Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sẽ tham dự cuộc họp các ngoại trưởng NATO tại thành phố Helsingborg của Sweden trong tuần này, trong bối cảnh các đồng minh châu Âu ngày càng lo ngại về độ tin cậy của chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với liên minh quân sự xuyên Đại Tây Dương.
Cuộc họp diễn ra giữa lúc châu Âu đang đối mặt với nhiều bất ổn cùng lúc: chiến sự liên quan đến Iran khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh, Washington tuyên bố giảm hiện diện quân sự tại châu Âu, và Trump liên tục đưa ra các phát biểu gây tranh cãi về NATO cũng như vai trò của Mỹ trong liên minh này.
Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, Rubio sẽ tham dự hội nghị NATO vào thứ Sáu, một trong những cuộc họp cấp cao cuối cùng trước hội nghị thượng đỉnh NATO dự kiến tổ chức tại Ankara vào tháng 7 tới. Sau đó, Rubio sẽ tiếp tục chuyến công du tới India để gặp gỡ các quan chức nước này và tham gia các cuộc tiếp xúc với nhóm “Quad” gồm Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ.
Mục tiêu chính của Rubio tại châu Âu được cho là nhằm trấn an các đồng minh NATO sau hàng loạt tín hiệu khiến họ bất an từ Nhà Trắng. Trong nhiều tháng qua, Trump nhiều lần phàn nàn rằng các nước châu Âu “dựa dẫm” vào Mỹ về quân sự và quốc phòng. Ông tiếp tục thúc ép NATO tăng mạnh chi tiêu quốc phòng và yêu cầu các nước thành viên “chia sẻ gánh nặng” nhiều hơn.
Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Rubio sẽ tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu “tăng đầu tư quốc phòng và chia sẻ trách nhiệm nhiều hơn trong liên minh NATO”. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng nhiệm vụ lớn nhất của Rubio thực chất là làm dịu tâm lý lo ngại của các đồng minh châu Âu đối với Trump.
Từ khi trở lại Nhà Trắng, Trump đã nhiều lần khiến NATO chao đảo với các tuyên bố cứng rắn, đôi lúc mâu thuẫn về cam kết bảo vệ đồng minh. Ông từng đe dọa sẽ không bảo vệ những quốc gia NATO không chi đủ ngân sách quốc phòng theo yêu cầu của Mỹ. Những phát biểu đó làm dấy lên nghi ngờ về mức độ cam kết thực sự của Washington với điều khoản phòng thủ tập thể của NATO.
Một trong những nguyên nhân khiến châu Âu lo ngại nhất hiện nay là kế hoạch cắt giảm quân Mỹ tại châu Âu. Đầu tháng này, Trump bất ngờ thông báo sẽ rút khoảng 5.000 binh sĩ Mỹ khỏi khu vực, gây sốc cho nhiều đồng minh NATO.
Sau phản ứng mạnh từ châu Âu, Lầu Năm Góc sau đó cố gắng trấn an rằng đây chỉ là việc điều chỉnh luân phiên lực lượng chứ không phải rút quân vĩnh viễn. Phó Tổng thống JD Vance khẳng định Mỹ chỉ “trì hoãn một đợt triển khai quân tới Ba Lan”, chứ không thực sự giảm hiện diện quân sự tại nước này.
Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cũng mô tả đây là “sự trì hoãn tạm thời”, đồng thời nhấn mạnh Ba Lan vẫn là “một đồng minh kiểu mẫu của Mỹ”. Tuy nhiên, các đồng minh châu Âu vẫn tỏ ra nghi ngờ vì thông báo ban đầu của Trump được đưa ra mà hầu như không có sự tham vấn trước với NATO.
NATO từ lâu xem sự hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Âu là yếu tố then chốt giúp răn đe Nga và duy trì ổn định an ninh tại lục địa này. Do đó, bất kỳ tín hiệu giảm cam kết nào từ Washington cũng lập tức gây lo lắng cho nhiều nước thành viên, đặc biệt là các quốc gia Đông Âu gần Nga.
