(AP) — Mojtaba Khamenei, con trai của cố Lãnh đạo Tối cao Iran, đã chính thức được chỉ định là người kế vị. Thông tin này được truyền hình nhà nước Iran công bố vào sáng sớm thứ Hai, trong bối cảnh cuộc chiến bắt đầu từ hơn một tuần trước với cái chết của cha ông đang có những bước ngoặt kịch tính.
Khamenei “con”, người chưa từng xuất hiện hay lên tiếng công khai kể từ khi cuộc chiến nổ ra, từ lâu đã được xem là ứng cử viên sáng giá cho vị trí này, ngay cả trước khi một cuộc không kích của Israel sát hại Giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei. Đáng chú ý, ông chưa từng kinh qua bất kỳ vị trí bầu cử hay bổ nhiệm nào trong chính phủ.
Việc bổ nhiệm diễn ra sau những dấu hiệu rạn nứt trong nội bộ giới chức Iran khi quốc gia này chờ đợi quyết định từ Hội đồng Chuyên gia — cơ quan gồm các giáo sĩ có thẩm quyền lựa chọn Lãnh đạo Tối cao. Truyền hình nhà nước đã đọc tuyên bố của Hội đồng, khẳng định ông được lựa chọn dựa trên số phiếu bầu “áp đảo” và kêu gọi quốc gia đoàn kết xung quanh nhà lãnh đạo mới. Đài truyền hình cũng phát đi hình ảnh người dân ăn mừng tại một số khu vực ở Tehran.
Đây là lần chuyển giao quyền lực thứ hai tại văn phòng Lãnh đạo Tối cao kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo cách đây gần nửa thế kỷ.
Là một nhân vật đầy bí ẩn, ông Khamenei (56 tuổi) giờ đây đứng ở vị trí trung tâm của chính thể thần quyền Iran và sẽ có tiếng nói quyết định cuối cùng đối với mọi vấn đề quốc gia. Ông sẽ đảm nhiệm vai trò Tổng tư lệnh quân đội và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đầy quyền lực. Ông cũng nắm quyền kiểm soát kho dự trữ urani làm giàu ở mức độ cao, vốn có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân nếu ông ra sắc lệnh.
Việc lựa chọn ông Khamenei có khả năng đối mặt với sự chỉ trích từ phía Hoa Kỳ. Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố: “Con trai của Khamenei là người không thể chấp nhận được đối với tôi. Chúng tôi muốn một người đem lại sự hòa hợp và hòa bình cho Iran.” Nhà Trắng hiện chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức. Chia sẻ với ABC News hôm Chủ nhật, ông Trump cho biết ông muốn có tiếng nói trong việc ai sẽ lên nắm quyền sau khi chiến tranh kết thúc; một nhà lãnh đạo mới “sẽ không tồn tại được lâu” nếu không có sự chấp thuận của ông.
Tuy nhiên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran và nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon đã ra tuyên bố bày tỏ sự ủng hộ. Quan chức an ninh cấp cao Iran, Ali Larijani, ca ngợi Hội đồng Chuyên gia đã “dũng cảm” triệu tập ngay cả khi các cuộc không kích vẫn tiếp diễn tại Tehran, khẳng định tân lãnh đạo đã được cha mình rèn luyện và “có thể chèo lái tình hình này.”
Giá dầu thô phá ngưỡng 100 USD/thùng khi làn sóng phẫn nộ bao trùm khu vực
Thương vong đối với các mục tiêu dân sự trong cuộc chiến ngày càng tăng. Bahrain cáo buộc Iran tấn công một nhà máy khử mặn mang tính sống còn đối với nguồn cung nước uống, trong khi các kho dầu tại Tehran vẫn bốc cháy âm ỉ sau các cuộc không kích đêm qua của Israel.
Khi chiến tranh gây cản trở hoạt động sản xuất và vận chuyển dầu mỏ trong khu vực, giá dầu thô đã vượt ngưỡng 100 USD/thùng lần đầu tiên sau hơn ba năm rưỡi. Một số nhà sản xuất trong khu vực, bao gồm cả Iraq, đã cắt giảm sản lượng do những nguy hiểm tại eo biển Hormuz.
