Theo bản phúc trình mới của Liên minh Chống lường gạt Toàn cầu, có đến 85% người Việt tham gia cuộc thăm dò cho biết đã gặp phải những mánh khóe lường gạt trong vòng 12 tháng qua. Với số tiền thiệt hại trung bình khoảng 799 Mỹ kim mỗi người, tương đương hơn 21 triệu đồng Việt Nam, nạn lường gạt trên mạng đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với tài sản và lòng tin của người dân…
Theo thông tin từ hãng truyền thông BBC đăng ngày 27 tháng 10 năm 2026, người dân Việt Nam đang phải đối mặt với tình trạng lường gạt qua mạng ngày càng đáng ngại. Bản phúc trình mới của Liên minh Chống lường gạt Toàn cầu (Global Anti-Scam Alliance – GASA) cho biết có đến 85% người Việt tham gia cuộc thăm dò nói rằng họ từng gặp những mánh khóe lường gạt trong vòng 12 tháng trước đó. Tỷ lệ này cao hơn hẳn mức trung bình 71% tại 13 quốc gia và vùng lãnh thổ Á Châu được khảo sát. Cuộc nghiên cứu được thực hiện từ ngày 16 tháng 3 đến ngày 13 tháng 4 năm 2026, do công ty nghiên cứu Opinium tiến hành cho GASA, với sự cộng tác của Whoscall và Gogolook. Tổng cộng có 17.460 người trưởng thành tham gia, trong đó có 1.250 người tại Việt Nam.
Theo những số liệu BBC trích dẫn, trong số những người Việt đã tiếp xúc với các mánh khóe lường gạt, có 26% cho biết họ đã chuyển tiền hoặc cung cấp tin tức cá nhân khiến bản thân bị thiệt hại. Tỷ lệ này đưa Việt Nam vào nhóm năm thị trường có mức tổn thất về tiền bạc hoặc tin tức cá nhân cao nhất trong cuộc khảo sát. Những nước có tỷ lệ cao hơn gồm Philippines với 34%, Pakistan 32%, Malaysia 31% và Indonesia 30%. Trong khi đó, tỷ lệ tại Nhật Bản là 21%, Nam Hàn 20%, Singapore 20% và Trung Quốc 11%. Số tiền thiệt hại trung bình của những người Việt tham gia cuộc thăm dò được ghi nhận vào khoảng 799 Mỹ kim, tương đương hơn 21 triệu đồng theo hối suất được sử dụng trong bản phúc trình. Đây là một khoản tiền không nhỏ đối với nhiều gia đình, nhất là những người có lợi tức thấp hoặc phải vay mượn để trang trải những nhu cầu hằng ngày.
Điện thoại vẫn là một trong những phương tiện chính được bọn lường gạt sử dụng để tiếp cận nạn nhân. Có đến 65% người tham gia khảo sát tại Việt Nam cho biết họ từng gặp những trò lừa gạt qua điện thoại, cao hơn mức trung bình 56% của khu vực Á Châu. Facebook và Zalo cũng là hai nền tảng phổ biến được bọn gian sử dụng để tìm cách tiếp cận người Việt. Những mánh khóe thường gặp trong cuộc khảo sát khu vực gồm giả danh công an hoặc nhân viên cơ quan công quyền, dụ dỗ đầu tư, rao bán hàng trên mạng và đăng quảng cáo tuyển người làm việc. Bọn gian thường dựng lên những câu chuyện có vẻ hợp pháp, sử dụng tin tức cá nhân của nạn nhân hoặc cố tình thúc ép họ phải quyết định ngay tức khắc, khiến người bị nhắm đến không kịp suy xét. Trong số những người Việt từng mất tiền, có 32% cho biết lời mời gọi hoặc màn kịch lường gạt được dàn dựng quá khéo léo và có vẻ quá đáng tin, khiến họ khó lòng nhận ra sự gian trá.
