Eo biển Hormuz nóng rực vì nguy cơ đối đầu Mỹ – Iran, quan hệ Mỹ – Trung bước vào giai đoạn căng như dây đàn, còn Quỹ Tiền tệ Quốc tế phát cảnh báo kinh tế toàn cầu suy yếu nghiêm trọng. Thế giới đang tiến vào một thời kỳ bất ổn mới đầy nghẹt thở…
Ngày 13 tháng 5 năm 2026, thế giới bước vào một trong những tuần lễ căng thẳng nhất kể từ đầu năm khi ba cuộc khủng hoảng lớn đồng thời bùng phát và bắt đầu chồng lấn lên nhau: nguy cơ đối đầu quân sự quanh Eo biển Hormuz, cạnh tranh Mỹ – Trung leo thang và những cảnh báo ngày càng đáng sợ về suy thoái kinh tế toàn cầu.
Từ Washington, Bắc Kinh cho tới Tehran, mọi động thái ngoại giao lẫn quân sự đều đang được thị trường tài chính theo dõi từng giờ. Giá dầu tăng dựng đứng, vận tải hàng hải rơi vào tình trạng báo động và các tổ chức tài chánh quốc tế liên tục phát đi tín hiệu bi quan. Điều khiến giới phân tích lo ngại nhất không phải từng cuộc khủng hoảng riêng lẻ, mà là khả năng chúng đang kết hợp thành một “siêu khủng hoảng toàn cầu” mới.
Theo Reuters ngày 13 tháng 5, căng thẳng quanh Eo biển Hormuz tiếp tục leo thang sau khi Hải quân Mỹ tăng cường hoạt động kiểm soát tại Vịnh Oman và khu vực cửa ngõ vận chuyển dầu hỏa quan trọng nhất hành tinh. Hormuz hiện là tuyến hàng hải vận chuyển gần 20% lượng dầu thô toàn cầu mỗi ngày. Chỉ cần một biến cố quân sự nhỏ tại đây cũng đủ làm rung chuyển toàn bộ nền kinh tế thế giới.
Tình hình trở nên nguy hiểm hơn sau vụ chiếc tàu dầu Agios Fanourios I chở khoảng 2 triệu thùng dầu hướng tới Việt Nam bị phía Mỹ điều hướng trên Vịnh Oman vì nghi ngờ liên quan tới tuyến vận chuyển do Iran kiểm soát. Reuters dẫn nguồn từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ xác nhận lực lượng chức năng của quốc gia này đang tăng cường thực thi các biện pháp phong tỏa đối với hoạt động vận chuyển dầu có liên hệ với Iran.
Trong khi đó, hãng thông tấn Tasnim của Iran tuyên bố Tehran sẽ “không khuất phục trước áp lực quân sự” và cảnh báo bất kỳ hành động phong tỏa nào cũng có thể dẫn tới phản ứng mạnh từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Những tuyên bố này lập tức khiến giá dầu Brent có lúc vượt ngưỡng 108 Mỹ kim một thùng trong phiên giao dịch Á Châu sáng ngày 13 tháng 5. Bloomberg nhận định thị trường hiện đang định giá “nguy cơ chiến tranh” chứ không còn đơn thuần là biến động cung cầu thông thường.
Điều đáng sợ là Trung Đông hiện không còn là cuộc chơi riêng của Mỹ và Iran. Trung Quốc đã bắt đầu tăng cường tiếp xúc ngoại giao với các quốc gia Vùng Vịnh, đồng thời phát tín hiệu sẽ bảo vệ an ninh năng lượng của mình bằng mọi giá. Theo Financial Times, Bắc Kinh đang cực kỳ lo ngại nguy cơ tuyến dầu huyết mạch từ Trung Đông bị gián đoạn trong lúc nền kinh tế Trung Quốc vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau cuộc khủng hoảng địa ốc kéo dài suốt hai năm qua.
Chính vì vậy, cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh tuần này được xem là một trong những hội nghị quan trọng nhất nhiều năm qua. Bề ngoài, hai phía nói về “ổn định quan hệ song phương”. Nhưng phía sau cánh cửa ngoại giao là cuộc đấu cực kỳ căng thẳng giữa hai siêu cường đang tranh giành ảnh hưởng toàn cầu.
