(AP) — Giới chức Cuba xác nhận tình trạng mất điện trên toàn đảo quốc vào hôm thứ Hai, ảnh hưởng đến cuộc sống của khoảng 11 triệu dân giữa lúc cuộc khủng hoảng kinh tế và năng lượng ngày càng lún sâu, còn mạng lưới điện quốc gia tiếp tục xuống cấp nghiêm trọng.

Bộ Năng lượng và Mỏ Cuba cho biết trên nền tảng X về sự cố “ngắt kết nối hoàn toàn” của hệ thống điện quốc gia. Cơ quan này đang tiến hành điều tra nguyên nhân, đồng thời lưu ý rằng không có hỏng hóc nào tại các tổ máy đang vận hành vào thời điểm hệ thống sụp đổ.

Trả lời truyền thông nhà nước tối thứ Hai, ông Lázaro Guerra, Giám đốc phụ trách điện lực của Bộ, cho biết các đội ngũ kỹ thuật đang nỗ lực khởi động lại nhiều nhà máy nhiệt điện — mắt xích then chốt để khôi phục nguồn cung.

“Quá trình này phải được thực hiện từng bước để tránh rủi ro, bởi khi hệ thống đang rất yếu, chúng dễ bị tổn thương và tái lỗi,” ông Guerra nhấn mạnh.

Cuộc sống trong bóng tối

Khi màn đêm buông xuống, ánh nến bắt đầu le lói trong các gia đình. Tại một ngôi nhà tối om ở Havana, tiếng trẻ con nô đùa và ca hát cùng mẹ vang lên phá tan sự tĩnh lặng.

“Chúng tôi phải trải đệm cho bọn trẻ ngủ ngay tại đây vì không còn cách nào khác,” chị Yuneici Cecilia Riviaux nói, tay chỉ về phía cánh cửa đang mở toang. “Tôi không có quạt tích điện, cũng chẳng có máy phát.”

Đây là lần mất điện quy mô lớn thứ ba tại Cuba trong vòng 4 tháng qua. Trước đó, một sự cố nghiêm trọng vào đầu tháng 12 và một vụ việc khác cách đây hơn một tuần đã khiến hàng triệu người ở khu vực phía Tây đảo quốc rơi vào cảnh tối tăm.

Ông Tomás David Velázquez Felipe, 61 tuổi, một cư dân Havana, chia sẻ rằng tình trạng cắt điện liên miên khiến ông nghĩ đến việc rời bỏ hòn đảo. “Chút đồ ăn ít ỏi mà chúng tôi có đều bị ôi thiu. Người dân đã quá già để tiếp tục chịu đựng khổ sở như thế này.”

Đến đêm thứ Hai, truyền thông nhà nước đưa tin khoảng 5% cư dân Havana (tương đương 42.000 khách hàng) cùng một số bệnh viện trên toàn đảo đã có điện trở lại. Nhà chức trách cho biết sẽ ưu tiên khôi phục lĩnh vực thông tin liên lạc tiếp theo, nhưng cũng cảnh báo các mạch điện nhỏ vừa được kết nối vẫn có nguy cơ sụp đổ lần nữa.

Áp lực từ lệnh cấm vận và căng thẳng chính trị

Hệ thống điện già cỗi của Cuba đã xuống cấp trầm trọng trong những năm gần đây. Chính phủ nước này cáo buộc nguyên nhân bắt nguồn từ lệnh phong tỏa năng lượng của Mỹ. Tháng 1 vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào bán hoặc cung cấp dầu cho Cuba.

Chính quyền Trump yêu cầu Cuba trả tự do cho các tù nhân chính trị và tiến hành tự do hóa kinh tế, chính trị để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt. Thậm chí, ông Trump còn đề cập đến khả năng “tiếp quản Cuba một cách thân thiện.”

Vào thứ Hai, ông Trump tuyên bố tin rằng mình sẽ có “vinh dự tiếp quản Cuba.”

“Ý tôi là, dù là giải phóng hay tiếp quản, tôi nghĩ mình có thể làm bất cứ điều gì tôi muốn,” ông Trump nói về Cuba, gọi đây là một “quốc gia rất suy yếu.”

Theo các nguồn tin giấu tên am hiểu về các cuộc đàm phán nhạy cảm giữa Washington và Havana, chính quyền Trump đang muốn Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel rời bỏ quyền lực. Động thái này diễn ra chỉ vài ngày sau khi ông Díaz-Canel lần đầu tiên công khai xác nhận chính phủ của ông đã có các cuộc tiếp xúc với phía Mỹ.

“Cơn bão hoàn hảo” của sự sụp đổ

Giáo sư William LeoGrande từ Đại học American, người theo dõi sát sao tình hình Cuba nhiều năm qua, nhận định mạng lưới điện nước này không được bảo trì đúng cách và cơ sở hạ tầng đã “vượt quá xa tuổi thọ sử dụng thông thường.”

“Các kỹ thuật viên đang phải làm việc như những nhà ảo thuật để duy trì hệ thống trong tình trạng rệu rã như hiện nay,” ông LeoGrande nói. Ông cảnh báo nếu không có các lô hàng dầu thô và việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo diễn ra chậm chạp, nền kinh tế có thể sụp đổ hoàn toàn, dẫn đến hỗn loạn xã hội và làn sóng di cư ồ ạt.

Hôm thứ Sáu, Chủ tịch Díaz-Canel cho biết hòn đảo đã không nhận được các lô hàng dầu trong ba tháng qua và phải duy trì hoạt động dựa vào năng lượng mặt trời, khí đốt tự nhiên và các nhà máy nhiệt điện. Chính phủ cũng đã phải hoãn các ca phẫu thuật cho hàng chục ngàn người.

Bên cạnh đó, nguồn cung dầu quan trọng từ Venezuela đã bị gián đoạn sau khi Mỹ có các động thái quân sự nhắm vào quốc gia Nam Mỹ này và bắt giữ ông Nicolás Maduro vào đầu tháng 1. Dù tự sản xuất được 40% lượng dầu thô, Cuba vẫn không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu trong nước khi lưới điện ngày càng hư hại.

Những nỗ lực cứu vãn

Để tháo gỡ thế bế tắc, Cuba đang nỗ lực xoay xở với các giải pháp kinh tế đột phá. Phát biểu trước truyền thông, Thứ trưởng Bộ Ngoại thương và Đầu tư nước ngoài Óscar Pérez-Oliva Fraga nhấn mạnh thiện chí của Havana trong việc thúc đẩy hợp tác thương mại với các đối tác Hoa Kỳ, xem đây là hướng đi cần thiết dù phải đối diện với các hạn chế khắt khe từ phía Washington.

Chính phủ cũng đang triển khai các biện pháp mới nhằm thúc đẩy kinh tế, bao gồm việc cho phép người Cuba định cư ở nước ngoài được làm đối tác hoặc chủ sở hữu các công ty tư nhân trong nước, cũng như tham gia vào các dự án hạ tầng quy mô lớn. Ngoài ra, họ cũng sẽ được phép mở tài khoản ngân hàng bằng ngoại tệ tại các ngân hàng Cuba để thuận tiện cho việc giao dịch.