Những bãi cát giữa biển Đông giờ đây không còn là chuyện địa dư thuần túy, mà đã biến thành bàn cờ quyền lực, nơi mỗi tấc đất được bồi đắp đều kéo theo những tính toán chiến lược khó lòng đảo ngược…
Ngày 30 tháng 4 năm 2026, thông tin từ BBC cho hay, trong một bản phân tích dựa trên dữ liệu vệ tinh và theo dõi hàng hải, ông Ray Powell, Giám đốc dự án SeaLight thuộc Stanford University, cho biết các tàu nạo vét của Trung Quốc đã xuất hiện liên tục tại Đá Hải Sâm, một thực thể thuộc quần đảo Hoàng Sa, kể từ tháng 9 năm 2025. Theo ông, đến tháng 12 năm 2025, số lượng tàu bán quân sự của Trung Quốc hoạt động ngoài khơi khu vực này gia tăng đột ngột, nhiều phần nhằm bảo vệ công việc bồi đắp trước sự hiện diện của lực lượng Việt Nam.
Cùng thời điểm đó, ông Greg Poling, Giám đốc Sáng kiến Minh bạch Hàng hải, xác nhận rằng chỉ trong vòng sáu tháng, Trung Quốc đã bồi đắp hơn 600 mẫu tây đất tại Đá Hải Sâm. Con số này đặc biệt đáng chú ý khi đem so với giai đoạn 2014 đến 2016, lúc Bắc Kinh bồi đắp khoảng 1.300 mẫu tây tại quần đảo Trường Sa.
Sự so sánh đó không chỉ là vấn đề kỹ thuật. Nó cho thấy tốc độ và quy mô của hoạt động hiện nay đang được đẩy lên mức chưa từng thấy, gần bằng phân nửa toàn bộ chiến dịch xây đảo kéo dài hơn hai năm trước đó, nhưng nay chỉ diễn ra trong vỏn vẹn nửa năm. Điều này đặt ra một câu hỏi không còn thuần túy học thuật: phải chăng Trung Quốc đang thử nghiệm một mô hình “tăng tốc chiến lược” mới tại Biển Đông, hay chỉ đơn giản là tận dụng khoảng trống phản ứng từ khu vực?
Đá Hải Sâm, nằm trong quần đảo Hoàng Sa, khu vực do Trung Quốc kiểm soát từ sau biến cố Hải chiến Hoàng Sa 1974 với Việt Nam Cộng Hòa, từ lâu đã là điểm nhạy cảm trong tranh chấp chủ quyền giữa Bắc Kinh và Hà Nội. Tuy nhiên, khác với Trường Sa, nơi có sự hiện diện của nhiều bên, Hoàng Sa gần như là một khu vực do một phía nắm giữ, và chính điều đó khiến mọi thay đổi tại đây mang tính áp đặt nhiều hơn là đối đầu trực diện.
Các nhà quan sát quốc tế cho rằng hoạt động bồi đắp lần này không chỉ nhằm mở rộng diện tích, mà còn phục vụ mục tiêu lâu dài: củng cố sự hiện diện quân sự và thiết lập các điểm tựa hậu cần mới. Khi một thực thể được bồi đắp đủ lớn, nó có thể nhanh chóng được biến thành phi đạo, trạm radar hoặc căn cứ tiếp vận, những yếu tố tạo ra ưu thế kiểm soát ngay trên thực địa. Nói cách khác, mỗi mẫu đất mới không chỉ là cát và đá, mà là một bước tiến trong việc định hình lại cán cân quyền lực trên biển.
Ở phương diện chính trị, đây có thể được xem là động thái Trung Quốc “đáp trả Việt Nam”. Vì trong vài năm qua, Việt Nam cũng có tiến hành một số hoạt động cải tạo tại Trường Sa. Nhưng đặt hai việc đó ngang hàng với nhau là một cách nhìn quá đơn giản. Một bên là nỗ lực duy trì hiện trạng trong một khu vực có nhiều bên tranh chấp; bên kia là việc mở rộng nhanh chóng tại một nơi đã nằm trọn trong tay mình. Sự khác biệt không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở bản chất pháp lý và chiến lược.
Điều đáng chú ý hơn nữa là phản ứng từ khu vực. Trong khi các báo cáo quốc tế liên tục cảnh báo về tốc độ bồi đắp, thì phản ứng chính thức từ các bên liên hệ lại khá dè dặt. Đây không phải là lần đầu tiên Biển Đông chứng kiến một “việc đã rồi” được tạo ra bằng tốc độ thi công. Khi thực địa thay đổi nhanh hơn ngoại giao, thì mọi tuyên bố chủ quyền rất dễ trở thành những câu chữ chạy theo sau thực tế.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện Đá Hải Sâm đang phản ánh một xu hướng khá rộng. Tranh chấp Biển Đông đang chuyển từ đối đầu trên lời nói sang cạnh tranh về sự hiện diện. Và trong cuộc cạnh tranh này, bên nào xây nhanh hơn, giữ lâu hơn và ít bị phản ứng hơn, bên đó sẽ nắm phần lợi thế.
Vấn đề đặt ra cho Việt Nam không chỉ là phản ứng trước một công trình cụ thể, mà là cách nhìn dài hạn trước một chiến lược ngày càng lộ rõ từ phía Trung Quốc. Nếu mỗi đợt bồi đắp mới đều được xem như một hành động riêng lẻ, thì toàn bộ bức tranh sẽ bị chia nhỏ đến mức không còn thấy được quy luật vận hành của nó.
Biển Đông, vì vậy, không chỉ là câu chuyện chủ quyền, mà còn là phép thử về năng lực chiến lược.
NGƯỜI QUAN SÁT
