Chỉ trong vòng chưa đầy một tháng, hàng chục vụ án liên quan đến hàng giả, hàng nhái và vi phạm bản quyền đã bị đưa ra khởi tố trên khắp Việt Nam. Liệu đây có phải là điểm khởi đầu của một nỗ lực thực sự nhằm làm trong sạch thị trường, hay chỉ mới là phần nổi của một tảng băng chìm đã tồn tại suốt nhiều năm qua?…
Chiều ngày 3 tháng 6 năm 2026, trong cuộc họp báo thường kỳ của nhà cầm quyền Việt Nam về tình hình tháng 5, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng kiêm phát ngôn nhân của Bộ Công an, đã công bố những số liệu gây nhiều chú ý. Theo đó, lực lượng công an trên toàn quốc gia này đã khởi tố 56 vụ án với 98 bị can liên quan đến các hành vi xâm phạm tác quyền, quyền sở hữu công nghiệp cũng như sản xuất và buôn bán hàng giả. Đây là kết quả đạt được sau gần một tháng thực hiện đợt cao điểm theo Công điện số 38 của Thủ tướng nhằm chống các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Theo ông Nguyễn Quốc Toản, chiến dịch kéo dài ba tháng hiện đang được triển khai đồng loạt trên cả nước. Chỉ trong chưa đầy một tháng, giới hữu trách đã chặn 194 trang mạng vi phạm, gồm 8 trang chiếu phim lậu, 27 trang buôn bán sản phẩm vi phạm quyền sở hữu công nghiệp và 159 trang phát trực tiếp các trận túc cầu không có bản quyền. Ngoài ra, 216 cá nhân đã bị xử phạt hành chánh với tổng số tiền vượt quá 850 triệu đồng.
Nhìn vào những con số này, nhiều người có thể xem đây là một thành quả bước đầu. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn lại nằm ở một câu hỏi khác: tại sao phải đợi đến năm 2026 mới mở ra một chiến dịch quy mô lớn như vậy, trong khi nạn hàng giả, hàng nhái, phim lậu và vi phạm bản quyền tại Việt Nam đã hiện diện công khai suốt nhiều năm qua?
Chỉ cần vài lần bấm chuột trên mạng xã hội hoặc các sàn giao dịch điện tử trong những năm gần đây, người tiêu dùng đã có thể dễ dàng nhìn thấy vô số sản phẩm mang nhãn hiệu nổi tiếng nhưng được bán với giá rẻ bất thường. Các trang mạng chiếu phim lậu hoạt động công khai. Các đường dẫn phát sóng những giải túc cầu quốc tế không bản quyền xuất hiện tràn lan mỗi cuối tuần. Người tiêu dùng biết, doanh nghiệp biết, giới chức cũng biết, nhưng các hoạt động này vẫn tồn tại như thể đang vận hành trong một khoảng trống kéo dài giữa luật pháp và thực tế.
Chính vì vậy, việc khởi tố 56 vụ án cùng 98 bị can lần này không chỉ phản ánh quyết tâm của giới hữu trách mà còn cho thấy quy mô thật sự của vấn nạn đã lớn đến mức nào. Khi chỉ trong chưa đầy một tháng mà hàng trăm vụ việc cùng gần 200 trang mạng vi phạm đã bị phát hiện, dư luận hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi rằng còn bao nhiêu vụ tương tự vẫn chưa bị khám phá hoặc chưa bị đưa ra xử lý.
Dưới góc độ kinh tế, câu chuyện về quyền sở hữu trí tuệ không đơn thuần là việc bảo vệ một nhãn hiệu thương mại hay một bộ phim điện ảnh. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến môi trường đầu tư, niềm tin của giới doanh nghiệp và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế. Một quốc gia muốn thu hút kỹ nghệ cao, muốn trở thành trung tâm sản xuất và sáng tạo thì trước hết phải chứng minh được rằng quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ một cách nghiêm chỉnh và hữu hiệu.
Điều này càng trở nên quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang phải đối diện với nhiều áp lực thương mại từ các đối tác lớn trên thế giới. Trong thời gian gần đây, Hoa Kỳ liên tục nêu lên các vấn đề liên quan đến việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong các báo cáo thương mại thường niên. Vì vậy, chiến dịch truy quét lần này không chỉ mang ý nghĩa thực thi luật pháp trong nước mà còn là một thông điệp gửi ra bên ngoài rằng Việt Nam đang cố gắng cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao các tiêu chuẩn quản trị kinh tế.
Tuy nhiên, thử thách lớn nhất không nằm ở việc phát động một chiến dịch, mà nằm ở khả năng duy trì kết quả sau khi chiến dịch kết thúc. Trong quá khứ, không ít đợt cao điểm từng tạo ra hiệu ứng rất mạnh trong một thời gian ngắn, nhưng rồi tình trạng vi phạm lại nhanh chóng tái diễn khi sự chú ý của công luận giảm xuống.
Muốn tạo ra một thay đổi thực sự, điều cần thiết không chỉ là các cuộc truy quét hay các bản án hình sự. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng được một hệ thống luật pháp đủ sức răn đe, một cơ chế giám sát hữu hiệu và một môi trường kinh doanh mà ở đó làm ăn lương thiện mang lại nhiều lợi ích hơn việc sản xuất hay buôn bán hàng giả. Nếu không giải quyết tận gốc những quyền lợi kinh tế khổng lồ đứng phía sau các đường dây vi phạm, thì những con số khởi tố hôm nay rất có thể chỉ mới phản ánh phần nổi của một tảng băng còn lớn hơn nhiều.
NGƯỜI QUAN SÁT
