Chủ tịch Quốc hội CSVN ông Trần Thanh Mẫn đã đưa ra một nhận định đáng chú ý khi nói về việc cải cách thủ tục hành chính: không thể để xảy ra tình trạng “bình mới, rượu cũ”. Phát biểu này đã chạm đúng vào một thực tế mà người dân và giới doanh nghiệp tại Việt Nam đã nhiều năm nay lên tiếng về những bất cập trong bộ máy hành chính…
Chiều ngày 16/7/2026, trong phiên thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư, kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, Chủ tịch Quốc hội CSVN ông Trần Thanh Mẫn cho biết mục tiêu của đợt sửa đổi lần này là cắt giảm 38 thủ tục hành chính, đơn giản hóa thêm 13 thủ tục và loại bỏ 40 điều kiện kinh doanh không còn phù hợp. Mục đích được đưa ra là nhằm giảm bớt chi phí, thời gian và những gánh nặng không cần thiết cho người dân cũng như giới làm ăn tại Việt Nam.
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không nằm ở số lượng thủ tục được cắt giảm trên giấy tờ, mà nằm ở việc những thay đổi đó có thật sự đi vào đời sống hay không. Một cuộc cải cách chỉ có giá trị khi người dân cảm nhận được sự thuận tiện trong thực tế, khi doanh nghiệp không còn phải mất quá nhiều thời gian, công sức để hoàn tất những thủ tục cần thiết.
Ông Mẫn cũng nhấn mạnh rằng việc chuyển từ cơ chế kiểm tra trước sang kiểm tra sau là một hướng đi phù hợp với xu thế quản lý hiện đại. Nhưng điều này chỉ có thể đạt hiệu quả nếu năng lực quản lý, giám sát của các cơ quan địa phương của Việt Nam được nâng lên tương xứng. Nếu bộ máy thực thi vẫn thiếu trách nhiệm, thiếu minh bạch hoặc thiếu sự thay đổi trong cách làm việc, việc giảm bớt thủ tục trên văn bản có thể vô tình tạo ra một hình thức rắc rối khác, khiến người dân và doanh nghiệp vẫn phải đối diện với những rào cản quen thuộc dưới một diện mạo mới.
Phát biểu của ông Trần Thanh Mẫn cũng phản ánh một vấn đề tồn tại lâu nay trong nền hành chính Việt Nam. Trong nhiều năm qua, không ít chương trình cải cách từng được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển biến lớn, nhưng khi đi xuống từng địa phương, hiệu quả đôi khi chưa đạt như mong muốn. Có những thủ tục được đổi tên, chuyển sang hình thức trực tuyến, nhưng cách giải quyết bên trong vẫn gần như không thay đổi. Có nơi bỏ một loại giấy xác nhận nhưng lại phát sinh thêm những loại giấy tờ khác. Có nơi thời gian giải quyết được rút ngắn theo quy định, nhưng hồ sơ của người dân vẫn phải bổ sung nhiều lần vì những yêu cầu khác nhau.
Điều này khiến nhiều người có cảm giác rằng việc “cắt giảm thủ tục” đôi khi chỉ thể hiện trên những bản báo cáo, trong khi trải nghiệm thực tế của người dân vẫn chưa có nhiều thay đổi.
Đối với giới doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, thủ tục hành chính từ lâu được xem là một khoản chi phí vô hình rất lớn. Một dự án đầu tư có thể bị đình trệ nhiều tháng chỉ vì phải chờ qua nhiều cấp xét duyệt hoặc phải hoàn thiện những thủ tục có nội dung chồng chéo. Mỗi ngày chậm trễ không chỉ làm tăng chi phí tài chính mà còn khiến doanh nghiệp mất đi cơ hội kinh doanh trong một thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Chính vì vậy, việc cắt giảm 38 thủ tục hành chính và loại bỏ 40 điều kiện kinh doanh nếu được thực hiện nghiêm túc sẽ là một tín hiệu tích cực. Nhưng điều mà xã hội quan tâm không phải là những con số được công bố, mà là kết quả cuối cùng khi người dân trực tiếp làm việc với cơ quan công quyền.
Trước đây, nhiều chương trình cải cách cũng từng công bố hàng trăm thủ tục được đơn giản hóa. Thế nhưng sau một thời gian, nhiều người dân vẫn phản ánh tình trạng phải đi lại nhiều lần, phải chờ đợi lâu và gặp cảnh mỗi nơi hướng dẫn một cách khác nhau. Khoảng cách giữa quy định trên giấy và thực tế thực hiện vẫn là một trong những trở ngại lớn nhất của tiến trình cải cách hành chính.
Ở góc nhìn quản trị quốc gia, lời cảnh báo “đừng để bình mới, rượu cũ” chính là một lời nhắc nhở mạnh mẽ đối với những cơ quan trực tiếp thực hiện chính sách. Nếu chỉ thay đổi luật lệ nhưng không thay đổi cách suy nghĩ, không xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân và không có cơ chế giám sát hiệu quả, cải cách rất dễ trở thành một phong trào mang tính hình thức.
Một hệ thống có thể được đưa lên môi trường điện tử, hồ sơ có thể được số hóa, nhưng nếu người xử lý vẫn giữ cách làm việc cũ, né tránh trách nhiệm hoặc tạo thêm những yêu cầu không cần thiết, thì người chịu ảnh hưởng cuối cùng vẫn là người dân.
Nhìn ra thế giới, nhiều quốc gia thành công trong cải cách hành chính không chỉ nhờ giảm bớt giấy tờ mà còn nhờ xây dựng một cơ chế quản lý minh bạch. Thời gian xử lý hồ sơ được công khai, trách nhiệm của từng cán bộ được xác định rõ và mức độ hài lòng của người dân trở thành một tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá hiệu quả của bộ máy công quyền.
Vì vậy, thông điệp của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn không chỉ đơn thuần là yêu cầu sửa đổi một số điều luật, mà còn là lời nhắc về chất lượng thật sự của quá trình cải cách. Một nền hành chính hiện đại không thể được đánh giá bằng số lượng văn bản được sửa đổi hay số thủ tục được thống kê đã giảm bớt, mà phải được đo bằng sự thay đổi trong đời sống hằng ngày của người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Khi người dân không còn phải mất quá nhiều thời gian để hoàn tất một thủ tục đơn giản, khi doanh nghiệp không phải chờ đợi hàng tháng chỉ để xin một giấy phép, khi cơ quan công quyền chủ động giải quyết công việc thay vì tạo thêm rào cản, lúc đó cải cách mới thật sự có ý nghĩa.
Ngược lại, nếu chỉ thay đổi hình thức mà không thay đổi bản chất, lời cảnh báo về nguy cơ “bình mới nhưng rượu cũ” sẽ tiếp tục là một thực tế mà nền hành chính phải đối diện trong nhiều năm nữa.
NGƯỜI QUAN SÁT
