Chỉ trong vòng 24 giờ tuần này, Tổng thống Trump đã chuyển từ những lời đe dọa xóa sổ nền văn minh Iran sang tuyên bố rằng Tehran đã trình bày một kế hoạch khiến ông đồng ý với lệnh ngừng bắn 14 ngày — chưa đầy hai giờ trước thời hạn ông đặt ra để tấn công cơ sở hạ tầng của Iran.
Khoảng 24 giờ sau, thỏa thuận ngừng bắn đã cho thấy những rạn nứt nghiêm trọng, khi Iran tiếp tục phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư hôm thứ Tư và Israel liên tục dội bom vào Lebanon. Iran đã đe dọa sẽ đóng cửa eo biển Hormuz cho đến khi Israel ngừng các cuộc tấn công vào Lebanon, đe dọa một khía cạnh quan trọng của thỏa thuận ngừng bắn.
Tình trạng của eo biển là một trong nhiều câu hỏi chưa được giải đáp xung quanh thỏa thuận này. Các quan chức Mỹ và Iran cũng đưa ra những thông điệp trái chiều về tương lai vật liệu hạt nhân của Iran và việc “mở lại” eo biển Hormuz thực sự sẽ có ý nghĩa gì.
Dưới đây là bốn câu hỏi lớn đang đặt ra về thỏa thuận ngừng bắn.
Liệu các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon có làm đổ vỡ thỏa thuận này không?
Trong đề xuất 10 điểm nhằm chấm dứt chiến tranh, Iran yêu cầu chấm dứt giao tranh ở Lebanon, nhưng cả Trump và Phó Tổng thống Vance, người đóng vai trò quan trọng trong các cuộc đàm phán, đều nói rằng thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran không bao gồm chiến dịch chống lại Hezbollah.
Điều đó mâu thuẫn với tuyên bố của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, người đã nói tối thứ Ba rằng thỏa thuận ngừng bắn bao gồm cả Lebanon.
Dù thế nào đi nữa, chiến dịch quân sự tiếp diễn của Israel chống lại Lebanon đe dọa làm đổ vỡ thỏa thuận mong manh này.
Tại Lebanon hôm thứ Tư, Israel đã phát động cuộc tấn công quân sự lớn nhất kể từ khi bắt đầu cuộc chiến chống lại lực lượng Hezbollah do Tehran hậu thuẫn, với hàng chục cuộc không kích được báo cáo ở phía nam và phía đông đất nước, bao gồm cả thủ đô Beirut đông dân cư, khiến khoảng 254 người thiệt mạng.
“Các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn giữa Iran và Mỹ rất rõ ràng và minh bạch: Mỹ phải lựa chọn – ngừng bắn hoặc tiếp tục chiến tranh thông qua Israel. Họ không thể có cả hai”, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên mạng xã hội X. “Thế giới đang chứng kiến các vụ thảm sát ở Lebanon. Quyết định nằm trong tay Mỹ, và thế giới đang theo dõi xem liệu họ có thực hiện các cam kết của mình hay không.”
Haneen Sayed, Bộ trưởng Bộ Xã hội Lebanon, đã lên án cuộc tấn công của Israel, nói với hãng tin AP rằng các cuộc tấn công này là một “bước ngoặt rất nguy hiểm”.
Liệu Iran có mở lại eo biển Hormuz?
Ông Trump khẳng định rằng thỏa thuận ngừng bắn phụ thuộc vào eo biển Hormuz, nơi vận chuyển một phần năm lượng dầu thô của thế giới.
Iran đã đóng cửa tuyến đường vận chuyển ngay sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào nước này ngày 28 tháng 2, chỉ cho phép một số ít tàu đi qua với một khoản phí và tạo ra một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu khiến giá dầu và khí đốt tăng vọt.
Trong một tuyên bố về thỏa thuận ngừng bắn, các quan chức Iran cho biết trong thời gian hai tuần, “việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz sẽ khả thi thông qua sự phối hợp với Lực lượng vũ trang Iran và với sự cân nhắc thích đáng về các hạn chế kỹ thuật”.
Hôm thứ Tư, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố tại Lầu Năm Góc rằng eo biển vẫn mở, nhưng chỉ vài giờ sau, Iran lại đóng cửa eo biển để đáp trả các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với các nhà báo rằng thông tin về việc eo biển bị đóng cửa là “sai sự thật”, và nói thêm, “đây là trường hợp những gì họ nói công khai khác với những gì họ nói riêng tư”.
Theo các cơ quan giám sát hàng hải, chỉ có ba tàu đi qua eo biển này vào thứ Tư. Nếu eo biển được mở cửa trở lại, vẫn chưa rõ liệu Iran có tìm cách buộc tội các tàu đi qua hay không.
Theo Financial Times, chính quyền này đã đưa ra ý tưởng thiết lập một hệ thống “trạm thu phí” trên tuyến đường thủy, áp đặt mức phí 1 đô la cho mỗi thùng dầu đi qua eo biển đối với các tàu muốn đi qua an toàn, được thanh toán bằng tiền điện tử.