Hậu quả của nạn lường gạt không chỉ nằm ở số tiền bị mất. Bản phúc trình của GASA ước tính trong vòng 12 tháng, tổng số tiền thiệt hại do lường gạt tại 13 thị trường Á Châu lên đến 136,5 tỷ Mỹ kim. Trong số những người đã mất tiền, có 51% cho biết họ từng bị lường gạt hơn một lần; 77% phải chịu ít nhất một ảnh hưởng về mặt cảm xúc, còn 72% nói rằng sức khỏe tinh thần của họ bị tổn hại. Những con số này cho thấy nạn nhân có thể tiếp tục chịu đau khổ rất lâu sau khi vụ việc chấm dứt, từ lo âu, mất lòng tin cho đến những khó khăn tài chánh kéo dài. Ông Jeff Kuo, Tổng giám đốc Gogolook, nhận định rằng những cuộc gọi và tin nhắn lường gạt vẫn là một thách thức lớn tại Á Châu, trong khi kỹ thuật trí tuệ nhân tạo giúp bọn gian tạo ra giọng nói và những màn kịch ngày càng tinh vi, khiến người nghe khó phân biệt thật giả. Ông Brian D. Hanley, Giám đốc khu vực Á Châu – Thái Bình Dương của GASA, cũng lưu ý về khoảng cách giữa sự tự tin của người dân khi cho rằng mình có thể nhận diện trò lường gạt và cách họ thực sự phản ứng khi đối diện với bọn gian.
Tại Việt Nam, mức độ nghiêm trọng của vấn nạn này còn được phản ảnh qua những số liệu thiệt hại trong nước. Theo tin BBC dẫn lại từ Bộ Công an, trong năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 4.200 vụ lường gạt trên mạng, với số tiền thiệt hại ước tính 8.000 tỷ đồng. Trong chín tháng đầu năm 2026, lại có thêm khoảng 1.800 vụ được ghi nhận. Tại một cuộc hội thảo khoa học vào cuối tháng 12 năm 2025, những số liệu được công bố cho biết trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2025, Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 vụ lường gạt qua mạng, gây thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam, nói với VOV2 hồi tháng 1 năm 2026 rằng hơn 90% số vụ được đề cập không thể thu hồi tiền đã mất cho nạn nhân. Điều này cho thấy một khi tiền đã lọt vào tay bọn gian, việc lấy lại tài sản vẫn là một trở ngại hết sức lớn lao.
Một điều đáng chú ý khác là khi được hỏi ai phải chịu trách nhiệm bảo vệ người dân trước nạn lường gạt, có 86% người tham gia khảo sát tại Việt Nam cho rằng lực lượng công an giữ vai trò quan trọng, trong khi 85% nhắc đến các ngân hàng. Điều này cho thấy người dân không thể chỉ trông cậy vào sự thận trọng của riêng mình để tránh bị mắc bẫy. Các cơ quan hữu trách, ngân hàng, công ty điện thoại và những nền tảng trên mạng cần phối hợp nhanh chóng hơn trong việc kiểm chứng tài khoản, phát giác những giao dịch bất thường, chặn đường chuyển tiền và giải quyết các tài khoản được dùng để lường gạt. Bản phúc trình GASA còn cho biết 71% người được hỏi trên toàn khu vực tán thành việc ngân hàng có quyền tạm ngưng những giao dịch có số tiền lớn khi nghi ngờ có dấu hiệu lường gạt; 69% ủng hộ việc các công ty điện thoại hoặc ứng dụng nhắn tin ngăn chặn những cuộc gọi và tin nhắn có dấu hiệu độc hại.
Những con số kể trên đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực sự của các biện pháp chống tội phạm trên mạng. Việc kiểm tra lại các thuê bao điện thoại, tăng cường xác minh danh tánh và khuyến cáo người dân đề cao cảnh giác là những việc cần làm, nhưng không thể thay thế một cơ chế bảo vệ người sử dụng hữu hiệu, minh bạch và có trách nhiệm.
NGƯỜI QUAN SÁT
