Giữa lúc Biển Đông tiếp tục là một trong những điểm nóng địa chiến lược đáng chú ý nhất trên thế giới, Việt Nam và Philippines bất ngờ nâng cấp bang giao lên mức “Đối tác Chiến lược Tăng cường”. Diễn biến này xảy ra trong chuyến công du mang tính lịch sử của ông Tô Lâm tới Manila …
Ngày 1 tháng 6 năm 2026 đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong bàn cờ ngoại giao Đông Nam Á khi Việt Nam và Philippines chính thức nâng cấp quan hệ lên mức “Đối tác Chiến lược Tăng cường” trong chuyến viếng thăm cấp quốc gia của ông Tô Lâm tới Manila theo lời mời của Tổng thống Ferdinand Marcos Jr.. Đây là chuyến thăm đầu tiên của một Tổng Bí thư – Chủ tịch nước Việt Nam tới Philippines kể từ khi hai nước thiết lập bang giao vào năm 1976, đồng thời diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ giữa hai quốc gia.
Tại Phủ Tổng thống ở thủ đô Manila, ông Tô Lâm và Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã tiến hành cuộc hội kiến cấp cao trước khi cùng chứng kiến lễ ký kết hàng loạt thỏa ước hợp tác trong các lãnh vực quốc phòng, kỹ thuật số, du lịch, giáo dục và hành chánh công quyền. Sau đó, hai bên công bố quyết định nâng cấp quan hệ từ Đối tác Chiến lược lên Đối tác Chiến lược Tăng cường, một bước đi được xem là phản ánh mức độ hợp tác ngày càng sâu rộng giữa hai quốc gia ven Biển Đông.
Theo bản tuyên bố chung được công bố sau cuộc hội đàm, lãnh đạo hai nước tái khẳng định cam kết tôn trọng công pháp quốc tế, Hiến chương United Nations, Hiến chương Association of Southeast Asian Nations và nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Điều đáng chú ý là tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh tình hình Biển Đông tiếp tục là một trong những điểm nóng địa chính trị của khu vực. Manila trong những năm gần đây liên tục đối mặt với Bắc Kinh tại các vùng biển tranh chấp, trong khi Hà Nội cũng ngày càng quan tâm đến việc bảo vệ quyền lợi hàng hải và duy trì thế cân bằng chiến lược.
Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. tuyên bố rằng hòa bình, ổn định và một trật tự dựa trên luật pháp quốc tế tại Biển Đông là quyền lợi chung “không thể đem ra mặc cả”. Phát biểu này được nhiều nhà quan sát xem như một thông điệp gửi đến các cường quốc đang cạnh tranh ảnh hưởng trong khu vực, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng trên những tuyến hàng hải chiến lược vẫn chưa có dấu hiệu giảm nhiệt.
Tuy nhiên, đằng sau những tuyên bố ngoại giao đầy thiện chí vẫn còn không ít câu hỏi cần được đặt ra. Trong nhiều năm qua, Việt Nam liên tục nâng cấp quan hệ với hàng loạt quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc, Nam Hàn, Anh Quốc và nay là Philippines. Điều này phản ánh chủ trương đa phương hóa và mở rộng không gian chiến lược của Hà Nội. Tuy nhiên, một câu hỏi mà dư luận cũng như giới phân tích thường đặt ra là sau mỗi lần nâng cấp bang giao như vậy, người dân và giới doanh thương Việt Nam thực sự thu được những lợi ích cụ thể nào ngoài các bản thông cáo chính thức và những bức ảnh bắt tay giữa các nhà lãnh đạo.
Thực tế cho thấy không phải mọi khuôn khổ mang tên “đối tác chiến lược” đều tự động chuyển hóa thành quyền lợi kinh tế hoặc an ninh cụ thể. Nhiều thỏa thuận hợp tác được ký kết rất long trọng nhưng tiến trình thực hiện sau đó lại diễn ra chậm chạp, thậm chí có trường hợp chỉ tồn tại trên văn bản nhiều hơn trong đời sống thực tế. Đây không chỉ là thách thức riêng của Việt Nam mà còn là vấn đề chung của nhiều quốc gia Đông Nam Á khi cố gắng biến các cam kết chính trị thành kết quả cụ thể.
Trong chuyến viếng thăm lần này, bên cạnh các hoạt động chính trị và ngoại giao, ông Tô Lâm cũng gặp gỡ một số tổ chức cùng doanh nghiệp lớn của Philippines nhằm thúc đẩy hợp tác đầu tư, thương mại và phát triển hạ tầng. Điều đó cho thấy Hà Nội không chỉ tìm kiếm sự đồng thuận về mặt địa chiến lược mà còn mong muốn tận dụng Philippines như một mắt xích kinh tế quan trọng trong khu vực Đông Nam Á, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng khu vực đang được tái sắp xếp mạnh mẽ sau những biến động toàn cầu trong những năm gần đây.
Nhìn rộng hơn, việc Việt Nam và Philippines ngày càng xích lại gần nhau phản ánh một thực tế mới của Đông Nam Á. Trong một thế giới đang bị phân hóa sâu sắc bởi cuộc cạnh tranh giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, các quốc gia tầm trung không còn muốn đứng riêng lẻ. Họ cần xây dựng những mạng lưới hợp tác chặt chẽ hơn nhằm giảm thiểu các rủi ro chiến lược có thể phát sinh trong tương lai. Việc nâng cấp bang giao lần này vì thế không chỉ mang ý nghĩa nghi thức ngoại giao mà còn là dấu hiệu cho thấy các quốc gia trong ASEAN đang tìm cách tăng cường khả năng ứng phó trước những biến động địa chính trị ngày càng phức tạp.
NGƯỜI QUAN SÁT
