Nguyên Vinh-Nguyễn Ngọc Mùi
Kính thưa chư Tôn Đức, quý Huynh Trưởng, quý Phật tử, và toàn thể Lam Viên thân mến,
Trong không khí tưng bừng và trang nghiêm của lễ kỷ niệm 50 năm Gia Đình Phật Tử Việt Nam tại Hoa Kỳ sắp đến, chúng ta cùng nhau nhìn lại một hành trình dài hơn ba phần tư thế kỷ của tổ chức Áo Lam – một hành trình đi qua bao nhiêu thăng trầm của lịch sử dân tộc, nhưng vẫn đứng vững, vẫn phát triển, vẫn lan tỏa, vẫn giữ được linh hồn Việt Nam trong từng bước chân của thế hệ trẻ.
Và câu hỏi lớn nhất, sâu sắc nhất, đáng suy ngẫm nhất chính là: Tại sao Gia Đình Phật Tử Việt Nam tồn tại suốt 75 năm, vượt qua từ thực dân Pháp, Việt Minh, Đệ Nhất – Đệ Nhị Cộng hòa, vượt qua biến cố 1975, vượt qua chế độ Xã Hội Chủ Nghĩa , và vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ tại hải ngoại?
Thưa quý vị, câu trả lời không nằm ở chính trị. Không nằm ở quyền lực. Không nằm ở cơ chế quốc gia hay nhà nước.
Câu trả lời nằm ở bản sắc dân tộc Việt Nam.
GĐPT tồn tại vì nó mang linh hồn văn hóa Việt Nam. Nhà nghiên cứu Nguyễn Lang đã viết trong Việt Nam Phật Giáo Sử Luận: “Phật giáo Việt Nam là tôn giáo của làng xã, của mái nhà tranh, của khói lam chiều.” Gia Đình Phật Tử Việt Nam sinh ra từ chính linh hồn ấy.
Áo lam không phải là màu của một tôn giáo xa lạ. Áo lam là màu của: Lũy tre làng, con đường đất đỏ, mái nhà tranh nghèo, buổi chiều khói lam bay lên từ bếp rạ, tiếng chày giã gạo đêm trăng, chú mục đồng thổi sáo trên lưng trâu, gánh lúa rung rinh trên vai mẹ trở về nhà. từ khu sang trọng đến khu ổ chuột thành phố.
GĐPT gần với ca dao, tục ngữ, với đình làng, văn miếu, với tiếng chuông chùa, với dòng sông quê, với cánh đồng lúa chín vàng. GĐPT gần với người nông dân, thợ thuyền, công chức, quân nhân, quan chức, giáo chức đến chú đạp xích lô… GĐPT không phân biệt giai cấp, ngành nghề, địa vị xã hội.
Đó là tinh thần mà Tâm Minh Lê Đình Thám gọi là: “Phật giáo của toàn dân.” (Viên Âm, 1935) Chính vì mang linh hồn dân tộc, GĐPT không bao giờ bị thời cuộc xóa bỏ.
GĐPT tồn tại vì nó không phải tổ chức chính trị. Trong 75 năm, GĐPT đi qua từ: Thực dân Pháp, Việt Minh – kháng chiến, Quốc gia Việt Nam – Đệ Nhất Cộng hòa, Đệ Nhị Cộng hòa, Chính quyền Cộng Sản sau 1975.
Không chế độ nào là “môi trường thuận lợi”. Nhưng GĐPT vẫn tồn tại vì:
1. GĐPT không phục vụ quyền lực. Không phải đoàn thể của quốc gia hay nhà nước. Không phải công cụ của chính quyền. Không phải tổ chức chính trị.
2. GĐPT chỉ phục vụ đạo đức và giáo dục. Tâm Minh Lê Đình Thám viết: “GĐPHP không phải đoàn thể chính trị, mà là trường học đạo đức.” (Viên Âm, 1944)
3. GĐPT không đối đầu với bất kỳ chế độ nào. Vì không mang tính chính trị, GĐPT không bị xem là đối thủ của bất kỳ chính quyền nào.
4. GĐPT tồn tại nhờ lòng dân, không nhờ quyền lực. Một tổ chức tồn tại nhờ lòng dân thì không chế độ nào xóa được.
GĐPT tồn tại vì nó là tổ chức giáo dục thanh thiếu niên hiệu quả nhất của Phật giáo Việt Nam
1. GĐPT có hệ thống giáo dục xuyên suốt: Từ Oanh Vũ – Thiếu – Thanh – Huynh Trưởng. Không tổ chức nào của Phật giáo có hệ thống giáo dục liên tục như vậy.
