CaliToday News — Mỗi năm, Hoa Kỳ trao đổi lượng hàng hóa và dịch vụ trị giá lên tới 1.900 tỷ USD với hai quốc gia láng giềng là Canada và Mexico. Hai nước này hiện đã vượt qua Trung Quốc để trở thành hai đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ.
Chính vì vậy, rủi ro là rất lớn khi ba nước bắt tay vào việc điều chỉnh các quy tắc quản lý thương mại chung. Sau một năm đối mặt với các chính sách thuế quan đầy biến động của Tổng thống Donald Trump, nhiều doanh nghiệp đều kỳ vọng vào sự trở lại của một môi trường ổn định trên khắp Bắc Mỹ. Tuy nhiên, mong muốn đó khó có thể thành hiện thực.
Hiệp định thương mại khu vực — Hiệp định Mỹ – Mexico – Canada (USMCA) — đã đến hạn xem xét gia hạn vào thứ Tư vừa qua, chính thức mở ra một tiến trình dự kiến sẽ kéo dài nhiều tháng với vô vàn “bãi mìn” phía trước.
“Sẽ có rất nhiều kịch tính diễn ra trong mùa hè này,” ông Diego Marroquín Bitar, chuyên gia nghiên cứu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định.
Chặng đường chông gai phía trước
Phía Mỹ đang đưa ra những yêu cầu có thể buộc Canada và Mexico phải nhường lại một phần sản lượng sản xuất ô tô cho mình. Động thái này có thể mang lại việc làm cho nước Mỹ, nhưng lại đảo lộn các chuỗi cung ứng và đẩy giá xe mới lên cao — trong bối cảnh người tiêu dùng Mỹ vốn đang chật vật với chi phí sinh hoạt đắt đỏ.
Đáng chú ý, Tổng thống Trump còn làm gia tăng căng thẳng bằng lời đe dọa sẽ rút hoàn toàn khỏi chính hiệp định do mình ký kết vào năm 2020 (hiệp định thay thế cho NAFTA cũ).
Về cơ bản, USMCA tạo áp lực buộc các nhà máy phải trả lương cao hơn và đảm bảo tỷ lệ nội địa hóa Bắc Mỹ lớn hơn, nhằm ngăn chặn hàng hóa Trung Quốc “mượn đường” qua biên giới các nước thành viên để vào Mỹ miễn thuế.
Gia hạn hay không gia hạn?
Hiệp định USMCA có điều khoản đặc biệt yêu cầu các bên phải tiến hành rà soát và gia hạn sáu năm một lần. Hạn chót chính là thứ Tư vừa qua.
Dù đại diện ba nước đã họp trực tuyến, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tuyên bố Hoa Kỳ chưa sẵn sàng gia hạn hiệp định với các điều khoản giữ nguyên như hiện tại thêm 16 năm nữa (đến năm 2042). Phía Mỹ muốn sửa đổi hiệp định nhằm giảm thâm hụt thương mại và giải quyết các tranh chấp cụ thể, chẳng hạn như chính sách bảo hộ ngành sữa của Canada.
Hiện tại, USMCA vẫn tiếp tục có hiệu lực trong khi ba quốc gia nỗ lực đàm phán. Họ có thời hạn từ nay cho đến năm 2036 để đạt được sự đồng thuận, nếu không hiệp định sẽ hết hiệu lực. Trong khi đó, bất kỳ quốc gia nào cũng có quyền rút khỏi hiệp định nếu thông báo trước sáu tháng — một “nút bấm báo động” mà Canada và Mexico lo sợ ông Trump có thể kích hoạt, khi ông từng tuyên bố vào tháng Sáu rằng “không có ý định gia hạn”.
Canada tạm thời bị “ra rìa”
Cho đến nay, các cuộc đàm phán mới chỉ diễn ra chủ yếu giữa Mỹ và Mexico, trong khi Canada vẫn đang phải đứng ngoài cuộc.
Ông Patrick Childress, luật sư và là cựu đàm phán viên thương mại của Mỹ, nhận định: “Nguy cơ đối với Canada là chính phủ Mỹ và Mexico có thể tự thống nhất các điều khoản cốt lõi, rồi yêu cầu Ottawa phải chấp nhận hoặc rời đi.”
Thủ tướng Canada Mark Carney xác nhận ba đối tác có kế hoạch họp trực tuyến nhưng lưu ý rằng Mỹ không thể có một hiệp định mới nếu không có sự phê chuẩn từ Quốc hội Mỹ.
Sức ép dịch chuyển sản xuất về Mỹ
Mỹ mong muốn hiệp định mới phải thắt chặt hơn để hàng hóa Trung Quốc không thể đi “cửa sau”. Tuy nhiên, vấn đề gây tranh cãi gay gắt nhất là yêu cầu của Mỹ muốn nâng tỷ lệ nội địa hóa ô tô từ mức 75% hiện tại lên cao hơn nữa.
Thủ tướng Canada Carney cũng xác nhận phía Mỹ đang tìm cách áp đặt một điều kiện hoàn toàn mới: yêu cầu 50% linh kiện ô tô phải được sản xuất tại Mỹ.
“Đây là lằn ranh đỏ đối với cả Mexico và Canada, nó đi ngược lại tinh thần của nguyên tắc liên kết khu vực,” ông Oscar Ocampo, Giám đốc phát triển kinh tế tại Viện Cạnh tranh Mexico, nhận định.
Các tính toán sơ bộ cho thấy hiện chỉ có 1/5 lượng ô tô từ Mexico và Canada nhập khẩu vào Mỹ đáp ứng được tiêu chuẩn 50% này. Nếu được thông qua, giá của các dòng xe phổ thông sản xuất tại Mexico có thể tăng từ 5% đến 7%.
Doanh nghiệp khát khao sự ổn định
Đối với các doanh nghiệp, điều họ mong muốn nhất lúc này chỉ là sự nhất quán để yên tâm kinh doanh, thay vì phải đối mặt với các chính sách thuế quan thay đổi liên tục của ông Trump.
Năm ngoái, chính quyền Mỹ từng bất ngờ áp thuế nhập khẩu 25% lên hàng hóa của Mexico và Canada, nhưng một tháng sau lại quay xe miễn trừ. Sự đảo lộn này khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ chịu thiệt hại nặng nề vì không có đủ ngân sách thuê luật sư thương mại riêng để giải mã các quy định xuất xứ quá phức tạp.
Bà Kerry Mellin, một chủ doanh nghiệp nhỏ tại California, chia sẻ rằng các quy tắc nên được nới lỏng để hỗ trợ các công ty nhỏ: “Tôi hiểu quy định ra đời để chặn hàng Trung Quốc tuồn qua Mexico. Tôi chỉ ước gì họ phân biệt được hành vi đó với một doanh nghiệp gia đình nhỏ làm đồ hỗ trợ cho người khuyết tật. Chúng tôi không phải là đối tượng mà họ muốn nhắm tới để giải quyết vấn đề.”
Nguồn Tổng hợp
