Một đề nghị quy hoạch xây Tháp Tài chánh Quốc tế gần Nhà hát Lớn đang làm dấy lên nhiều cuộc tranh luận về tương lai cảnh quan Hồ Gươm. Khi những khối kiến trúc tân kỳ xuất hiện ngay giữa vùng lõi lịch sử, câu hỏi được đặt ra là: Hà Nội đang đổi mới diện mạo đô thị, hay đang phải đánh đổi một phần ký ức đã gắn liền với thành phố?…
HÀ NỘI – Một đề nghị quy hoạch mới đang khiến câu chuyện về tương lai Hồ Gươm được dư luận chú ý: một Tháp Tài chánh Quốc tế đang được nghiên cứu tại khu đất Bảo tàng Cách mạng cũ, gần Nhà hát Lớn và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Cùng lúc đó, ý tưởng về một công trình mang tên “Khải Hoàn Môn”, cao khoảng 36 thước ở phía Bắc hồ, cũng gây ra nhiều cuộc tranh luận.
Cụ thể từ ngày 7 đến 26/9/2026, UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp với UBND phường Cửa Nam tổ chức lấy ý kiến dân chúng về việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị H1-1B, một phần H1-1C và phương án quy hoạch chi tiết khu vực Hồ Hoàn Kiếm cùng vùng phụ cận. Khu vực nghiên cứu rộng gần 66 ha. Ý tưởng tổng quát là tổ chức Hồ Gươm như một quảng trường lớn, gia tăng sự liên kết với Quảng trường Cách mạng Tháng Tám và Nhà hát Lớn, từ đó hình thành một không gian liên hoàn về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật.
Trong toàn cảnh quy hoạch đó, Tháp Tài chánh Quốc tế là một trong những đề nghị gây chú ý nhiều nhất. Công trình được nghiên cứu bố trí trên khu đất Bảo tàng Cách mạng cũ, sau tiến trình hợp nhất với Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Vị trí này nằm trong một khu vực có mật độ những công trình kiến trúc và dấu tích lịch sử đặc biệt cao, đồng thời nằm gần Nhà hát Lớn Hà Nội. Vì vậy, vấn đề không chỉ đơn thuần là có xây thêm một cao ốc mới hay không, mà còn liên quan tới tỷ lệ, chiều cao, hình khối, vật liệu và cách công trình mới hiện diện bên cạnh những kiến trúc vốn đã trở thành một phần ký ức của đô thị.
Kiến trúc sư Nguyễn Anh Tuấn, trong cuộc trao đổi với Tiền Phong, nhận xét rằng phối cảnh hiện nay cho thấy tòa tháp có hình khối vát chéo, các cạnh sắc và sử dụng nhiều diện tích kính. Theo ông, hình thức có tính cơ học và hiện đại hóa này tạo ra sự khác biệt khá mạnh so với nhịp điệu kiến trúc cổ điển của Nhà hát Lớn và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. TS, KTS Lê Phước Anh, Trưởng Khoa Kiến trúc, Đô thị và Khoa học bền vững thuộc Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, cũng lưu ý rằng Hồ Gươm là nơi tích tụ nhiều lớp lịch sử, từ thời phong kiến, thời Pháp thuộc cho tới thời kỳ xây dựng xã hội chủ nghĩa và giai đoạn mở cửa. Theo ông, việc bảo tồn vì thế không chỉ có nghĩa là giữ lại từng công trình riêng biệt, mà còn phải giữ được sự đa dạng của những lớp ký ức đã chồng chất qua nhiều thời kỳ.
Ở phía Bắc Hồ Gươm, một câu chuyện khác cũng đang gây chú ý, đó là phương án nghiên cứu công trình “Khải Hoàn Môn”. Theo phối cảnh được công bố, công trình dự trù cao khoảng 36 thước, gồm hai khối đứng lấy cảm hứng từ hình tượng cánh chim hạc, tạo thành một trục nhìn hướng về mặt hồ và Tháp Rùa. Tuy nhiên, trên mạng xã hội đã xuất hiện nhiều cách diễn giải khác nhau về hình dáng công trình, trong đó có người liên tưởng tới một “máy chém”. Đây chỉ là cách nhìn và lời bình luận của dư luận trên mạng, không phải tên gọi chánh thức của công trình trong phương án quy hoạch.
