Thỏa thuận do Pakistan làm trung gian được ký kết ngay trước thời hạn chót mà Tổng thống Trump đặt ra, yêu cầu Iran mở lại Eo biển Hormuz nếu không muốn “cả một nền văn minh” bị xóa sổ. Một quan chức Iran cho biết tuyến hàng hải này sẽ được mở lại, kèm theo một số điều kiện.
Những diễn biến mới nhất
Hoa Kỳ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào phút chót tối thứ Ba, chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Trump đe dọa sẽ xóa sổ “cả một nền văn minh” của Iran nếu nước này không cho phép tàu thuyền thương mại qua lại an toàn trên Eo biển Hormuz.
Ông Trump thông báo thỏa thuận qua mạng xã hội, vài giờ sau khi Pakistan — bên trung gian trong cuộc tranh chấp — kêu gọi ông lùi lại thời hạn chót 8 giờ tối theo giờ miền Đông mà ông đã đặt ra để Iran đáp ứng các yêu cầu. Pakistan đề xuất mỗi bên thực hiện lệnh ngừng bắn hai tuần, trong thời gian đó Iran cho phép tàu chở dầu, khí đốt và các loại hàng hóa khác đi qua tuyến đường thủy có tầm quan trọng kinh tế chiến lược này mà không bị cản trở.
Ngay sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, một quan chức Mỹ xác nhận các cuộc tấn công quân sự của Mỹ nhằm vào Iran đã chấm dứt. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố Tehran sẽ “đình chỉ các chiến dịch phòng thủ,” và rằng “trong vòng hai tuần, tàu thuyền có thể đi qua Eo biển Hormuz an toàn” nếu được phối hợp với quân đội Iran.
Israel cũng đã đồng ý với lệnh ngừng bắn và sẽ tạm dừng các cuộc tấn công vào Iran trong hai tuần, một quan chức Tòa Bạch Ốc cho biết.
Lệnh ngừng bắn tạo ra khoảng thời gian để hai bên nỗ lực đạt được một giải pháp lâu dài hơn cho cuộc chiến — vốn bùng nổ từ cuối tháng 2 khi Mỹ và Israel mở cuộc tấn công quân sự dữ dội vào Iran.
Iran chấp nhận đề xuất ngừng bắn của Pakistan sau những nỗ lực ngoại giao dồn dập của Islamabad và sự can thiệp vào phút chót của Trung Quốc — một đồng minh then chốt — theo lời ba quan chức Iran. Hội đồng An ninh Quốc gia Iran chính thức xác nhận thỏa thuận, mô tả đây là một chiến thắng trong đó Hoa Kỳ đã chấp nhận các điều kiện của Iran.
Thông báo ngừng bắn khiến giá dầu thô Brent — thước đo chuẩn quốc tế — giảm xuống còn 93 đô-la một thùng. Chứng khoán châu Á mở cửa tăng mạnh vào sáng thứ Tư, với chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản tăng 4% và Kospi của Hàn Quốc tăng hơn 5%. Hợp đồng tương lai chỉ số S&P 500 — công cụ cho phép nhà đầu tư đặt cược vào thị trường trước khi các sàn giao dịch mở cửa — cũng tăng hơn 2%.
Trước đó trong ngày, chưa rõ liệu có lối thoát nào xuất hiện từ các cuộc đàm phán hay không — thậm chí còn không chắc các cuộc đàm phán đó có thực sự đang diễn ra.
Tại một thời điểm, khi ông Trump đe dọa tiến hành các cuộc tấn công tàn khốc vào nhà máy điện, cầu cống và các cơ sở hạ tầng thiết yếu khác — hành động có thể cấu thành tội ác chiến tranh theo luật pháp quốc tế — Iran đã ngừng tham gia các cuộc đàm phán gián tiếp.
“Cả một nền văn minh sẽ tắt lịm đêm nay, không bao giờ hồi sinh,” ông Trump cảnh báo trước đó trong ngày, dù ông nói thêm rằng ông hy vọng “có lẽ điều gì đó kỳ diệu và mang tính cách mạng có thể xảy ra.”
Trong những giờ trước thời hạn chót 8 giờ tối, Mỹ và Israel đã đẩy mạnh các cuộc tấn công vào Iran. Trong khi đó, Pakistan được cho là đang nỗ lực gấp đôi để đạt được lệnh ngừng bắn.
Thỏa thuận mới cũng áp dụng cho các cuộc giao tranh đã nổ ra tại Lebanon giữa Israel và lực lượng Hezbollah — đồng minh của Iran — kể từ khi cuộc chiến chống Iran bắt đầu, Thủ tướng Pakistan cho biết tối thứ Ba. Lệnh ngừng bắn, theo lời Thủ tướng Shehbaz Sharif trên mạng xã hội, có hiệu lực ở khắp nơi, “bao gồm cả Lebanon và các nơi khác.”
Dù vậy, các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư — trong đó có Kuwait, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Qatar và Israel — vẫn báo cáo các vụ tấn công bằng tên lửa và drone ngay trong những giờ đầu sau khi thỏa thuận được ký kết. Chưa rõ liệu các cuộc tấn công này có vi phạm lệnh ngừng bắn hay do lệnh mới chưa kịp truyền đến các lực lượng Iran ở thực địa.
Các diễn biến đáng chú ý khác:
Cầu đường sắt bị tập kích: Quân đội Israel cho biết đã tiến hành không kích vào tám cây cầu trên khắp Iran, đồng thời cảnh báo người dân không sử dụng đường sắt cho đến 9 giờ tối giờ địa phương. Truyền thông nhà nước Iran đưa tin ít nhất ba người thiệt mạng khi một cầu đường sắt bị tấn công tại thành phố Kashan ở miền trung.
Làn sóng lên án mối đe dọa của Trump: Một số nhà bình luận cánh hữu đang tách khỏi lập trường của ông Trump, trong khi một số nghị sĩ Cộng hòa lo ngại rằng các phát ngôn đe dọa này có thể khiến Tổng thống mất đi sự ủng hộ của công chúng. Đảng Dân chủ thẳng thắn lên án ông Trump, với ngày càng nhiều tiếng nói kêu gọi bãi miễn ông khỏi chức vụ.
Số người thiệt mạng: Tổ chức Thông tấn Tin tức Nhân quyền cho biết tính đến thứ Hai, ít nhất 1.665 thường dân Iran đã thiệt mạng, trong đó có 244 trẻ em. Bộ Y tế Lebanon cho biết hơn 1.500 người đã thiệt mạng trong các đợt giao tranh mới nhất giữa Israel và Hezbollah. Tại các quốc gia vùng Vịnh, ít nhất 32 người thiệt mạng trong các vụ tấn công bị quy cho Iran. Tại Israel, ít nhất 20 người thiệt mạng tính đến thứ Hai. Về phía Mỹ, 13 quân nhân đã hy sinh, hàng trăm người khác bị thương.
Nguồn nytimes
