Một trận lũ quét kinh hoàng từ vùng biên giới Nepal – Tây Tạng khiến hàng ngàn người thiệt mạng và mất tích, trong lúc Trung Quốc tiếp tục mở rộng một đảo nhân tạo mới tại Biển Đông. Hai biến cố cách xa nhau về địa lý, nhưng cùng cho thấy khu vực châu Á đang phải đối diện với những biến chuyển khó lường, từ thiên tai, cơ sở hạ tầng cho tới an ninh và môi trường chiến lược…
Ngày 20/9/2026, châu Á tiếp tục chứng kiến hai diễn biến đặc biệt đáng chú ý. Một bên là thảm họa thiên nhiên kinh hoàng tại khu vực biên giới Nepal – Tây Tạng của Trung Quốc, bên kia là bước tiến mới trong công cuộc xây dựng đảo nhân tạo của Trung Quốc tại Biển Đông.
Cụ thể tại Nepal, thảm họa bắt đầu từ ngày 26/8/2026, khi một trận lũ quét cực mạnh tràn xuống khu vực miền núi sau một biến cố liên quan tới sông băng và đất đá tại vùng Himalaya. Dòng nước, bùn và đá khổng lồ cuốn phăng nhiều thung lũng, trong đó có khu vực Rasuwa của Nepal, nằm gần biên giới với Tây Tạng. Ở phía bên kia biên giới, khu vực Gyirong của Tây Tạng cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Reuters cho biết dòng bùn đá đã phá hủy nhiều tuyến đường và khu vực cửa khẩu, trong khi các toán cứu hộ Trung Quốc phải mất nhiều ngày mới khôi phục được tuyến đường duy nhất dẫn tới cửa khẩu Gyirong.
Mức độ thiệt hại tại Nepal vẫn đang tiếp tục được cập nhật và con số có thể còn gia tăng. Theo tin mới nhất được Bộ trưởng Tài chánh Nepal Swarnim Wagle công bố ngày 19/9, cơ quan quản lý thiên tai Nepal ghi nhận 1.411 người thiệt mạng và 5.875 người vẫn còn mất tích. Ông Wagle cảnh cáo con số sau cùng có thể lên tới khoảng 10.000 người, tương đương mức thiệt hại nhân mạng trong trận động đất kinh hoàng năm 2015. Những người thiệt mạng và mất tích gồm cư dân địa phương, du khách, khách hành hương, thương nhân và công nhân.
Hình ảnh từ khu vực Betrawati cho thấy hậu quả đặc biệt thảm khốc. Reuters ngày 18/9 mô tả nhiều khu dân cư gần như biến mất dưới một lớp bùn đất và đá màu xám. Những người sống sót trở lại nơi từng là nhà cửa, tiệm buôn của mình, nhưng nhiều người không còn nhận ra chính quê hương của họ. Một trong những người mất tích là bà của Anusa Thapa Magar, một phụ nữ 23 tuổi trở về từ Maldives sau khi nghe tin thảm họa xảy ra. Những câu chuyện như vậy cho thấy đây không phải chỉ là một trận lụt thông thường, mà là một thảm họa địa chất – thủy văn có sức tàn phá đặc biệt lớn.
Điều đáng lưu tâm hơn nữa là vấn đề cảnh báo sớm. Reuters ngày 3/9 đưa tin Nepal dự tính xây dựng lại hệ thống cảnh báo sạt lở tại một số khu vực sát biên giới Trung Quốc, sử dụng các cảm biến địa chấn, camera và đường truyền vệ tinh. Một viên chức Nepal cho rằng sau một biến cố lớn như vậy, địa hình vẫn đang tiếp tục thay đổi và có thể xảy ra thêm những vụ đất đá sạt lở. Điều này cho thấy một trong những bài học lớn nhất từ thảm họa là chỉ cần vài phút cảnh báo cũng có thể quyết định sự sống còn của hàng ngàn người đang sinh sống trong những thung lũng chật hẹp của vùng Himalaya.
