Cuộc đối thoại trực tiếp cấp cao nhất trong nhiều thập kỷ giữa Hoa Kỳ và Iran đã kết thúc vào rạng sáng Chủ nhật (giờ địa phương) mà không đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tuyên bố phía Iran đã từ chối các điều khoản mà Washington gọi là “đề nghị cuối cùng và tốt nhất”.
Cuộc marathon ngoại giao không có đột phá
Sau phiên thảo luận kéo dài 21 giờ liên tục tại Islamabad, Phó Tổng thống JD Vance xác nhận hai bên vẫn còn những khoảng cách quá lớn về các điều khoản cốt lõi. “Họ đã lựa chọn không chấp nhận các điều khoản của chúng tôi,” ông Vance phát biểu ngắn gọn trước khi rời Pakistan.
Dù không đạt được thỏa thuận, cuộc gặp vẫn được coi là một sự kiện lịch sử khi Phó Tổng thống Mỹ đối thoại trực tiếp và bắt tay với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf. Đây là cuộc tiếp xúc cấp cao nhất kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, diễn ra trong bối cảnh chỉ 6 tuần trước đó, lãnh đạo tối cao của Iran đã tử vong trong một cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Ba “nút thắt” chưa thể tháo gỡ
Theo các nguồn tin ngoại giao, tiến trình hòa bình hiện đang bị đình trệ bởi ba vấn đề then chốt:
- Kiểm soát eo biển Hormuz: Mỹ yêu cầu Iran mở lại ngay lập tức tuyến đường thủy huyết mạch này cho giao thương quốc tế. Phía Iran từ chối, khẳng định chỉ nhượng bộ sau khi một thỏa thuận hòa bình toàn diện được ký kết.
- Kho dự trữ hạt nhân: Tổng thống Trump yêu cầu Iran bàn giao hoặc bán toàn bộ số urani đã làm giàu ở mức cao (gần ngưỡng chế tạo vũ khí). Hai bên đã đưa ra các đề xuất phản hồi nhưng không tìm được tiếng nói chung.
- Tài chính và bồi thường: Iran yêu cầu Mỹ giải tỏa khoảng 27 tỷ USD doanh thu dầu mỏ đang bị đóng băng tại nước ngoài và chi trả các khoản bồi thường thiệt hại sau 6 tuần hứng chịu không kích. Phía Mỹ đã thẳng thừng bác bỏ các yêu cầu này.
Phản ứng từ các bên
- Phía Iran: Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baqaei, nhấn mạnh thành công của đàm phán phụ thuộc vào việc Mỹ phải “thừa nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của Iran”.
- Tổng thống Donald Trump: Trong khi cuộc đàm phán diễn ra, Tổng thống Trump xuất hiện tại một sự kiện thể thao ở Miami với thái độ khá thờ ơ. Ông tuyên bố: “Dù thế nào chúng ta cũng thắng. Chúng ta đã đánh bại họ về mặt quân sự.”
- Israel: Dù không tham gia đàm phán, Israel vẫn tiếp tục các chiến dịch quân sự nhắm vào Hezbollah tại Lebanon. Thủ tướng Benjamin Netanyahu khẳng định dù quân đội Iran đã bị thiệt hại nặng nề, cuộc chiến vẫn “chưa kết thúc”.
Tương lai bất định cho lệnh ngừng bắn
Thất bại tại Islamabad đẩy chính quyền Trump vào những lựa chọn khó khăn khi lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài hai tuần sẽ hết hạn vào ngày 21/4 tới.
Nếu chiến tranh tái diễn, thị trường năng lượng toàn cầu vốn đã bị gián đoạn nghiêm trọng sẽ tiếp tục chao đảo, kéo theo nguy cơ lạm phát tăng cao tại Mỹ. Ngược lại, việc theo đuổi một tiến trình ngoại giao kéo dài dường như không nằm trong ý định của ông Trump, người luôn kỳ vọng đối phương phải “đầu hàng” hoàn toàn sau các đòn tấn công quân sự mạnh mẽ.
Hiện tại, cả Washington và Tehran đều tin rằng mình đang ở thế thượng phong: Mỹ tự tin với hỏa lực áp đảo đã trút xuống Iran, trong khi Iran tin rằng họ đã chiến thắng bằng cách trụ vững sau các đợt không kích. Sự thiếu vắng tinh thần thỏa hiệp từ cả hai phía đang khiến triển vọng hòa bình khu vực trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Nguồn nytimes
