Một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran đã được công bố vào phút chót, giúp tránh một cuộc tấn công quân sự quy mô lớn và mở lại tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới – eo biển Hormuz. Tuy nhiên, phía sau tuyên bố “chiến thắng hoàn toàn” của Tổng thống Donald Trump là hàng loạt bất ổn chưa được giải quyết, đặt ra câu hỏi về tương lai của khu vực Trung Đông cũng như thị trường năng lượng toàn cầu.
Thỏa thuận phút chót trước giờ “nổ súng”
Theo các nguồn tin quốc tế, thỏa thuận được đạt được chỉ chưa đầy hai giờ trước thời hạn mà Tổng thống Donald Trump đưa ra, trong đó ông đe dọa sẽ tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Iran nếu Tehran không mở lại eo biển Hormuz.
Trước đó, căng thẳng giữa hai nước leo thang nhanh chóng sau khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu. Việc phong tỏa này đã khiến hàng trăm tàu chở dầu mắc kẹt, gây gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng năng lượng thế giới.
Trong bối cảnh nguy cơ chiến tranh cận kề, các nỗ lực ngoại giao khẩn cấp – đặc biệt từ Pakistan và Trung Quốc – đã giúp hai bên đạt được thỏa thuận tạm thời.
Theo nội dung chính của thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz và cho phép tàu thương mại lưu thông trở lại, đổi lại Mỹ tạm dừng các hành động quân sự và bước vào đàm phán tiếp theo.
Trump tuyên bố “chiến thắng hoàn toàn”
Ngay sau khi thỏa thuận được công bố, Tổng thống Trump mô tả đây là một “chiến thắng toàn diện” của Mỹ.
Ông cho rằng áp lực quân sự và các tối hậu thư đã buộc Iran phải nhượng bộ, đồng thời khẳng định Mỹ sẽ duy trì hiện diện trong khu vực để đảm bảo an toàn hàng hải. Ngoài ra, Trump còn nhấn mạnh tiềm năng kinh tế sau thỏa thuận, cho rằng “sẽ có nhiều cơ hội lớn và lợi nhuận” từ việc ổn định lại khu vực.
Tuy nhiên, tuyên bố này gây tranh cãi trong giới phân tích. Một số ý kiến cho rằng Mỹ đã phải chấp nhận nhiều điều kiện từ phía Iran, trong đó có các đề xuất liên quan đến việc kiểm soát tuyến vận tải và quyền phát triển hạt nhân.
Điều này khiến nhiều chuyên gia nhận định rằng kết quả thực tế của thỏa thuận không đơn giản là “chiến thắng” một chiều.
Iran cũng tuyên bố đạt được mục tiêu
Không chỉ Mỹ, phía Iran cũng khẳng định họ là bên giành lợi thế trong thỏa thuận. Theo các nguồn tin, Tehran cho rằng họ đã buộc Washington phải xem xét một đề xuất gồm nhiều điều khoản quan trọng, bao gồm nới lỏng trừng phạt và công nhận quyền phát triển hạt nhân.
Điều này phản ánh một thực tế quen thuộc trong các thỏa thuận ngoại giao quốc tế: cả hai bên đều cố gắng giữ hình ảnh chiến thắng trước dư luận trong nước.
Tuy nhiên, chính sự khác biệt trong cách diễn giải thỏa thuận cũng là dấu hiệu cho thấy nguy cơ đổ vỡ vẫn còn rất lớn.
Eo biển Hormuz: “nút thắt” của khủng hoảng
Eo biển Hormuz – nằm giữa Iran và Oman – từ lâu đã được coi là huyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu. Khi Iran đóng cửa tuyến đường này, lượng vận chuyển dầu giảm mạnh, đẩy giá năng lượng tăng cao và gây lo ngại trên toàn thế giới.
Trong giai đoạn căng thẳng vừa qua, khoảng 130 triệu thùng dầu thô và hàng chục triệu thùng nhiên liệu bị mắc kẹt trên hàng trăm tàu chở dầu trong khu vực.
Việc mở lại eo biển sau thỏa thuận ngừng bắn đã giúp thị trường phần nào ổn định, nhưng các chuyên gia cảnh báo rằng bất kỳ sự gián đoạn nào trong tương lai cũng có thể khiến giá dầu biến động mạnh trở lại.
Lệnh ngừng bắn mong manh
Mặc dù đạt được thỏa thuận, tình hình thực tế trên thực địa vẫn rất phức tạp. Một số cuộc tấn công và xung đột nhỏ vẫn tiếp diễn, đặc biệt liên quan đến các lực lượng đồng minh của Iran trong khu vực.
Ngoài ra, Israel – một bên liên quan quan trọng – đã tuyên bố thỏa thuận này không áp dụng cho các hoạt động quân sự của họ tại Lebanon, làm gia tăng nguy cơ leo thang mới.
Phía Iran cũng cảnh báo có thể rút khỏi thỏa thuận nếu các hành động quân sự tiếp diễn, khiến lệnh ngừng bắn trở nên mong manh ngay từ những ngày đầu.
Những vấn đề cốt lõi chưa được giải quyết
Dù giúp tránh được một cuộc chiến ngay lập tức, thỏa thuận hiện tại chưa giải quyết được các nguyên nhân sâu xa của xung đột.
Các vấn đề lớn vẫn tồn tại bao gồm:
- Chương trình hạt nhân của Iran
- Ảnh hưởng của Iran tại Trung Đông
- Sự hiện diện quân sự của Mỹ trong khu vực
- Quyền kiểm soát và an ninh tại eo biển Hormuz
Theo các nhà phân tích, nếu không có giải pháp dài hạn, xung đột có thể bùng phát trở lại bất cứ lúc nào.
Áp lực chính trị và kinh tế
Ở trong nước, Tổng thống Trump cũng đang đối mặt với áp lực lớn từ dư luận, đặc biệt khi giá xăng tăng và lo ngại chiến tranh lan rộng.
Việc đạt được thỏa thuận ngừng bắn có thể giúp giảm bớt áp lực này trong ngắn hạn, nhưng nếu đàm phán thất bại, tình hình có thể nhanh chóng xấu đi.
Triển vọng đàm phán tiếp theo
Các cuộc đàm phán tiếp theo dự kiến sẽ diễn ra trong thời gian tới, với mục tiêu xây dựng một thỏa thuận dài hạn hơn.
Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng con đường phía trước sẽ rất khó khăn, bởi cả hai bên đều muốn giữ lợi ích chiến lược và hình ảnh chính trị của mình.
Kết luận
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có thể được xem là một bước “giải nhiệt” quan trọng trong cuộc khủng hoảng leo thang tại Trung Đông. Tuy nhiên, với những bất đồng sâu sắc vẫn tồn tại, đây nhiều khả năng chỉ là một khoảng lặng tạm thời hơn là một giải pháp lâu dài.
Trong bối cảnh đó, tương lai của khu vực – và cả thị trường năng lượng toàn cầu – vẫn phụ thuộc vào kết quả của các cuộc đàm phán sắp tới.