Thiệt hại cũng không chỉ nằm ở con người. Hệ thống thủy điện của Nepal bị ảnh hưởng nghiêm trọng, trong đó hơn 12 nhà máy thủy điện bị cuốn trôi hoặc hư hại. Sau đó, Ấn Độ chấp thuận cung cấp tối đa 654 MW điện cho Nepal trong 18 giờ mỗi ngày cho tới cuối năm 2026, nhằm giúp nước láng giềng đối phó với tình trạng thiếu điện. Nepal vốn lệ thuộc rất nhiều vào thủy điện và từng có nguồn lợi đáng kể từ việc xuất cảng điện, nhưng sau trận lũ, quốc gia này lại phải chuyển sang nhập cảng điện để đáp ứng nhu cầu trong nước.
Trong lúc Nepal còn đang vật lộn với hậu quả của thiên tai, một diễn biến hoàn toàn khác lại thu hút sự chú ý tại Biển Đông. Ngày 19/8, Reuters công bố hình ảnh vệ tinh cho thấy Trung Quốc đã hoàn tất giai đoạn đầu xây dựng tại Đá Hải Sâm, tức Antelope Reef, thuộc quần đảo Hoàng Sa. Công trình này đã biến khu vực rạn san hô thành một đảo nhân tạo có chiều dài gần 6 cây số, với một đoạn bờ thẳng dài hơn 3 cây số. Những chuyên gia được Reuters dẫn lời cho rằng khu vực phía bắc Biển Đông có thể giữ một vai trò quan trọng trong bất kỳ kịch bản xung đột nào có liên quan tới Đài Loan.
Ben Lewis, người sáng lập nền tảng dữ liệu mở PLATracker, nhận định với Reuters rằng vị trí của Đá Hải Sâm đặc biệt đáng chú ý nếu xảy ra một cuộc xung đột tại Đài Loan. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa một đánh giá về chiến lược với kết luận rằng công trình này được xây dựng “để chuẩn bị chiến tranh Đài Loan”. Hình ảnh vệ tinh cho thấy hoạt động xây dựng cùng những đặc điểm có khả năng phục vụ mục tiêu quân sự, nhưng công năng sau cùng của toàn bộ cơ sở vẫn chưa được Trung Quốc công bố đầy đủ.
Đến ngày 25/8, Reuters tiếp tục công bố hình ảnh vệ tinh cho thấy nhiều công trình mới xuất hiện tại đảo Yagong, cách Đá Hải Sâm khoảng 14 cây số về phía đông bắc. Một số chuyên gia an ninh cho rằng những công trình này có thể là bước đầu của một hệ thống radar cảnh báo sớm. Công ty Vantor, đơn vị cung cấp hình ảnh vệ tinh thương mại, cho biết một số cấu trúc trên Yagong có nét tương đồng với các cơ sở radar và cảnh báo sớm mà Trung Quốc từng xây dựng tại những địa điểm khác trên Biển Đông. Tuy nhiên, Reuters cũng lưu ý rằng công năng chính xác của những công trình này hiện chưa thể xác định một cách chắc chắn.
Nếu các công trình tại Đá Hải Sâm và Yagong tiếp tục được mở rộng, ý nghĩa chiến lược của chúng sẽ không chỉ giới hạn trong câu chuyện tranh chấp Biển Đông. Một mạng lưới phi trường, radar, hệ thống liên lạc và cơ sở hậu cần tại khu vực này có thể giúp Trung Quốc gia tăng khả năng theo dõi và duy trì hoạt động ngoài khơi. Chính vì vậy, các nhà phân tích đang đặt những công trình mới này vào một bối cảnh rộng lớn hơn của sự cạnh tranh quân sự giữa Trung Quốc, Hoa Kỳ và các đồng minh trong khu vực, nhất là trong lúc Đài Loan ngày càng trở thành một điểm nóng về chiến lược.
Diễn biến này càng đáng chú ý khi hoạt động quân sự quanh Đài Loan vẫn tiếp tục. Theo Bộ Quốc phòng Đài Loan, trong khoảng thời gian từ 6 giờ sáng ngày 18/9 tới 6 giờ sáng ngày 19/9, Đài Loan phát hiện 20 lượt phi cơ quân sự Trung Quốc, 11 chiến hạm và 3 tàu công vụ hoạt động quanh đảo; 13 lượt phi cơ vượt qua đường trung tuyến eo biển Đài Loan và tiến vào các khu vực nhận dạng phòng không ở phía bắc, trung tâm, tây nam và phía đông Đài Loan. Đây là những con số do phía Đài Loan công bố và phản ảnh hoạt động mà họ phát hiện trong khoảng thời gian nói trên.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