Điều đáng chú ý là ngay cả giới lãnh đạo Hà Nội cũng nhấn mạnh sự thận trọng trong tiến trình này. Ngày 12/9, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng trực tiếp kiểm tra việc lấy ý kiến cộng đồng và cho biết hiện tại mới chỉ là bước xin ý kiến về mặt bằng, còn việc xây cất công trình mới là một bước kế tiếp và phải được tính toán thật kỹ lưỡng. Ông nhấn mạnh rằng từ tên gọi, hình thức cho tới quy trình thi tuyển kiến trúc đều phải được thực hiện chặt chẽ, đúng theo quy định.
TS, KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cũng cho rằng ý tưởng Khải Hoàn Môn có thể được nghiên cứu, nhưng cần hết sức thận trọng. Nếu muốn khai thác hình tượng “cổng vào thành phố”, cần nghiên cứu nó trong mối tương quan với hệ thống cửa ngõ lịch sử của Hà Nội, thay vì đơn giản đặt một công trình mang hình thức cổng ngay tại khu vực lõi trung tâm. Trong khi đó, kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị, người tham gia nghiên cứu phương án điều chỉnh quy hoạch, cho biết Khải Hoàn Môn hiện mới chỉ là một đề nghị trong đồ án quy hoạch, chứ không có nghĩa công trình chắc chắn sẽ được đặt cạnh Hồ Gươm.
Nhìn rộng ra, cuộc tranh luận lần này không hẳn là chuyện người Hà Nội có chống lại việc phát triển đô thị hay không. Một thành phố sinh động dĩ nhiên cần những không gian mới, cơ sở hạ tầng mới và những công trình mới. Vấn đề nằm ở chỗ Hồ Gươm không phải là một khu đất trống, muốn đặt một biểu tượng nào vào cũng được. Đây là một không gian mà Tháp Rùa, đền Ngọc Sơn, Nhà hát Lớn, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, những hàng cây, quảng trường và các con đường chung quanh cùng tạo thành một tổng thể có giá trị về lịch sử lẫn cảnh quan.
Những cuộc tranh luận chung quanh Khải Hoàn Môn vì thế cũng là một lời nhắc đối với đề nghị xây Tháp Tài chánh Quốc tế. Một công trình tài chánh có thể mang ý nghĩa về kinh tế, nhưng một cao ốc thương mại không thể chỉ được xét trên diện tích sàn, hiệu quả đầu tư hay vẻ ngoài tân kỳ. Công trình còn phải trả lời những câu hỏi về tỷ lệ với không gian lịch sử, các trục nhìn, bóng đổ, giao thông, mật độ người qua lại và khả năng hòa nhập với những công trình đã tồn tại hàng nhiều thập niên, thậm chí hàng thế kỷ.
Điều đáng chú ý là những phương án hiện nay vẫn đang được đưa ra lấy ý kiến. Sở Xây dựng Hà Nội cũng xác nhận những hình ảnh công trình trong đồ án mới chỉ có mục đích minh họa cho định hướng tổ chức không gian, chưa phải phương án kiến trúc sau cùng. Đây chính là lúc ý kiến của cư dân, giới sử học, kiến trúc sư, các chuyên gia bảo tồn và công chúng cần được lắng nghe một cách thực chất. Bởi một tòa nhà có thể tháo dỡ, một phối cảnh có thể sửa đổi, nhưng nếu cấu trúc của một khu đô thị lịch sử đã bị phá vỡ thì rất khó có thể trả lại nguyên vẹn những gì đã mất.
NGƯỜI QUAN SÁT