Theo AP và CNN, vấn đề Đài Loan, thương mại công nghệ, kiểm soát chuỗi cung ứng và an ninh năng lượng sẽ là những chủ đề nóng nhất trong chương trình nghị sự. Chính quyền Trump hiện theo đuổi chiến lược cứng rắn hơn rất nhiều so với nhiệm kỳ đầu. Washington không chỉ siết công nghệ bán dẫn, mở rộng liên minh quân sự tại Á Châu mà còn tăng mạnh hỗ trợ quân sự cho Đài Loan.
Tháng 12 năm 2025, Mỹ phê chuẩn gói vũ khí trị giá 11 tỷ Mỹ kim cho Đài Loan, lớn nhất lịch sử khiến Bắc Kinh nổi giận dữ dội. Đáp trả, Trung Quốc liên tục mở các cuộc thao dượt quân sự quanh eo biển Đài Loan trong những tháng đầu năm 2026.
Theo Reuters, chỉ trong tuần qua, hơn 60 phi cơ quân sự Trung Quốc đã xuất hiện quanh khu vực nhận dạng phòng không của Đài Loan. Đây là mức hoạt động quân sự thuộc hàng cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng eo biển năm 1996.
Nghĩa là trong lúc Hormuz có nguy cơ bùng nổ, Tây Thái Bình Dương cũng đang nóng lên từng ngày. Đó chính là cơn ác mộng lớn nhất của kinh tế toàn cầu: hai điểm nóng chiến lược cùng lúc rung chuyển.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hôm 12 tháng 5 cảnh báo thế giới đang bước vào trạng thái “đa khủng hoảng” gồm tăng trưởng suy giảm, lạm phát dai dẳng, căng thẳng địa chính trị và nguy cơ đứt gãy năng lượng. Theo Bloomberg, IMF đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn khoảng 2,3%, thấp hơn đáng kể so với mức kỳ vọng đầu năm.
Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva cảnh báo rằng thế giới đang đối mặt với “môi trường bất ổn nghiêm trọng nhất kể từ sau đại dịch COVID-19”. Bà nhấn mạnh rằng nếu Hormuz bị phong tỏa hoặc chiến tranh lan rộng tại Trung Đông, tác động sẽ “vượt xa cú sốc dầu mỏ thông thường”.
Kinh tế thế giới hiện yếu hơn rất nhiều so với các cuộc khủng hoảng trước đây. Âu Châu vẫn vật lộn với giá năng lượng cao và sự suy giảm sản xuất công nghiệp. Trung Quốc đối mặt nợ công và khủng hoảng địa ốc. Mỹ dù tăng trưởng khá hơn nhưng lạm phát vẫn chưa được kiểm soát hoàn toàn. Trong bối cảnh đó, bất kỳ cú sốc dầu hỏa nào cũng có thể kéo theo làn sóng tăng giá toàn cầu mới.
Nói cách khác, thế giới hôm nay giống như một kho thuốc súng khổng lồ mà mỗi điểm nóng địa chính trị đều có thể trở thành tia lửa kích nổ. Điều nguy hiểm hơn là các siêu cường hiện không còn tin tưởng nhau như trước.
Quan hệ Mỹ – Trung giờ không còn là cạnh tranh thương mại đơn thuần nữa. Nó đã chuyển thành cuộc đối đầu chiến lược toàn diện: công nghệ, quân sự, tài chánh, năng lượng và ảnh hưởng địa chính trị.
Trong khi đó, Nga tiếp tục xích lại gần Trung Quốc và Iran nhằm đối phó áp lực từ phương Tây. Một trật tự thế giới phân cực đang hình thành rõ rệt hơn bao giờ hết. Giới quan sát quốc tế lo ngại rằng chỉ cần một biến cố ngoài tầm kiểm soát, một vụ đụng độ tại Hormuz, một tai nạn quân sự ở eo biển Đài Loan hoặc một đợt phong tỏa năng lượng kéo dài, toàn bộ hệ thống kinh tế toàn cầu vốn đã mong manh sẽ rung chuyển dữ dội. Và điều đáng sợ nhất là hiện không ai dám chắc các nhà lãnh đạo thế giới còn đủ khả năng kiểm soát vòng xoáy ấy hay không.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp: Reuters, AP, CNN, IMF…
