Căng thẳng trên Biển Đông lại nóng lên khi chiến đấu cơ J-16 của Trung Quốc bị tố áp sát nguy hiểm một phi cơ tuần thám Philippines, trong lúc tàu Hải cảnh Trung Quốc bị cáo buộc ngăn cản lực lượng Manila gần đảo Thị Tứ. Những diễn biến mới đang làm gia tăng nguy cơ va chạm giữa đôi bên…
Theo thông báo của Lực lượng võ trang Philippines, ngày 3 tháng 10 năm 2026, một phi cơ C-208 của Không quân Philippines đang thực hiện chuyến tuần thám hàng hải thường lệ gần Bajo de Masinloc, là tên Philippines dùng cho Bãi Scarborough, thì chạm trán hai phi cơ quân sự Trung Quốc. Một trong hai chiếc được xác định là chiến đấu cơ J-16 của Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Theo Đại tá Xerxes Trinidad, phát ngôn viên Văn phòng Công vụ của Lực lượng Võ trang Philippines, chiếc J-16 nhiều lần tiến lại gần phi cơ Philippines, bay phía trước, vòng quanh và có lúc bay vào vùng luồng khí phía sau chiếc C-208. Manila cho rằng cách điều động này tạo nguy cơ cho an toàn hàng không.
Điều đáng chú ý là phía Philippines không nói phi cơ C-208 bị bắn hay bị khóa mục tiêu, mà tập trung vào hành vi áp sát và điều động nguy hiểm. Phi hành đoàn Philippines sau đó vẫn hoàn tất nhiệm vụ và trở về an toàn. Quân đội Philippines gọi đây là một phần trong “mô thức lặp lại” của những hành vi mà Manila cho là thiếu an toàn và mang tính cưỡng ép nhắm vào phi cơ và tàu công vụ Philippines hoạt động tại những khu vực mà nước này cho là thuộc quyền tài phán của mình.
Vụ việc xảy ra trong lúc hoạt động quân sự của Trung Quốc quanh Bãi Scarborough gia tăng. Theo USNI News, trong những ngày cuối tháng 9, Bộ Tư lệnh Chiến khu miền Nam Trung Quốc đã tiến hành các cuộc tuần tiễu và thao dượt tại khu vực này, với sự xuất hiện của chiến đấu cơ J-16, oanh tạc cơ H-6, phi cơ cảnh báo sớm KJ-500 và các chiến hạm của Hải quân Trung Quốc. Bắc Kinh tiếp tục khẳng định chủ quyền đối với Bãi Scarborough và bác bỏ giá trị của phán quyết trọng tài quốc tế năm 2016.
Chưa đầy 24 giờ sau vụ chạm trán trên không, một cuộc đối đầu khác xảy ra gần đảo Thị Tứ, một trong những tiền đồn do Philippines kiểm soát tại quần đảo Trường Sa. Ngày 4 tháng 10, lực lượng liên ngành gồm Cảnh sát biển Philippines, Hải quân Philippines và Nhóm Hàng hải của Cảnh sát Quốc gia Philippines được điều động sau khi phát giác một tàu cá ngoại quốc bị nghi sử dụng chất nổ để đánh cá gần Sandy Cays 2 và 3, cách đảo Thị Tứ khoảng 3 hải lý về phía tây.
Theo Chuẩn đô đốc Jay Tarriela, phát ngôn viên Cảnh sát biển Philippines đặc trách vấn đề Biển Tây Philippines, lực lượng Manila đã yêu cầu tàu cá dừng lại nhưng tàu này không tuân lịnh và chạy về hướng đá Subi, nơi Trung Quốc đang kiểm soát và xây dựng cơ sở nhân tạo. Trong lúc các tàu Philippines truy đuổi, hai tàu Hải cảnh Trung Quốc mang số hiệu 5102 và 21581 tiến vào khu vực, phát tín hiệu còi và liên lạc vô tuyến với lực lượng Philippines. Tàu CCG 21581 sau đó bị cáo buộc bám theo và chặn đường các tàu Philippines, có lúc áp sát một tàu cao tốc của Cảnh sát biển Philippines chỉ khoảng 10 yard, tương đương hơn 9 mét.
