Thời gian đang cạn dần đối với lệnh ngừng bắn mong manh giữa Mỹ, Israel và Iran. Áp lực đang đè nặng lên các bên trung gian trong việc đưa Washington và Tehran trở lại bàn đàm phán vòng hai, nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài gần hai tháng qua.
Trước khi lệnh ngừng bắn hết hạn vào ngày 22/04, các quan chức Pakistan đang dồn dập thực hiện các chuyến thăm trực tiếp khắp khu vực. Mục tiêu là thúc đẩy một cuộc gặp thượng đỉnh lần thứ hai giữa Mỹ và Iran, nhiều khả năng sẽ tiếp tục diễn ra tại Islamabad.
Pakistan: “Cầu nối” then chốt
Vào thứ Tư, Tham mưu trưởng Quân đội Pakistan Asim Munir — người đóng vai trò trung gian tin cẩn của Tổng thống Trump — đã dẫn đầu một phái đoàn hiếm hoi tới Iran. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đăng tải đoạn video ông nồng nhiệt chào đón ông Munir ngay khi vừa bước xuống máy bay.
“Tôi bày tỏ lòng biết ơn đối với sự đón tiếp nồng hậu của Pakistan trong tiến trình đối thoại, đồng thời nhấn mạnh rằng điều này phản ánh mối quan hệ song phương sâu sắc và tốt đẹp của chúng ta,” ông Araghchi viết.
Song song đó, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cũng đang công du khu vực để gặp gỡ các quan chức Saudi Arabia, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ trong tuần này.
Ở một diễn biến khác, Đặc phái viên của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc về xung đột Trung Đông, ông Jean Arnault, đã tới Oman để thảo luận với các quốc gia chịu ảnh hưởng bởi chiến tranh. Theo người phát ngôn Liên Hợp Quốc, ông Arnault đang “tìm hiểu quan điểm của các bên để xác định những điểm chung và vai trò mà Liên Hợp Quốc có thể đóng góp”.
“Lằn ranh đỏ” của Tổng thống Trump
Thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt cho biết Tổng thống Trump đang đặt niềm tin vào Pakistan như một bên trung gian chính và Tòa Bạch Ốc cảm thấy “lạc quan” về triển vọng đạt được một thỏa thuận.
“Chúng tôi vẫn đang tích cực tham gia vào các cuộc đàm phán này. Cả Tổng thống và Phó Tổng thống đều khẳng định trong tuần này rằng các cuộc đối thoại đang diễn ra hiệu quả,” bà Leavitt cho biết. “Việc đáp ứng các yêu cầu của Tổng thống rõ ràng có lợi cho Iran. Tôi tin rằng ông ấy đã vạch ra những lằn ranh đỏ rất rõ ràng cho phía bên kia.”
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hôm thứ Tư tuyên bố rằng Jerusalem và Washington đang hoàn toàn thống nhất trong yêu cầu Iran phải bàn giao kho dự trữ 970 pound (khoảng 440 kg) uranium làm giàu ở mức độ cao. Đây là thành phần thiết yếu để chế tạo vũ khí hạt nhân.
Ông cũng nhấn mạnh Mỹ và Israel muốn thấy Iran “chấm dứt hoàn toàn khả năng làm giàu uranium và mở cửa trở lại eo biển Hormuz”.
Các mục tiêu của ông Netanyahu hiện đã được thu gọn so với mục đích ban đầu khi Mỹ và Israel phát động các cuộc không kích vào Iran ngày 28/02. Vào thời điểm đó, cả ông Trump và ông Netanyahu đều tuyên bố các cuộc tấn công nhằm tạo điều kiện cho một cuộc thay đổi chế độ tại Iran, ngăn chặn vĩnh viễn khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân và chấm dứt năng lực đe dọa khu vực của nước này — từ tên lửa hành trình đến việc hỗ trợ các nhóm vũ trang ủy nhiệm tại Lebanon, Gaza, Iraq và Yemen.
Những rạn nứt trong chiến lược ngoại giao
Một số chuyên gia diều hâu tỏ ra lo ngại về các điều khoản đàm phán. Mark Dubowitz, Giám đốc điều hành Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD), nhận định: “Tôi hơi lo ngại khi những ‘lằn ranh đỏ’ tại Islamabad không bao gồm tên lửa hành trình. Điều đó đồng nghĩa với việc chúng ta đang không kiên quyết ngăn chặn khả năng tái thiết lập chương trình chết chóc này của họ.”
Một phần khác của cuộc đàm phán tập trung vào việc yêu cầu Israel ngừng các cuộc không kích chống lại Hezbollah tại Lebanon. Mặc dù vòng đối thoại đầu tiên được đánh giá là tích cực, nhưng một số khoảng cách bắt đầu lộ rõ.
Michael Herzog, cựu Đại sứ Israel tại Mỹ, phân tích: “Trong chiến đấu, Mỹ và Israel đồng lòng 100%. Nhưng khi bước vào kỷ nguyên ngoại giao, khoảng cách đã xuất hiện. Israel nhấn mạnh vào việc thay đổi chế độ tại Iran sau chiến tranh, trong khi đối với chính phủ Mỹ, ưu tiên hàng đầu là thay đổi hành vi hơn là thay đổi chế độ.”
Áp lực kinh tế và quân sự
Dù thay đổi chế độ chưa xảy ra, Tổng thống Trump đã bắt đầu mô tả các quan chức lãnh đạo còn lại của Cộng hòa Hồi giáo là “khá hợp lý”. Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn với tờ New York Post hôm thứ Ba, ông đã phủ nhận thông tin cho rằng mình quan tâm đến đề xuất tạm dừng làm giàu hạt nhân trong 20 năm. “Tôi luôn nói rằng họ không thể có vũ khí hạt nhân, vì vậy tôi không thích con số 20 năm đó,” ông khẳng định.
Để gia tăng áp lực, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết Mỹ đang nỗ lực bổ sung thêm các lệnh trừng phạt nhắm vào Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Ông Bessent gọi các hoạt động của Bộ Tài chính là “Chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh tế” (Operation Economic Fury), phối hợp song song với chiến dịch quân sự “Cơn thịnh nộ Sử thi” (Operation Epic Fury).
Tổng thống Trump tin rằng các cuộc đàm phán sẽ sớm được nối lại trong vài ngày tới. Tuy nhiên, ông vẫn tiếp tục điều thêm quân tới khu vực và ra lệnh phong tỏa các tàu Iran đi qua eo biển Hormuz.
Max Boot, chuyên gia cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), nhận định: “Tính toán của chính quyền Trump dường như là: cả thế giới đã phải gánh chịu nỗi đau kinh tế từ cuộc chiến với Iran — giờ đã đến lượt Iran phải cảm nhận điều đó.”
Nguồn: The Hill
