phải từ bỏ hoặc trì hoãn vì không kiểm soát được chi phí. Trong bối cảnh ngân sách còn hạn chế, đầu tư vào một dự án “ngốn hàng chục tỷ USD” có thể tạo áp lực lớn lên nền kinh tế, đặc biệt nếu hiệu quả không đạt kỳ vọng.
Thứ tư, vấn đề xử lý chất thải phóng xạ – một “quả bom hẹn giờ” đúng nghĩa. Không giống các nguồn năng lượng khác, chất thải hạt nhân tồn tại hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm. Việt Nam hiện chưa có hệ thống hoàn chỉnh để xử lý và lưu trữ chất thải này an toàn tuyệt đối. Điều đó đồng nghĩa rủi ro không chỉ ở hiện tại, mà còn đẩy sang cho nhiều thế hệ tương lai.
Một điểm đáng chú ý khác là tốc độ triển khai. Từ năm 2025 đến đầu 2026, hàng loạt quyết định, nghị quyết, và đàm phán được thúc đẩy nhanh chóng. Điều này khiến nhiều chuyên gia lo ngại rằng quá trình đánh giá rủi ro, phản biện khoa học và tham vấn xã hội có thể chưa được thực hiện đầy đủ.
Trong khi thế giới đang chuyển mạnh sang năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời – những lĩnh vực Việt Nam có tiềm năng lớn – việc quay lại với điện hạt nhân, một công nghệ đắt đỏ và nhiều tranh cãi, có thể khiến Việt Nam đi lệch xu hướng toàn cầu hoặc ít nhất đặt mình vào lựa chọn gây tranh cãi.
Không thể phủ nhận rằng nhu cầu năng lượng là vấn đề sống còn. Nhưng cách giải quyết nhu cầu mới là điều quyết định tương lai. Một quyết định sai lầm trong lĩnh vực hạt nhân không giống như sai lầm ở ngành khác – không dễ sửa chữa, và cái giá phải trả có thể kéo dài hàng thế hệ.
Hiệp định ký ngày 23 tháng 3 năm 2026 có thể là bước ngoặt. Nhưng bước ngoặt theo hướng nào, cơ hội bứt phá hay khởi đầu của chuỗi rủi ro tiềm ẩn vẫn là câu hỏi chưa có lời đáp.Rõ ràng đây không chỉ là canh bạc kinh tế, mà còn là canh bạc với môi trường, an toàn và tương lai của cả một quốc gia./.
NGƯỜI QUAN SÁT
