Lần đầu tiên Trung Quốc công khai xác nhận lực lượng hải cảnh của họ có người thiệt mạng trong một vụ đụng độ với Philippines tại Biển Đông. Động thái hiếm thấy này không chỉ cho thấy mức độ căng thẳng ngày càng nghiêm trọng trên vùng biển tranh chấp, mà còn làm dấy lên nhiều lo ngại những cuộc va chạm có thể làm tiến gần hơn một cuộc khủng hoảng khó kiểm soát…
Sau nhiều năm liên tục xảy ra những vụ đối đầu căng thẳng tại Biển Đông, Trung Quốc lần đầu tiên chính thức thừa nhận có nhân viên hải cảnh thiệt mạng trong một vụ chạm trán với lực lượng Philippines.
Cụ thể vào ngày 6 tháng 8 năm 2026, truyền thông nhà nước Trung Quốc loan tin Bộ Nội vụ nước này đã truy phong danh hiệu “liệt sĩ” cho hai nhân viên Hải cảnh Trung Quốc là Lưu Kiện và Thái Vĩ. Hai người này được cho là đã thiệt mạng trong lúc thi hành nhiệm vụ tại Biển Đông, trong vụ đụng độ xảy ra ngày 20 tháng 7 tại khu vực Bãi Cỏ Mây (Second Thomas Shoal, Trung Quốc gọi là Ren’ai Jiao).
Đây là lần đầu tiên Bắc Kinh chính thức công bố có thương vong trong lực lượng hải cảnh liên quan đến các vụ đối đầu tại vùng biển tranh chấp. Trước đó, dù liên tục xảy ra những vụ việc như tàu áp sát, đâm va, phun vòi rồng, chiếu tia laser hoặc cản trở hoạt động của Philippines, Trung Quốc gần như không công khai thừa nhận có người thiệt mạng trong lực lượng thực thi nhiệm vụ trên biển.
Theo phía Philippines, vụ việc xảy ra vào sáng ngày 20 tháng 7 khi một tàu Hải cảnh Trung Quốc đưa xuồng cao tốc tiến sát khu vực tàu BRP Sierra Madre đang đồn trú tại Bãi Cỏ Mây. Đây là chiếc chiến hạm cũ của Philippines được Manila đưa vào vị trí mắc cạn có chủ ý từ năm 1999 nhằm duy trì sự hiện diện tại khu vực tranh chấp.
Khi lực lượng Philippines điều động xuồng nhỏ ra khu vực để bảo vệ hoạt động tiếp tế, hai bên xảy ra va chạm trực tiếp. Chính quyền Manila sau đó công bố một số hình ảnh và video, cho rằng lực lượng Hải cảnh Trung Quốc đã có hành động hung hăng, trong đó có việc sử dụng gậy gỗ đánh vào một thủy thủ Philippines. Manila cáo buộc đây là hành động nguy hiểm và vượt quá giới hạn của một cuộc đối đầu thông thường trên biển.
Về phía Bắc Kinh, chính quyền Trung Quốc bác bỏ hoàn toàn những cáo buộc từ Manila. Trung Quốc cho rằng chính Philippines mới là bên có hành động khiêu khích, đưa phương tiện vào khu vực mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền và gây ra cuộc đụng độ. Trung Quốc cũng cáo buộc lực lượng Philippines sử dụng mái chèo và các vật dụng khác để tấn công nhân viên chấp pháp của họ.
Ngày 21 tháng 7, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã triệu tập Đại sứ Philippines tại Bắc Kinh để phản đối. Bắc Kinh cho rằng Manila đã “đảo ngược trắng đen” và cố tình đưa ra những cáo buộc nhằm tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế.
Điều khiến giới quan sát đặc biệt chú ý là trong nhiều năm qua, dù Biển Đông liên tục chứng kiến các vụ căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines, Bắc Kinh rất ít khi công khai thông tin về thương vong của lực lượng hải cảnh. Vì vậy, quyết định truy phong “liệt sĩ” cho Lưu Kiện và Thái Vĩ được xem là một bước đi có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi tưởng niệm cá nhân.
Nhiều chuyên gia an ninh khu vực nhận định động thái này có thể phục vụ nhiều mục đích khác nhau. Trước hết, Bắc Kinh muốn xây dựng hình ảnh lực lượng Hải cảnh Trung Quốc như một lực lượng đang đứng ở “tuyến đầu bảo vệ chủ quyền”. Đồng thời, việc công khai sự hy sinh của hai nhân viên hải cảnh cũng có thể nhằm củng cố tinh thần trong nội bộ, khích lệ lực lượng đang hoạt động tại những khu vực tranh chấp ngày càng gay gắt.
Bên cạnh đó, đây cũng là một thông điệp gửi đến dư luận trong nước rằng Trung Quốc sẵn sàng chịu tổn thất để bảo vệ những yêu sách chủ quyền của mình tại Biển Đông.
Trong khi đó, Philippines tiếp tục tăng cường quan hệ quốc phòng với Hoa Kỳ, Nhật Bản và các quốc gia đồng minh khác. Sau vụ việc ngày 20 tháng 7, Manila nhiều lần lên tiếng phản đối những hành động mà họ cho là có tính chất cưỡng ép từ phía Trung Quốc, đồng thời tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì các chuyến tiếp tế cho lực lượng trên tàu BRP Sierra Madre bất chấp sức ép từ Bắc Kinh.
Những ngày sau vụ va chạm, tình hình tại các khu vực tranh chấp vẫn tiếp tục căng thẳng với nhiều cáo buộc qua lại về việc tàu thuyền áp sát nguy hiểm, sử dụng vòi rồng và gây cản trở hoạt động trên biển.
Trên thực tế, Bãi Cỏ Mây từ lâu đã được xem là một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất tại Biển Đông. Khu vực này không chỉ là nơi tranh chấp trực tiếp giữa Trung Quốc và Philippines, mà còn nằm trong vùng biển có nhiều tuyên bố chủ quyền chồng lấn của các quốc gia trong khu vực.
Trong vài năm gần đây, Bãi Cỏ Mây đã chứng kiến hàng loạt sự việc nghiêm trọng, từ tàu Trung Quốc sử dụng vòi rồng, chiếu laser vào tàu Philippines, đến những cuộc giằng co ở khoảng cách rất gần giữa lực lượng hai bên. Mỗi vụ việc đều làm gia tăng nguy cơ xảy ra một sự tính toán sai lầm, dẫn đến hậu quả khó lường cho an ninh khu vực.
Điều đáng lo ngại là dù cả Bắc Kinh lẫn Manila đều nhiều lần tuyên bố không muốn xảy ra chiến tranh, tình hình ngoài thực địa lại cho thấy mức độ đối đầu ngày càng gia tăng. Nếu trước đây các vụ việc chủ yếu dừng ở mức cản trở đường đi hoặc sử dụng biện pháp gây áp lực như vòi rồng, thì nay đã xuất hiện những cuộc xô xát trực tiếp giữa con người với con người, gây thương tích và theo xác nhận mới nhất từ Trung Quốc, đã có người thiệt mạng.
Khoảng cách giữa một cuộc tranh chấp dưới mức chiến tranh và một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng vì thế đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Việc Bắc Kinh lần đầu tiên công khai truy phong danh hiệu “liệt sĩ” cho nhân viên Hải cảnh không chỉ đơn thuần là một quyết định mang tính tưởng niệm. Đây còn là một thông điệp chính trị gửi đến người dân Trung Quốc, Philippines và toàn bộ khu vực rằng cuộc tranh chấp Biển Đông đang bước vào một thời kỳ mới với mức độ căng thẳng cao hơn.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
