BEIRUT (AP) — Tổng thống Mỹ Donald Trump và Ngoại trưởng Iran hôm thứ Sáu cho biết eo biển Hormuz hiện đã hoàn toàn mở cửa cho các tàu thương mại, khi thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày ở Lebanon dường như vẫn được duy trì.
Thỏa thuận ngừng bắn mang lại một khoảng thời gian tạm lắng trong giao tranh giữa Israel và nhóm phiến quân Hezbollah, và có thể loại bỏ một trở ngại lớn đối với một thỏa thuận giữa Iran, Hoa Kỳ và Israel nhằm chấm dứt cuộc chiến tranh tàn khốc kéo dài nhiều tuần. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu nhóm phiến quân này có công nhận một thỏa thuận mà họ không tham gia đàm phán hay không, và thỏa thuận này sẽ khiến quân đội Israel tiếp tục chiếm đóng một phần lãnh thổ phía nam Lebanon.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Trump cho biết Iran đã tuyên bố rằng eo biển “đã hoàn toàn mở cửa và sẵn sàng cho việc lưu thông tự do”.
Vài phút trước đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đăng trên X rằng tuyến đường cho tất cả các tàu thương mại đi qua eo biển “đã được tuyên bố hoàn toàn mở” theo thỏa thuận ngừng bắn ở Lebanon. Ông cho biết tuyến đường này sẽ vẫn mở trong suốt thời gian còn lại của thỏa thuận ngừng bắn.
Hiện vẫn chưa rõ điều đó có ý nghĩa gì đối với lệnh phong tỏa eo biển của Mỹ.
Trong khi đó tại Beirut, những loạt tiếng súng vang vọng khắp thành phố khi người dân bắn chỉ thiên ngay sau nửa đêm để ăn mừng sự bắt đầu của thỏa thuận ngừng bắn, và các gia đình tị nạn bắt đầu di chuyển về phía nam Lebanon và vùng ngoại ô phía nam Beirut bất chấp cảnh báo của các quan chức không nên cố gắng trở về nhà cho đến khi rõ ràng liệu thỏa thuận ngừng bắn có được duy trì hay không.
Người phát ngôn của lực lượng gìn hòa bình Liên Hợp Quốc tại miền nam Lebanon cho biết hôm thứ Sáu rằng họ không quan sát thấy bất kỳ cuộc không kích nào kể từ nửa đêm, nhưng cáo buộc quân đội Israel vi phạm không phận và nã pháo vào miền nam Lebanon. Quân đội Israel chưa đưa ra bình luận ngay lập tức. Theo thỏa thuận được Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ chia sẻ, Israel có thể hành động tự vệ trước các cuộc tấn công sắp xảy ra nhưng không được phép tiến hành các hoạt động tấn công chống lại miền nam Lebanon.
Trong bài phát biểu tại Las Vegas, Trump ca ngợi thỏa thuận này là “một ngày lịch sử đối với Lebanon”, đồng thời bày tỏ sự tin tưởng rằng cuộc chiến với Iran sẽ sớm kết thúc.
Ông Trump nói: “Tôi phải nói rằng cuộc chiến ở Iran đang diễn ra rất suôn sẻ. Nó sẽ sớm kết thúc thôi.”
Chấm dứt cuộc chiến giữa Israel và Hezbollah là một yêu cầu then chốt của các nhà đàm phán Iran, những người trước đó đã cáo buộc Israel vi phạm thỏa thuận ngừng bắn hiện tại bằng các cuộc tấn công vào Lebanon. Israel cho biết thỏa thuận đó không bao gồm Lebanon.
Tư lệnh quân đội Pakistan đã gặp chủ tịch quốc hội Iran hôm thứ Năm như một phần trong nỗ lực quốc tế nhằm thúc đẩy việc gia hạn lệnh ngừng bắn.
Trong khi giá dầu giảm do hy vọng về một thỏa thuận, người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo rằng cú sốc năng lượng có thể trở nên tồi tệ hơn nếu eo biển Hormuz không sớm được mở cửa trở lại. Iran đã đóng cửa tuyến đường thủy quan trọng này, nơi thường vận chuyển một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới, ngay sau khi chiến tranh bắt đầu. Châu Âu chỉ còn “khoảng sáu tuần” nhiên liệu máy bay và hậu quả kinh tế trên diện rộng sẽ ngày càng trầm trọng hơn nếu eo biển này vẫn bị đóng cửa, Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol nói với hãng tin AP hôm thứ Năm.
Cuộc giao tranh đã khiến ít nhất 3.000 người thiệt mạng ở Iran, hơn 2.100 người ở Lebanon, 23 người ở Israel và hơn chục người ở các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh. Mười ba binh sĩ Mỹ cũng đã thiệt mạng.
Israel tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì quân đội tại Lebanon.
