CaliToday News – Biến đổi khí hậu đang để lại dấu ấn rõ nét ngay cả ở vùng hoang dã xa xôi của Alaska. Năm 2018, các nhà khoa học theo dõi hệ sinh thái tại đây đã phát hiện hiện tượng bất thường khi những dòng suối nguyên sơ từng là nơi sinh sống phong phú của cá, động vật có vú và chim bỗng chuyển sang màu cam.
Mike Carey, nhà sinh vật học nghiên cứu về cá thuộc Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), cho biết vào năm 2024: “Chúng tôi đến đó vào năm 2017 và mọi thứ đều tuyệt vời — chúng tôi thu thập mẫu cá và động vật không xương sống lớn. Nhưng khi trở lại vào năm 2018, toàn bộ con sông, cả nhánh sông nhỏ đã chuyển sang màu cam… Tôi không tìm thấy con cá nào trong dòng suối.”
Ban đầu, hiện tượng màu rỉ sét kỳ lạ này được cho là cá biệt, nhưng sau đó giới nghiên cứu đã ghi nhận hơn 70 trường hợp tương tự khắp vùng hẻo lánh của Alaska. Nghiên cứu công bố năm 2024 trên tạp chí Communications Earth & Environment — với sự hợp tác giữa Đại học California tại Davis (UC Davis), Cục Công viên Quốc gia và USGS — chỉ ra rằng biến đổi khí hậu làm tan tầng đất đóng băng vĩnh cửu chính là nguyên nhân dẫn tới tình trạng này.
Khi tầng băng vĩnh cửu tan chảy, nước thấm vào các lớp đất đã bị đóng băng hàng nghìn năm. Các khoáng chất bị oxy hóa và giải phóng hàng loạt kim loại như sắt, nhôm, mangan, kẽm, niken, cadimi cùng các nguyên tố đất hiếm khác. Một nghiên cứu tiếp theo của các cơ quan trên đăng trên tạp chí AGU Advances đã khảo sát sáu lưu vực sông tại Alaska và phát hiện hàm lượng kim loại cao gấp 70 lần mức bình thường tại các địa điểm cách hạ lưu khoảng 60 dặm.
Brett Poulin từ UC Davis, tác giả cấp cao của nghiên cứu, cho biết: “Tin tốt là dòng chính của con sông không bị tăng tính axit. Nó đang đệm độ pH, cho thấy hệ thống này có khả năng phục hồi nhất định. Tuy nhiên, các kim loại đã gia tăng ở vùng hạ lưu, và chúng có thể bị cuốn đi rất xa.”
Từ năm 2022 đến năm 2024, nhóm nghiên cứu đã thu thập mẫu tại các lưu vực để phân tích tác động của hiện tượng “thoát nước mỏ axit” (acid rock drainage) — quá trình khoáng chất bị oxy hóa giải phóng axit sunfuric và kim loại. Hiện tượng nước đổi màu cam thường thấy gần các khu mỏ, nhưng những dòng nước này tại Alaska lại nằm cách rất xa bất kỳ hoạt động khai thác nào.
Các giai đoạn thời tiết ấm và ẩm ướt trong khu vực từ năm 2018 đến 2019 đã làm tình hình trầm trọng thêm. Tháng 7 năm 2019 là tháng nóng nhất từng được ghi nhận tại Alaska, tiếp theo sau đó là một mùa đông nhiều tuyết. Taylor Evinger, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại UC Davis và là tác giả chính của bài báo, giải thích: “Khi có nhiều tuyết hơn, nó sẽ cách nhiệt cho đất, ngăn cản hiện tượng đóng băng trở lại. Chúng tôi nghĩ nước đã ngấm sâu hơn vào lòng đất do đất tan băng, tương tác với các khoáng chất này, và tất cả các lưu vực sông đó bị kích hoạt cùng một thời điểm.”
Hiện tượng tương tự cũng đã được ghi nhận tại Canada và các khu rừng phương bắc giàu băng vĩnh cửu. Evinger lưu ý rằng dù nồng độ kim loại tăng cao, các nhà nghiên cứu chưa ghi nhận tình trạng cá chết hàng loạt hay vấn đề về chất lượng nước ảnh hưởng đến các ngôi làng địa phương.
Ban tập viên CaliToday
