(AP) — Trong lúc đảng Dân chủ toàn quốc đang tìm kiếm một thông điệp thống nhất trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ mùa thu, một đề xuất tại California nhằm áp mức thuế nặng lên giới tỷ phú lại đang đẩy một số gương mặt hàng đầu của đảng vào thế đối đầu — đúng vào thời điểm họ ít có thể chịu thêm chia rẽ nội bộ.
Thượng nghị sĩ bang Vermont Bernie Sanders hôm thứ Tư đã tới Los Angeles vận động cho đề xuất thuế này. Sáng kiến đang làm Thung lũng Silicon dậy sóng, khi nhiều ông trùm công nghệ đe dọa rời khỏi bang. Thống đốc Dân chủ Gavin Newsom là một trong những người phản đối mạnh mẽ nhất, cảnh báo rằng chính sách có thể đẩy tài chính công vào khủng hoảng và khiến California mất lợi thế cạnh tranh trên toàn quốc.
Tại một cuộc vận động buổi tối gần trung tâm thành phố, Sanders nói trước đám đông cổ vũ rằng nước Mỹ đã chạm tới “điểm khủng hoảng”, nơi “bất bình đẳng thu nhập và tài sản khổng lồ” tập trung quyền lực kinh doanh, công nghệ, chính quyền và truyền thông vào tay “tầng lớp tỷ phú”, trong khi hàng triệu người lao động chật vật chi trả hóa đơn sinh hoạt.
Ông cho rằng việc thông qua sắc thuế này sẽ chứng minh “chúng ta vẫn đang sống trong một xã hội dân chủ, nơi người dân còn có quyền lực”.
“Đủ rồi,” Sanders nói trong tràng pháo tay. “Tầng lớp tỷ phú không thể có tất cả. Đất nước này thuộc về tất cả chúng ta.”
Vị thượng nghị sĩ theo khuynh hướng xã hội dân chủ vốn rất được ưa chuộng tại California — ông đã thắng áp đảo cuộc bầu cử sơ bộ tổng thống của đảng Dân chủ tại bang này năm 2020. Trong nhiều thập kỷ, Sanders liên tục chỉ trích giới tinh hoa giàu có và khoảng cách ngày càng lớn giữa người giàu và người nghèo.
Công đoàn y tế thúc đẩy thuế để bù đắp ngân sách dịch vụ
Một công đoàn lớn trong lĩnh vực y tế đang nỗ lực đưa đề xuất ra lá phiếu vào tháng 11, theo đó áp mức thuế một lần 5% lên tài sản của các tỷ phú — bao gồm cổ phiếu, tác phẩm nghệ thuật, doanh nghiệp, đồ sưu tầm và tài sản trí tuệ — nhằm bù đắp các khoản cắt giảm ngân sách liên bang cho dịch vụ y tế người thu nhập thấp do Tổng thống Donald Trump ký ban hành năm ngoái.
Cuộc tranh luận diễn ra trong bối cảnh cử tri hai đảng đều bất an trước điều kiện kinh tế và tương lai của một quốc gia bị chia rẽ chính trị. Sự hoài nghi đối với chính phủ — và khả năng giải quyết vấn đề — lan rộng.
Đề xuất này khoét sâu rạn nứt giữa Newsom và cánh tiến bộ trong đảng, bao gồm Sanders, người cho rằng sắc thuế nên trở thành khuôn mẫu cho các bang khác.
“Những vấn đề thực sự thúc đẩy cử tri Dân chủ năm nay — khả năng chi trả, chi phí y tế, cắt giảm giáo dục — không vấn đề nào được giải quyết bởi đề xuất này; thậm chí còn có thể tệ hơn,” Brian Brokaw, cố vấn lâu năm của Newsom và là người dẫn dắt ủy ban chính trị phản đối sắc thuế, nói.
Chia rẽ nội bộ khi bầu cử giữa nhiệm kỳ cận kề
Bầu cử giữa nhiệm kỳ thường bất lợi cho đảng đang kiểm soát Tòa Bạch Ốc, và đảng Dân chủ hy vọng giành đủ ghế Hạ viện để lật thế đa số mong manh của Cộng hòa. Tại California, việc vẽ lại các địa hạt Hạ viện được cử tri phê chuẩn năm ngoái được kỳ vọng giúp đảng Dân chủ giành thêm tới năm ghế.
“Luôn tốt hơn khi tranh luận chính trị xoay quanh những vấn đề bạn đoàn kết còn đối thủ thì chia rẽ,” Eric Schickler, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học California, Berkeley, nhận định. “Một vấn đề mà Newsom và Sanders — cùng những người khác — đứng ở hai phía khác nhau là không lý tưởng.”
Ông cũng cho rằng, với việc đánh thuế tỷ phú được nhiều cử tri ủng hộ, đây có thể là cách để các ứng viên Dân chủ huy động nhóm cử tri đó và tạo khác biệt.
Tranh luận đã lan sang cuộc đua thống đốc và các cuộc bầu cử cấp thấp hơn. Các ứng viên Cộng hòa Chad Bianco và Steve Hilton cảnh báo sắc thuế sẽ xóa sổ việc làm. Thị trưởng San Jose Matt Mahan, một ứng viên Dân chủ, cho rằng bất bình đẳng bắt nguồn từ cấp liên bang, nơi hệ thống thuế đầy rẫy kẽ hở.
Trong bài phát biểu gần 30 phút, Sanders không nêu tên Newsom nhưng có nhắc tới một số tỷ phú như CEO Mark Zuckerberg và đồng sáng lập Google Sergey Brin, coi họ là ví dụ của tầng lớp giàu có “không còn xem mình là một phần của xã hội Mỹ”.
Sanders kêu gọi ủng hộ thuế tỷ phú
Dẫn các cuộc biểu tình phản đối các chiến dịch truy quét nhập cư liên bang ở Minnesota, ông kêu gọi người California ủng hộ sắc thuế, nhấn mạnh rằng “khi chúng ta đứng cùng nhau, chúng ta có thể đối đầu với giới đầu sỏ và các tỷ phú”.
Song song với chuyến thăm của Sanders và trước thềm đại hội đảng Dân chủ cấp bang cuối tuần này, phe phản đối đang gửi email nhắm mục tiêu và quảng cáo trên mạng xã hội để thuyết phục giới nội bộ đảng.
Hiện chưa rõ đề xuất có đủ điều kiện lên lá phiếu hay không — những người ủng hộ phải thu thập hơn 870.000 chữ ký. Cuộc đua ban đầu đã thu hút nhiều lợi ích chồng chéo, với hàng triệu USD đổ vào các ủy ban chính trị.
Newsom từ lâu phản đối các loại thuế tài sản ở cấp bang, cho rằng chúng bất lợi cho nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. Trong bối cảnh ngân sách California eo hẹp và khi ông cân nhắc chạy đua tổng thống năm 2028, Newsom đang tìm cách chặn đề xuất trước khi nó tới tay cử tri.
Các nhà phân tích cảnh báo, làn sóng tỷ phú rời bang có thể khiến California mất hàng trăm triệu USD tiền thuế. Ngược lại, phe ủng hộ khẳng định nguồn thu là cần thiết để bù đắp các khoản cắt giảm liên bang có thể khiến nhiều người dân mất đi những dịch vụ thiết yếu.
