(AP) — Căng thẳng tại Eo biển Hormuz đã leo thang trở lại vào thứ Bảy khi Iran đảo ngược quyết định mở cửa tuyến đường thủy huyết mạch này và nổ súng vào các tàu nỗ lực băng qua. Động thái này nhằm trả đũa việc Hoa Kỳ tiếp tục duy trì lệnh bao vây các cảng biển của Iran.
Hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố vào tối thứ Bảy rằng eo biển sẽ bị đóng cửa cho đến khi lệnh bao vây của Mỹ được dỡ bỏ. Cơ quan này cảnh báo: “Không một tàu thuyền nào được phép rời khỏi vị trí neo đậu tại Vịnh Ba Tư và Biển Oman. Mọi hành vi tiếp cận Eo biển Hormuz sẽ bị coi là hợp tác với kẻ thù và sẽ trở thành mục tiêu tấn công”.
Các cuộc tấn công mới tại eo biển vốn là nơi trung chuyển của 1/5 lượng dầu thô thế giới đang đe dọa làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, đồng thời đẩy hai quốc gia vào một cuộc xung đột mới khi cuộc chiến đã bước sang tuần thứ tám.
Dù lệnh ngừng bắn mong manh sẽ hết hạn vào thứ Tư tới, Iran cho biết đã nhận được các đề xuất mới từ phía Mỹ thông qua các nhà trung gian Pakistan nhằm nỗ lực dàn xếp một vòng đàm phán trực tiếp tiếp theo.
Diễn biến thực địa và phản ứng quốc tế
Trung tâm Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết các tàu pháo của Vệ binh Cách mạng đã nổ súng vào một tàu chở dầu, đồng thời một vật thể bay chưa xác định đã đánh trúng một tàu container, gây hư hại hàng hóa. Bộ Ngoại giao Ấn Độ cũng đã triệu tập đại sứ Iran sau “sự cố nghiêm trọng” khi Tehran nổ súng vào hai tàu thương mại treo cờ Ấn Độ.
Đối với Iran, việc đóng cửa eo biển — được thực thi sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến vào ngày 28/2 — là vũ khí quyền lực nhất để gây áp lực lên kinh tế thế giới và chính quyền Tổng thống Donald Trump. Ngược lại, lệnh bao vây của Mỹ nhằm mục đích siết chặt nền kinh tế vốn đã suy yếu của Tehran.
Lãnh đạo tối cao mới của Iran, Ayatollah Mojtaba Khamenei, tuyên bố vào thứ Bảy rằng lực lượng hải quân đã “sẵn sàng giáng những thất bại cay đắng cho kẻ thù”. Đây là lần đầu tiên ông đưa ra phát biểu kể từ khi kế vị sau khi cha ông qua đời trong đợt không kích mở màn của Israel.
Xung đột ngoại giao về quyền kiểm soát eo biển
Sự đảo ngược này diễn ra chỉ một ngày sau khi Iran thông báo mở cửa lại eo biển nhờ thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon. Tuy nhiên, Tổng thống Trump khẳng định lệnh bao vây của Mỹ sẽ “duy trì toàn lực” cho đến khi Tehran đạt được một thỏa thuận toàn diện, bao gồm cả chương trình hạt nhân.
Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) cho biết lực lượng Mỹ đã buộc 23 tàu phải quay trở lại Iran kể từ khi lệnh bao vây bắt đầu vào thứ Hai. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh chỉ trích: “Người Mỹ đang đặt cộng đồng quốc tế và nền kinh tế toàn cầu vào vòng nguy hiểm bởi những tính toán sai lầm.”
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran tuyên bố lệnh bao vây của Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và khẳng định Iran sẽ kiểm soát chặt chẽ lưu thông qua eo biển, bao gồm việc áp phí và cấp giấy chứng nhận quá cảnh, cho đến khi chiến tranh kết thúc hoàn toàn.
Nỗ lực trung gian của Pakistan
Trong khi tình hình chiến sự căng thẳng, Ngoại giao đoàn đang nỗ lực tìm lối thoát. Bộ trưởng Ngoại giao Pakistan Ishaq Dar cho biết nước này đang nỗ lực “xóa bỏ cách biệt” giữa Mỹ và Iran, dự kiến sẽ tổ chức vòng đàm phán thứ hai vào đầu tuần tới.
Tuy nhiên, ông Khatibzadeh cho biết Tehran chưa sẵn sàng đàm phán trực tiếp vì Mỹ vẫn giữ lập trường “yêu sách tối đa”. Ông cũng bác bỏ khả năng bàn giao 440 kg urani đã làm giàu cho phía Mỹ.
Về phía mình, Tổng thống Trump nhận định các cuộc đối thoại đang diễn ra “rất tốt” nhưng nhấn mạnh: “Họ không thể tống tiền chúng tôi.” Trước đó, ông tuyên bố Mỹ sẽ tiến vào Iran để thu hồi toàn bộ số urani làm giàu nằm sâu dưới các cơ sở hạt nhân đã bị hư hại.
Thống kê thiệt hại: Cuộc chiến tại Iran đã khiến ít nhất 3.000 người thiệt mạng tại Iran, hơn 2.290 người ở Lebanon, 23 người ở Israel và hơn một chục người tại các quốc gia vùng Vịnh. Phía Hoa Kỳ ghi nhận 13 quân nhân tử vong.