Bộ trưởng Quốc phòng theo đường lối cứng rắn của Israel, Israel Katz, hôm thứ Sáu cảnh báo rằng Israel dự định tôn trọng thỏa thuận ngừng bắn mặc dù các nỗ lực giải giáp hoàn toàn Hezbollah ở miền nam Lebanon “vẫn chưa hoàn tất”. Ông Katz cho biết Israel sẽ tiếp tục giữ tất cả các vị trí mà họ hiện đang đóng quân, bao gồm cả vùng đệm kéo dài 10 km (6 dặm) từ biên giới với Israel vào miền nam Lebanon. Ông nói rằng nhiều nhà cửa trong khu vực sẽ bị phá hủy và người dân Lebanon sẽ không trở lại khu vực đó.
Trước đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết ông đã đồng ý với lệnh ngừng bắn “để thúc đẩy” các nỗ lực hòa bình với Lebanon, nhưng cũng khẳng định quân đội Israel sẽ không rút lui.
Lực lượng Israel đã giao tranh ác liệt với Hezbollah ở khu vực biên giới khi họ tiến sâu vào miền nam Lebanon để thiết lập cái mà các quan chức gọi là “vùng an ninh”.
“Chúng tôi đang ở đây và sẽ không rời đi,” ông nói.
Hezbollah tuyên bố rằng người dân Lebanon có “quyền kháng cự” sự chiếm đóng của Israel trên đất nước họ và hành động của họ “sẽ được quyết định dựa trên diễn biến tình hình”.
Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết theo thỏa thuận, Israel bảo lưu quyền tự vệ “bất cứ lúc nào, trước các cuộc tấn công đã được lên kế hoạch, sắp xảy ra hoặc đang diễn ra”. Nhưng ngoài ra, Israel “sẽ không tiến hành bất kỳ hoạt động quân sự tấn công nào chống lại các mục tiêu của Lebanon, bao gồm các mục tiêu dân sự, quân sự và các mục tiêu nhà nước khác”.
Ông Trump tuyên bố thỏa thuận này là một lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon, nhưng một quan chức của Hezbollah cho biết lệnh ngừng bắn là kết quả của các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran. Quan chức này phát biểu với điều kiện giấu tên vì ông không được phép phát ngôn công khai.
Israel và Hezbollah đã nhiều lần giao tranh và liên tục xung đột kể từ ngày sau khi chiến tranh Gaza bắt đầu. Israel và Lebanon đã đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh vào tháng 11 năm 2024, nhưng Israel vẫn duy trì các cuộc tấn công gần như hàng ngày, với lý do ngăn chặn nhóm phiến quân được Iran hậu thuẫn tập hợp lại. Điều đó leo thang thành một cuộc xâm lược khác sau khi Hezbollah lại bắt đầu bắn tên lửa vào Israel để đáp trả cuộc chiến của Israel chống lại Iran.
Hàng loạt các hoạt động ngoại giao đã dẫn đến thỏa thuận ngừng bắn ở Lebanon.
Theo một quan chức Nhà Trắng, thỏa thuận đạt được sau cuộc gặp giữa các đại sứ Israel và Lebanon tại Washington và một loạt các cuộc điện đàm sau đó giữa Tổng thống Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio.
Đây là cuộc đàm phán ngoại giao trực tiếp đầu tiên giữa hai nước trong nhiều thập kỷ. Hezbollah đã phản đối các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Lebanon và Israel.
Theo một quan chức giấu tên, ông Trump đã điện đàm với ông Netanyahu vào tối thứ Tư, và hai người đã đồng ý ngừng bắn với một số điều kiện nhất định.
Sau đó, Rubio gọi điện cho tổng thống Lebanon, Joseph Aoun, và ông đã đồng ý. Trump sau đó đã nói chuyện với Aoun, và một lần nữa với Netanyahu.
Bộ Ngoại giao đã phối hợp với cả hai chính phủ để soạn thảo một bản ghi nhớ về thỏa thuận ngừng bắn.
Tư lệnh quân đội Pakistan gặp gỡ Chủ tịch Quốc hội Iran.
Tư lệnh quân đội Pakistan đã gặp chủ tịch quốc hội Iran hôm thứ Năm như một phần nỗ lực thúc đẩy gia hạn lệnh ngừng bắn, vốn đã tạm dừng gần bảy tuần chiến tranh giữa Israel, Mỹ và Iran.
Ngay cả khi lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran và những lời đe dọa mới từ phía Iran gây căng thẳng cho thỏa thuận ngừng bắn, các quan chức khu vực vẫn báo cáo về những tiến triển, nói với AP rằng Hoa Kỳ và Iran đã đạt được “thỏa thuận nguyên tắc” gia hạn thỏa thuận để tạo điều kiện cho các hoạt động ngoại giao tiếp theo. Họ phát biểu với điều kiện giấu tên để thảo luận về các cuộc đàm phán nhạy cảm.
Theo một quan chức khu vực tham gia vào các nỗ lực hòa giải, các nhà trung gian đang thúc đẩy một thỏa hiệp về ba điểm bất đồng chính: chương trình hạt nhân của Iran, eo biển Hormuz và bồi thường thiệt hại chiến tranh.
Ông Trump gợi ý rằng lệnh ngừng bắn có thể được gia hạn.
“Nếu chúng ta sắp đạt được thỏa thuận, liệu tôi có gia hạn không?”, ông Trump nói trong cuộc trao đổi với các phóng viên. “Vâng, tôi sẽ làm vậy.”
___
Ny (Theo AP)