Tình hình càng thêm căng thẳng khi một trực thăng Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc bay vòng phía trên lực lượng Philippines bốn lần. Manila cho rằng hành động này là một hình thức gây áp lực không cần thiết. Sau cùng, vì lý do an toàn, lực lượng Philippines ngưng truy đuổi và trở về đảo Thị Tứ. Theo ông Jay Tarriela, Hải cảnh Trung Quốc không có quyền thi hành pháp luật trong lãnh hải của đảo Thị Tứ, và việc can thiệp đã tạo điều kiện cho chiếc tàu bị nghi đánh cá bằng chất nổ chạy thoát.
Hai vụ việc liên tiếp trên không và trên biển đang khiến Manila đặc biệt lo ngại về điều được gọi là chiến thuật “vùng xám” của Bắc Kinh, tức sử dụng tàu Hải cảnh, dân quân biển, phi cơ quân sự hoặc các phương tiện nghiên cứu để gây áp lực mà vẫn tránh vượt qua lằn ranh của một cuộc xung đột quân sự trực tiếp. Reuters cho biết phía Trung Quốc chưa đưa ra phản hồi ngay tức thời về hai cáo buộc mới nhứt của Philippines.
Một mặt trận khác đang nổi lên ở phía bắc Philippines, tại quần đảo Batanes, khu vực chỉ cách Đài Loan khoảng 160 cây số. Ngày 28 tháng 9, Cảnh sát biển Philippines phát giác tàu nghiên cứu Trung Quốc JIA HAI KE 7 cách đảo Itbayat khoảng 38 hải lý về phía tây bắc, bên trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines. Theo Chuẩn đô đốc Jay Tarriela, tàu này không trả lời nhiều lần gọi qua vô tuyến và có kiểu di chuyển giống một tàu đang tiến hành khảo sát khoa học biển hơn là một tàu chỉ đi ngang qua khu vực.
Điểm khiến Manila đặc biệt chú ý là dữ liệu của hệ thống nhận dạng tự động AIS trên tàu JIA HAI KE 7 có dấu hiệu bị giả mạo. Theo Cảnh sát biển Philippines, tàu được ghi nhận rời Hạ Môn, tỉnh Phúc Kiến, ngày 21 tháng 9, nhưng chỉ vài giờ sau tín hiệu AIS lại xuất hiện ở khu vực ngoài khơi Papua New Guinea, cách đó hơn 2.000 hải lý, trước khi xuất hiện trở lại gần Batanes. Philippines cho rằng đây là dấu hiệu cố tình che giấu vị trí thật của con tàu.
Đáng chú ý hơn, vùng biển quanh Batanes và eo biển Luzon có những hành lang cáp viễn thông dưới biển quan trọng, nối liền Philippines với Đài Loan, Đông Bắc Á và khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Cảnh sát biển Philippines cảnh báo một tàu khảo sát đáy biển cố tình che giấu vị trí trong một khu vực như vậy có thể đặt ra những vấn đề nghiêm trọng về an ninh hạ tầng thông tin.
Ngày 1 tháng 10, Philippines đã điều động tàu tuần tiễu lớn BRP Teresa Magbanua cùng phi cơ tới khu vực để buộc JIA HAI KE 7 rời đi. Theo Manila, tàu Philippines áp sát chưa tới 100 yard, triển khai xuồng cao tốc và liên tục phát cảnh báo vô tuyến. Một tàu Hải cảnh Trung Quốc mang số hiệu 2503 cũng xuất hiện và phát cảnh báo đối với phía Philippines. Sau đó, JIA HAI KE 7 rời khu vực theo hướng bắc, có tàu Hải cảnh Trung Quốc đi cùng, trong khi BRP Teresa Magbanua tiếp tục theo dõi cho tới khi con tàu rời khỏi vùng đặc quyền kinh tế Philippines.
Đến ngày 5 tháng 10 năm 2026, chưa có dấu hiệu cho thấy đôi bên muốn đẩy những vụ việc trên thành một cuộc xung đột quân sự trực tiếp. Nhưng tần suất chạm trán đang gia tăng và phạm vi cũng mở rộng từ Scarborough, Trường Sa tới tận Batanes, sát Đài Loan. Đây chính là điều khiến tình hình Biển Đông hiện nay trở nên đáng lo ngại: không nhứt thiết phải có một trận hải chiến lớn, chỉ một sự cố trên không hoặc trên biển cũng có thể trở thành mồi lửa cho một cuộc khủng hoảng lớn hơn giữa Trung Quốc và Philippines.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