2. GĐPT đào tạo nhân cách, không chỉ dạy giáo lý: Triết lý “Bi – Trí – Dũng” là triết lý giáo dục toàn diện:
- Bi: lòng thương, đạo đức, nhân ái.
- Trí: trí tuệ, hiểu biết, tư duy.
- Dũng: nghị lực, bản lĩnh, phụng sự.
3. GĐPT tạo môi trường sinh hoạt lành mạnh: Trong thời chiến, thời loạn, thời nghèo khó, GĐPT là nơi:
- trẻ em tránh xa tệ nạn,
- thanh niên rèn luyện đạo đức,
- gia đình gắn kết với chùa.
4. GĐPT là lực lượng hộ pháp mạnh nhất: Không phải tu sĩ. Không phải cư sĩ trí thức. Mà chính huynh trưởng và đoàn sinh là người giữ chùa, giữ đạo, giữ văn hóa.
GĐPT tồn tại vì nó mang tinh thần Phật giáo Việt Nam: bình dân – từ bi – vô ngã
1. Phật giáo Việt Nam là Phật giáo của làng xã. Lê Mạnh Thát viết: “Phật giáo Việt Nam là Phật giáo của dân gian, của đời sống bình dị.” GĐPT là sự tiếp nối tinh thần ấy.
2. Phật giáo Việt Nam không phân biệt giai cấp. Trong Kinh Tăng Chi, Đức Phật dạy:
“Không có giai cấp trong dòng máu cùng đỏ.” GĐPT thực hành điều đó:
- không phân biệt giàu nghèo,
- không phân biệt nghề nghiệp,
- không phân biệt địa vị xã hội.
3. Phật giáo Việt Nam là tôn giáo của tình thương. GĐPT tồn tại vì nó dạy trẻ:
- thương người,
- thương quê hương,
- thương dân tộc,
- thương đạo pháp.
4. Phật giáo Việt Nam là tôn giáo của vô ngã. GĐPT không xây dựng bản ngã tập thể. Không xây dựng quyền lực. Không xây dựng hệ thống cai trị. Chính vì vô ngã, nên không ai có thể phá.
GĐPT tồn tại vì nó mang linh hồn quê hương – và quê hương đi theo người Việt ra hải ngoại. Sau 1975, hàng triệu người Việt rời quê hương. Nhưng họ mang theo: Tiếng Việt, văn hóa Việt, đạo Phật Việt, áo lam Việt.
GĐPT lan rộng ra: Hoa Kỳ, Canada, Úc, Pháp, Đức, Na Uy. Không phải vì tổ chức mạnh. Mà vì nỗi nhớ quê hương mạnh.
Áo lam trở thành: Biểu tượng của căn cước Việt, nơi giữ tiếng Việt cho trẻ, nơi giữ văn hóa Việt, nơi giữ đạo Phật Việt. Không tổ chức nào của Việt Nam làm được điều đó.
Khi nhìn lại hành trình 75 năm của Gia Đình Phật Tử Việt Nam, chúng ta không chỉ thấy một tổ chức thanh thiếu niên, mà thấy một dòng chảy văn hóa, một mạch nguồn đạo đức, một hơi thở của dân tộc được gìn giữ qua bao thế hệ.
Trong suốt 75 năm, dù đất nước đổi thay, dù thời cuộc thăng trầm, dù con người phải rời quê hương đi khắp năm châu, thì Áo Lam vẫn đi theo, như một phần của ký ức, của văn hóa, của linh hồn Việt Nam.
Áo Lam đi qua chiến tranh, nhưng không mang hận thù. Áo Lam đi qua chia cắt, nhưng không mang phân biệt. Áo Lam đi qua lưu vong, nhưng không đánh mất quê hương. Áo Lam đi qua thời đại mới, nhưng không đánh mất cội nguồn.
Gia Đình Phật Tử Việt Nam tồn tại 75 năm vì nó chính là Việt Nam thu nhỏ. Và Việt Nam – dù trải qua bao biến cố – không bao giờ mất linh hồn.
Áo Lam chính là linh hồn ấy, và chính vì vậy, Áo Lam không chỉ tồn tại — Áo Lam trường tồn.
