Cuba đang chứng kiến một làn sóng người dân rời bỏ quê hương ngày càng rõ rệt, trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục suy thoái kéo dài, hàng hóa khan hiếm và tình trạng thiếu điện diễn ra thường xuyên tại nhiều đô thị lớn, đặc biệt là thủ đô La Habana…
Trong các ngày 10 đến 12 tháng 4 năm 2026, nhiều báo cáo về di trú tại khu vực vùng Caribbean và Mỹ Latin ghi nhận số người rời Cuba tiếp tục gia tăng trở lại. Theo giới quan sát, tình trạng này phản ánh một cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội chưa có dấu hiệu thuyên giảm, khi đời sống người dân ngày càng gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt thường nhật.
Theo số liệu của Tổ chức Di trú Quốc tế (IOM) công bố tại Panama City ngày 11 tháng 4 năm 2026, chỉ trong quý I năm 2026 đã có hơn 48.000 công dân Cuba rời khỏi đất nước bằng nhiều hình thức khác nhau, từ vượt biển qua eo Florida, di chuyển đường bộ qua Trung Mỹ cho đến các diện xuất cảnh hợp pháp như lao động tạm thời. Con số này tăng khoảng 18% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy xu hướng rời đi vẫn chưa có dấu hiệu chững lại.
Tại La Habana ngày 9 tháng 4, giới truyền thông khu vực ghi nhận cảnh nhiều gia đình trẻ xếp hàng tại các cơ quan xuất nhập cảnh để hoàn tất thủ tục rời khỏi quốc gia. Trong số đó có trường hợp ông Luis Fernando Ortega, 29 tuổi, kỹ sư tin học, quyết định cùng vợ con rời Cuba sang Guyana trước khi tìm đường sang Hoa Kỳ. Ông cho biết thu nhập hiện tại không còn đủ đáp ứng chi phí sinh hoạt khi giá thực phẩm và điện nước tăng liên tục trong thời gian dài.
Không chỉ giới lao động kỹ thuật, làn sóng di dân còn bao gồm công nhân, giáo viên và nhân viên y tế. Một báo cáo của Viện Nghiên cứu Caribbean tại Miami công bố ngày 12 tháng 4 năm 2026 cho biết có đến 62% người rời Cuba trong giai đoạn 2024–2026 nằm trong độ tuổi từ 20 đến 40, cho thấy tình trạng thất thoát nghiêm trọng nguồn nhân lực trẻ.
Một trường hợp khác được ghi nhận tại Santiago de Cuba là bà Maria Elena Rodriguez, 34 tuổi, y tá bệnh viện công. Sau nhiều tháng không nhận đủ lương và tình trạng thiếu thuốc men kéo dài tại nơi làm việc, bà đã rời Cuba vào tháng 3 năm 2026 cùng hai con nhỏ, hiện tạm cư tại Mexico trong khi chờ hồ sơ sang Hoa Kỳ.
Trên các tuyến đường biển hướng về Florida, lực lượng Tuần duyên Hoa Kỳ ngày 10 tháng 4 năm 2026 cho biết đã chặn ít nhất sáu nhóm tàu nhỏ chở người di dân trong vòng 72 giờ, với tổng cộng hơn 180 người. Phát ngôn viên đơn vị tại Miami, ông Daniel Harper, xác nhận số người Cuba tìm cách vượt biển đang có xu hướng gia tăng trở lại sau giai đoạn giảm nhẹ vào cuối năm 2025.
Tại Washington, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ vẫn duy trì chính sách tiếp nhận có giới hạn đối với công dân Cuba, ưu tiên các trường hợp có thân nhân hợp pháp hoặc thuộc diện nhân đạo. Tuy nhiên, áp lực lên hệ thống tiếp nhận di dân tại các tiểu bang biên giới phía Nam như Texas và Arizona tiếp tục gia tăng, khi nhiều hồ sơ tồn đọng trong điều kiện quá tải.
Giới phân tích nhận định nguyên nhân của làn sóng di dân không chỉ nằm ở yếu tố kinh tế ngắn hạn, mà còn bắt nguồn từ sự mất cân đối kéo dài trong cơ cấu kinh tế Cuba. Một chuyên gia về chính sách di trú thuộc Đại học Florida International, ông Carlos Mendez, nhận xét ngày 11 tháng 4 năm 2026 rằng khi một nền kinh tế không tạo đủ cơ hội cho thế hệ trẻ trong thời gian dài, di cư không còn là lựa chọn mà trở thành một lối thoát tất yếu.
Bên cạnh kinh tế, tình trạng thiếu điện kéo dài tại các đô thị cũng góp phần thúc đẩy dòng người rời đi. Theo một báo cáo nội bộ của Bộ Năng lượng Cuba đầu tháng 4 năm 2026, hệ thống điện quốc gia hiện chỉ đáp ứng khoảng 65 đến 70% nhu cầu thực tế, dẫn đến việc cắt điện luân phiên từ 6 đến 12 giờ mỗi ngày tại nhiều khu vực.
Trong bối cảnh đó, các mạng lưới di dân phi chính thức qua Trung Mỹ tiếp tục mở rộng. Các tuyến đường qua Nicaragua, Honduras và Mexico trở thành hành lang trung chuyển chính để người Cuba tìm đường đến Hoa Kỳ. Tuy nhiên, những hành trình này tiềm ẩn nhiều rủi ro, từ lừa đảo, bóc lột cho đến tai nạn trên đường đi.
Ngày 8 tháng 4 năm 2026 tại biên giới Mexico – Guatemala, giới chức địa phương đã chặn một nhóm 43 công dân Cuba di chuyển bằng xe tải thuê trái phép. Nhóm này khai đã trả hơn 5.000 Mỹ kim mỗi người cho các đường dây môi giới để được đưa đến biên giới Hoa Kỳ.
Ở chiều ngược lại, chính quyền La Habana tiếp tục cho rằng tình trạng di dân đang bị truyền thông bên ngoài “thổi phồng”, và phần lớn người rời đi chỉ mang tính chất kinh tế tạm thời. Tuy nhiên, các số liệu thực tế cho thấy xu hướng này mang tính dài hạn và chưa có dấu hiệu đảo chiều.
Trong một cuộc họp báo ngắn ngày 12 tháng 4 năm 2026, Thứ trưởng Ngoại giao Cuba Carlos Fernandez cho biết chính phủ đang nỗ lực ổn định kinh tế và khuyến khích người dân ở lại xây dựng đất nước. Tuy nhiên, hình ảnh những hàng người dài chờ làm thủ tục xuất cảnh bên ngoài lại phản ánh một thực tế hoàn toàn khác.
Giới quan sát cho rằng Cuba đang đối diện một trong những làn sóng di dân nghiêm trọng nhất kể từ sau khủng hoảng kinh tế thập niên 1990. Điều đáng lo không chỉ là số lượng người ra đi, mà còn là thành phần của họ – phần lớn là người trẻ, có tay nghề và thuộc lực lượng lao động tương lai.
Trong toàn cảnh ấy, mỗi chuyến rời khỏi đất nước không chỉ là một quyết định cá nhân, mà còn phản ánh sức ép tích tụ lâu dài của một nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn. Và khi dòng người vẫn tiếp tục rời đi từng ngày, câu hỏi đặt ra không còn là bao nhiêu người đã đi, mà là liệu xu hướng này có thể đảo chiều hay không.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp)