Các quan chức Iran nói với tờ Wall Street Journal rằng họ sẽ cho phép 12 tàu mỗi ngày đi qua trong thời gian ngừng bắn, so với hơn 100 tàu mỗi ngày trước chiến tranh.
Ngoài ra, ông Trump nói với ABC News rằng ông đang “cân nhắc” việc kiểm soát eo biển thông qua một “liên doanh” với Tehran để áp đặt phí cầu đường trên tuyến đường thủy này.
Liệu quân đội Iran có tuân thủ lệnh ngừng bắn?
Bất chấp lệnh ngừng bắn, các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư, bao gồm Bahrain, Kuwait, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, đã báo cáo các cuộc tấn công mới của Iran vào thứ Tư, cho thấy tên lửa và máy bay không người lái vẫn đang được phóng từ Iran.
Bộ quốc phòng Qatar cho biết lực lượng vũ trang nước này đã đánh chặn 7 tên lửa đạn đạo và một số máy bay không người lái từ lãnh thổ Iran, trong khi Kuwait cho biết hệ thống phòng không của họ đã ngăn chặn một loạt máy bay không người lái của Iran – một số nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng quan trọng bao gồm các cơ sở dầu khí, nhà máy điện và nhà máy khử muối nước.
Ả Rập Xê Út cho biết họ đã chặn được chín máy bay không người lái.
Trong cuộc họp báo tại Tòa Bạch Ốc, Leavitt khoe khoang rằng Mỹ đã phá hủy năng lực chỉ huy và kiểm soát của quân đội Iran. Sau đó cùng ngày, trong một cuộc họp báo tại Lầu Năm Góc, Hegseth cho rằng đó có thể là nguyên nhân dẫn đến các cuộc tấn công liên tục của Iran.
Ông nói: “Iran nên tìm cách gửi chim bồ câu đưa thư đến cho binh lính của họ ở những vị trí xa xôi để họ biết không được bắn, không được tiếp tục các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hoặc tên lửa một chiều nữa, bởi vì đôi khi cần thời gian để một lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Chúng tôi đang theo dõi tình hình. Chúng tôi đã chuẩn bị nếu cần thiết. Chúng tôi hy vọng, chúng tôi tin rằng lệnh ngừng bắn sẽ được duy trì.”
Iran dường như cũng sẵn sàng nhanh chóng tái sử dụng vũ khí nếu các thỏa thuận thất bại, với việc Thiếu tướng Mohsen Rezaei, một quan chức cấp cao và cựu chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, tuyên bố hôm thứ Tư rằng lực lượng vũ trang Iran vẫn trong tình trạng sẵn sàng cho đến khi lợi ích của chế độ được đảm bảo.
Theo hãng thông tấn bán chính thức Fars News Agency, ông nói trong một bài đăng trên X: “Lực lượng vũ trang vẫn sẵn sàng nổ súng cho đến khi lợi ích quốc gia được bảo vệ hoàn toàn.”
Liệu Iran có từ bỏ vật liệu hạt nhân được chôn dưới lòng đất?
Iran dường như chưa đưa ra bất kỳ cam kết nào về việc giao nộp uranium làm giàu hoặc vật liệu hạt nhân, được cho là đang chôn giấu trong đống đổ nát của một cơ sở bị Mỹ ném bom hồi mùa hè năm nay.
Tuy nhiên, cả Hegseth và Trump đều bày tỏ sự tin tưởng hôm thứ Tư rằng Iran sẽ từ bỏ vật liệu chế tạo vũ khí, một mục tiêu quan trọng của nhiều người theo chủ nghĩa diều hâu chống Iran.
Trong một bài đăng trên Truth Social sáng thứ Tư, Trump tuyên bố: “Sẽ không có việc làm giàu uranium, và Hoa Kỳ, hợp tác với Iran, sẽ khai quật và loại bỏ tất cả ‘bụi’ hạt nhân (của máy bay ném bom B-2) được chôn sâu dưới lòng đất.”
Ông Trump đã tuyên bố sẽ ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, khẳng định rằng chiến tranh là cần thiết để làm được điều đó.
Vào cuối ngày thứ Ba, người đứng đầu Lầu Năm Góc của ông đã gợi ý rằng Tehran đã đồng ý loại bỏ uranium làm giàu như một phần của thỏa thuận ngừng bắn tạm thời.
“Họ biết thỏa thuận này có nghĩa là họ sẽ không bao giờ, tuyệt đối không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân,” Hegseth nói. “Theo các điều khoản, bất kỳ vật liệu hạt nhân nào mà họ đáng lẽ phải có sẽ bị loại bỏ. Bụi hạt nhân của họ được chôn sâu và giám sát 24/7 từ trên cao.”
Vào tháng 2, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc, ước tính rằng tính đến tháng 6 năm 2025, Iran đã tích lũy được khoảng 970 pound uranium được làm giàu cao – vật liệu có thể được sử dụng để chế tạo một số bom hạt nhân.
Các nhà trung gian hòa giải Pakistan đã thúc giục cả hai bên bắt đầu đàm phán tại Islamabad vào cuối tuần này để giải quyết những bất đồng còn lại về một thỏa thuận hòa bình lâu dài.
Ny (Theo The Hill)