Trong một dấu hiệu cho thấy sự phẫn nộ đang gia tăng tại khu vực, người đứng đầu Liên minh Ả Rập đã chỉ trích Iran vì “chính sách liều lĩnh” khi tấn công các nước láng giềng, bao gồm cả những nước có quân đội Mỹ trú đóng. Các quốc gia vùng Vịnh đã hứng chịu hàng trăm tên lửa và máy bay không người lái kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào ngày 28/2.
Bộ Quốc phòng Ả Rập Xê-út hôm thứ Hai cho biết đã đánh chặn một máy bay không người lái tấn công mỏ dầu Shaybah khổng lồ. Trước đó một ngày, nước này cho biết một vật thể quân sự đã rơi xuống khu dân cư khiến hai người mang quốc tịch Ấn Độ và Bangladesh thiệt mạng. Quân đội Mỹ xác nhận một binh sĩ đã tử vong do vết thương sau cuộc tấn công của Iran vào ngày 1/3. Tổng số binh sĩ Mỹ thiệt mạng hiện là bảy người.
Hai quan chức Mỹ cho biết Bộ Ngoại giao sẽ yêu cầu các nhân viên không thiết yếu và gia đình rời khỏi Ả Rập Xê-út. Tám phái đoàn ngoại giao khác của Mỹ cũng đã ra lệnh sơ tán nhân viên không then chốt tại Bahrain, Iraq, Jordan, Kuwait, Lebanon, Qatar, UAE và lãnh sự quán ở Karachi, Pakistan.
Theo số liệu chính thức, cuộc chiến đã khiến ít nhất 1.230 người thiệt mạng tại Iran, 397 người tại Lebanon và 11 người tại Israel. Israel đã báo cáo những trường hợp binh sĩ tử vong đầu tiên vào Chủ nhật tại miền Nam Lebanon.
Các cơ sở khử mặn và dầu mỏ bị tấn công
Bahrain cáo buộc Iran tấn công bừa bãi vào các mục tiêu dân sự, làm hư hại một nhà máy khử mặn, dù cơ quan điện nước cho biết nguồn cung vẫn được duy trì. Các nhà máy này cung cấp nước cho hàng triệu cư dân và du khách, làm dấy lên nỗi lo sợ về thảm họa tại các quốc gia sa mạc khô cằn.
Cuộc tấn công diễn ra sau khi Iran cáo buộc một cuộc không kích của Mỹ đã làm hư hại nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm, cắt đứt nguồn nước của 30 ngôi làng. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo rằng “Mỹ đã tạo ra tiền lệ này, không phải Iran.” Đáp lại, người phát ngôn CENTCOM, Đại tá Hải quân Tim Hawkins, khẳng định: “Lực lượng Mỹ không nhắm mục tiêu vào thường dân — chấm hết.”
Tại Tehran, khói từ các kho dầu bị trúng bom dày đặc đến mức nhân chứng mô tả “như thể mặt trời không bao giờ mọc”. Hội Chữ thập đỏ Iran cảnh báo người dân về tình trạng ô nhiễm không khí độc hại và nguy cơ mưa axit, đồng thời cho biết khoảng 10.000 công trình dân sự, bao gồm nhà ở, trường học và cơ sở y tế đã bị hư hại.
Lebanon: Nửa triệu người phải di tản
Lebanon cho biết hơn nửa triệu người đã phải di dời trong tuần giao tranh giữa Israel và Hezbollah. Con số thực tế có thể cao hơn nhiều so với số lượng 517.000 người đã đăng ký trên cổng thông tin chính phủ.
Tại Beirut, các gia đình phải chen chúc trong các trường học, ngủ trong xe hơi hoặc ngoài trời gần Địa Trung Hải, đốt củi để sưởi ấm trong khi cuộc tấn công của Israel vẫn tiếp diễn.
