CaliToday News – Vào Ngày Bầu cử năm nay, cử tri tiểu bang California sẽ quyết định thông qua hay bác bỏ Dự luật 40 (Proposition 40), một đề xuất được những người ủng hộ gọi là “thuế tỷ phú”. Biện pháp này do SEIU United Healthcare Workers West — nghiệp đoàn y tế lớn nhất tiểu bang — bảo trợ, đề xuất áp mức thuế 5% đối với toàn bộ giá trị tài sản ròng cá nhân trên 1 tỷ USD của các cư dân California. Nghiệp đoàn này quảng bá đây là biện pháp khẩn cấp một lần nhằm bù đắp khoản thiếu hụt ngân sách do các đợt cắt giảm chương trình Medicaid liên bang, đồng thời tuyên bố sẽ thu về 100 tỷ USD chỉ từ hơn 200 người nộp thuế.
Tuy nhiên, hai nhà kinh tế học Joshua Rauh và Benjamin Jaros thuộc Viện Hoover (Đại học Stanford) đưa ra cảnh báo trái ngược. Họ ước tính rằng sau khi tính toán các vụ rời đi của giới tỷ phú và các thách thức pháp lý, bản thân sắc thuế này có thể chỉ mang lại 30 tỷ USD, tức chưa tới 1/3 con số cam kết. Nghiêm trọng hơn, sự xói mòn nguồn thu từ thuế thu nhập của những người giàu có sẽ khiến California tổn thất trung bình 38,9 tỷ USD doanh thu ròng tính theo giá trị hiện tại.
Nguyên nhân một sắc thuế dự kiến thu 100 tỷ USD lại biến thành khoản thâm hụt tài chính xuất phát từ việc giới tỷ phú không chịu ngồi yên. Ngay sau khi sáng kiến bỏ phiếu này được đệ trình vào năm ngoái, 7 tỷ phú đã rời khỏi tiểu bang, mang theo 536 tỷ USD tài sản, tương đương 29% cơ sở tính thuế. Một số người khác cũng có thể đã âm thầm chuyển đi, tạo nên một cuộc di cư ngược.
Bên cạnh đó là hàng loạt trở ngại pháp lý. Rauh và Jaros nhận định tòa án có khả năng cao sẽ bác bỏ sắc thuế này vì có nhiều căn cứ vi hiến. Cụ thể, mức thu thuế này có hiệu lực hồi tố nguyên một năm, áp dụng cho các tỷ phú sống tại California tính đến ngày 1 tháng 1 năm 2026. Điều đó đồng nghĩa bất kỳ tỷ phú nào chuyển đi trong năm nay cũng phải chịu một mức thuế chưa từng tồn tại khi họ dời đi và không có cơ hội bỏ phiếu, dẫn đến nguy cơ vi phạm quy trình pháp lý chuẩn mực (due process). Hơn nữa, việc đánh thuế trừng phạt lên một nhóm đối tượng cụ thể hay nỗ lực đánh thuế tài sản vượt quá ranh giới tiểu bang đều bị đặt dấu hỏi lớn.
Dù sắc thuế có duy trì hiệu lực hay không, việc nó được thông qua sẽ là tín hiệu thúc đẩy giới nhà giàu rời đi. Chính quyền tiểu bang thường khó từ bỏ một nguồn thu mới một khi đã được thiết lập; tương tự như việc cử tri California cũng phải bỏ phiếu để duy trì vĩnh viễn một mức tăng thuế “khẩn cấp” khác đối với người có thu nhập cao vốn được thông qua năm 2012 và gia hạn năm 2016. Đáng chú ý, Dự luật 40 dọn đường cho việc duy trì lâu dài bằng cách dỡ bỏ giới hạn hiến pháp đối với các loại thuế tài sản bổ sung, đồng thời cho phép đa số tuyệt đối tại cơ quan lập pháp gia hạn và mở rộng đối tượng áp dụng xuống các mức thu nhập thấp hơn.
Nhiều nghiệp đoàn và các quan chức Đảng Dân chủ đã lên tiếng phản đối Dự luật 40 vì lo ngại dòng thu nhập chịu thuế sẽ tháo chạy sang các tiểu bang khác. Scott Kirby, Giám đốc điều hành của hãng United Airlines, từng đề xuất giải pháp đánh thuế tài sản trên toàn quốc để ngăn chặn tình trạng này. Bản thân ông Kirby cũng hiểu rõ vấn đề khi chọn sống tại Texas — nơi không thu thuế thu nhập tiểu bang — dù United Airlines đặt trụ sở chính tại Chicago. Từng được xem là vùng đất làm giàu, California hiện đang trở thành nơi xua đuổi chính những người đã tạo dựng thành công tại đây.
Ban tập viên CaliToday
