Chuyến công du của Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức tới Eswatini bất ngờ trở thành tâm điểm chú ý, khi hành trình bị ngăn trở từ không phận đến ngoại giao, phơi bày sự đối đầu căng thẳng với Trung Quốc…
Ngày 5 tháng 5 năm 2026, khi chuyên cơ đáp xuống phi trường quốc tế Đào Viên, Tổng thống Đài Loan ông Lại Thanh Đức bước xuống trong bối cảnh không chỉ là kết thúc một chuyến đi ngắn ngày, mà còn khép lại một hành trình bị bao phủ bởi áp lực địa chính trị hiếm thấy. Trước đó ba ngày, vào 2 tháng 5, ông bất ngờ có mặt tại Eswatini để tham dự lễ kỷ niệm 40 năm đăng quang của Quốc vương Mswati III, trong một chuyến đi không công bố trước, được giữ kín đến phút chót nhằm tránh những trở ngại về ngoại giao do Trung Cộng áp đặt.
Theo các nguồn tin quốc tế, kế hoạch ban đầu của chuyến đi đã gặp trục trặc lớn khi ba quốc gia vùng Ấn Độ Dương gồm Seychelles, Mauritius và Madagascar từ chối cấp phép cho chuyên cơ của ông Lại bay qua không phận. Phía Đài Bắc cho rằng những quyết định này không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật hàng không, mà là hệ quả trực tiếp của áp lực từ Trung Cộng, quốc gia luôn xem Đài Loan là một phần lãnh thổ và phản đối mọi hoạt động ngoại giao chính thức của hòn đảo này.
Bị chặn đường trên bầu trời, chuyến đi của ông Lại buộc phải thay đổi phương án vào giờ chót. Thay vì sử dụng chuyên cơ chính thức, ông đã di chuyển bằng chiếc Airbus A340 thuộc quyền sử dụng của Quốc vương Mswati III, một chi tiết vừa mang tính biểu tượng vừa cho thấy mức độ phức tạp của tình hình. Chiếc phi cơ này, từng do hãng China Airlines khai thác, nay lại trở thành phương tiện giúp một lãnh đạo Đài Loan vượt qua các rào cản địa chính trị để tiếp cận một trong số ít quốc gia còn duy trì bang giao chính thức với Đài Bắc.
Tại Eswatini, ông Lại Thanh Đức không chỉ tham dự các nghi lễ chính thức mà còn có những cuộc tiếp xúc song phương với giới lãnh đạo nước chủ nhà, tập trung vào việc củng cố quan hệ ngoại giao vốn đang ngày càng bị thu hẹp. Hiện nay, Đài Loan chỉ còn giữ bang giao với 12 quốc gia, phần lớn là những nước nhỏ, và Eswatini là đồng minh duy nhất còn lại của họ tại châu Phi. Điều này khiến mỗi chuyến công du như vậy không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao, mà còn là một nỗ lực giữ chỗ đứng trong cuộc cạnh tranh ảnh hưởng trên toàn cầu.
Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất lại nằm ở những gì diễn ra sau khi ông Đức trở về Đài Loan. Phát biểu tại phi trường Đào Viên ngày 5 tháng 5, ông tuyên bố: “Thế giới thuộc về tất cả mọi người. Đài Loan thuộc về thế giới. Người dân Đài Loan là công dân toàn cầu và chúng tôi sẽ không lùi bước trước sự đàn áp.” Thông điệp này không chỉ hướng đến dư luận trong nước, mà còn là lời gửi ra bên ngoài, trong bối cảnh căng thẳng giữa Đài Loan và Trung Quốc ngày càng gia tăng.
Trong những năm gần đây, Bắc Kinh đã gia tăng đáng kể các biện pháp nhằm cô lập Đài Loan trên trường quốc tế, từ việc vận động các quốc gia cắt đứt bang giao, đến gây áp lực trong các tổ chức quốc tế và thậm chí ảnh hưởng tới quyền bay qua không phận và các tuyến hàng hải. Việc ba quốc gia từ chối cấp phép bay qua, nếu đúng như phía Đài Bắc nhận định, cho thấy mức độ ảnh hưởng ngày càng sâu của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương, một tuyến đường chiến lược nối liền châu Á với châu Phi và châu Âu.
Ở góc độ quân sự, sự kiện này không thể tách rời khỏi bức tranh rộng lớn hơn của khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nơi các cường quốc đang cạnh tranh quyết liệt. Việc kiểm soát không phận và các tuyến hàng không không chỉ là vấn đề dân sự, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng cơ động chiến lược. Khi một lãnh đạo cấp cao không thể bay qua một số khu vực, điều đó phản ánh mức độ kiểm soát không gian mà một quốc gia hay một khối quyền lực có thể áp đặt.
Trong bối cảnh đó, chuyến đi của ông Lại mang dáng dấp của một cuộc “đột phá chiến thuật”. Việc sử dụng phi cơ của Eswatini để vượt qua các trở ngại không chỉ là giải pháp tình thế, mà còn là một cách cho thấy Đài Loan vẫn có thể tìm ra con đường khác trong một môi trường bị siết chặt. Tuy nhiên, điều này cũng cho thấy sự mong manh của các kênh liên lạc quốc tế mà Đài Bắc đang dựa vào.
Ở chiều ngược lại, phản ứng của Trung Cộng, dù không trực tiếp xác nhận vai trò trong việc chặn đường bay, vẫn nhất quán với lập trường từ trước: phản đối mọi hình thức bang giao chính thức của Đài Loan. Bắc Kinh coi những chuyến đi như vậy là hành động thách thức nguyên tắc “Một Trung Quốc”, và thường đáp trả bằng các biện pháp ngoại giao hoặc quân sự, kể cả việc gia tăng hoạt động của phi cơ và chiến hạm quanh eo biển Đài Loan.
Mỗi bước đi ngoại giao của Đài Loan đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho một vòng leo thang mới, nơi các bên phải cân nhắc giữa việc thể hiện lập trường và tránh đẩy căng thẳng vượt quá tầm kiểm soát.
Nhìn tổng thể, chuyến công du Eswatini của ông Lại Thanh Đức là một lát cắt điển hình của cuộc đối đầu địa chính trị hiện đại, nơi các mặt trận không chỉ nằm trên biển hay đất liền, mà còn kéo dài lên bầu trời và trong các hành lang ngoại giao. Việc bị chặn đường bay, phải đổi phương tiện, rồi cuối cùng vẫn hoàn tất chuyến đi đã tạo nên một câu chuyện vừa mang tính biểu tượng, vừa phản ánh thực tế khắc nghiệt mà Đài Loan đang phải đối diện.
Trong một thế giới ngày càng phân cực, những hành trình như vậy không còn đơn thuần là ngoại giao, mà trở thành phép thử về ý chí và khả năng thích ứng. Và khi ông Lại bước xuống phi trường Đào Viên, phát biểu về quyền giao lưu với thế giới, đó không chỉ là lời khẳng định của một nhà lãnh đạo, mà còn là tuyên bố của một thực thể đang cố giữ vị trí giữa những áp lực ngày càng siết chặt từ các cường quốc chung quanh.
NGƯỜI QUAN SÁT (tổng hợp BBC…bình luận)