Ngoài vấn đề quân sự, căng thẳng liên quan tới Iran cũng đang làm quan hệ xuyên Đại Tây Dương thêm phức tạp. Trump gần đây gây tranh cãi khi có lúc đe dọa tấn công Iran, sau đó lại tuyên bố hủy kế hoạch không kích để tạo điều kiện cho đàm phán. Sự thay đổi lập trường liên tục của Washington khiến nhiều đồng minh châu Âu cho rằng Mỹ thiếu một chiến lược rõ ràng đối với Trung Đông.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz gần đây công khai chỉ trích Mỹ vì điều ông gọi là “thiếu chiến lược” trong cuộc khủng hoảng Iran. Theo AP, Trump đặc biệt tức giận sau phát biểu này của lãnh đạo Đức.
Cuộc chiến liên quan Iran cũng khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh, tạo thêm áp lực kinh tế cho châu Âu vốn đang phục hồi chậm sau nhiều năm khủng hoảng. Nhiều nước châu Âu lo ngại nếu Mỹ thay đổi chính sách quá nhanh hoặc hành động đơn phương, họ sẽ phải gánh hậu quả kinh tế và an ninh rất lớn.
Một chủ đề khác dự kiến được Rubio đề cập tại cuộc họp NATO là an ninh Bắc Cực. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết ông sẽ gặp các nước NATO ở khu vực Bắc Cực để bàn về lợi ích kinh tế và an ninh chung.
Dù không nêu trực tiếp tên Greenland, giới quan sát tin rằng vấn đề này chắc chắn sẽ được nhắc tới. Trump thời gian qua tiếp tục đưa ra ý tưởng Mỹ nên kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Denmark. Những phát biểu đó khiến nhiều nước châu Âu khó chịu và bị xem là gây tổn hại quan hệ đồng minh.
Trong tuần này, đặc phái viên của Trump về Greenland là Thống đốc bang Louisiana Jeff Landry cũng đã đến thăm hòn đảo này. Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen sau cuộc gặp tuyên bố rõ ràng rằng “người dân Greenland không phải để mua bán” và quyền tự quyết của Greenland “không thể đem ra thương lượng”.
Giữa bối cảnh căng thẳng đó, Rubio được xem là gương mặt có khả năng giúp làm dịu quan hệ Mỹ – châu Âu hơn so với Trump. Nhiều nhà ngoại giao châu Âu đánh giá Rubio có phong cách mềm mỏng và ít đối đầu hơn tổng thống Mỹ.
Trong những tháng gần đây, Rubio nhiều lần được cử tham gia các sự kiện ngoại giao quan trọng nhằm trấn an đồng minh. Ông từng xuất hiện tại Hội nghị An ninh Munich hồi tháng 2, nơi ông nhấn mạnh rằng Mỹ và châu Âu “thuộc về nhau” trong lĩnh vực an ninh.
Rubio cũng vừa có chuyến thăm Italy và gặp Giáo hoàng sau khi Trump công kích Vatican liên quan tới lập trường về Iran. Một số nhà phân tích cho rằng Rubio đang đóng vai trò “người dập lửa ngoại giao” cho chính quyền Trump trong lúc quan hệ với nhiều đồng minh gặp sóng gió.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng nỗi lo của châu Âu sẽ không thể biến mất chỉ nhờ vài chuyến công du ngoại giao. Điều khiến các đồng minh NATO lo lắng nhất vẫn là sự khó đoán trong chính sách của Trump và nguy cơ Mỹ có thể giảm dần cam kết quân sự lâu dài đối với châu Âu.
Trong bối cảnh chiến sự Iran, giá dầu leo thang và quan hệ Mỹ – châu Âu ngày càng phức tạp, cuộc họp NATO lần này được xem là phép thử quan trọng đối với Rubio cũng như tương lai của liên minh xuyên Đại Tây Dương dưới thời Trump.
Tổng hợp
