Gia đình nhà hoạt động đất đai Cấn Thị Thêu đang đặt nhà cầm quyền CSVN trước sức ép quốc tế mới. Khi những cáo buộc về việc đối xử với tù nhân lương tâm tiếp tục bị nhắc lại, câu hỏi về cam kết nhân quyền của Hà Nội một lần nữa trở thành tâm điểm tranh cãi…
Ngày 28/ 2/ 2026, một nguồn tin từ các tổ chức theo dõi nhân quyền quốc tế cho biết Chính Phủ CSVN đã chính thức nhận được thư yêu cầu giải trình từ các cơ chế đặc biệt của Liên Hợp Quốc liên quan đến việc bắt giữ và xét xử gia đình nhà hoạt động đất đai Cấn Thị Thêu cùng hai con trai là Trịnh Bá Phương và Trịnh Bá Tư. Theo các nguồn tin này, phía Việt Nam đã đề nghị được gia hạn thêm hai tháng để chuẩn bị báo cáo giải trình trước các chuyên gia nhân quyền của Liên Hợp Quốc về những cáo buộc liên quan đến việc vi phạm quyền tự do biểu đạt và việc đối xử với các tù nhân chính trị.
Gia đình bà Cấn Thị Thêu từ lâu đã trở thành biểu tượng của các cuộc tranh đấu liên quan đến tranh chấp đất đai tại Việt Nam, đặc biệt sau sự kiện cưỡng chế đất tại xã Dương Nội, thuộc quận Hà Đông, thành phố Hà Nội. Từ năm 2014, bà Thêu đã nhiều lần bị bắt giữ và kết án tù với các cáo buộc “gây rối trật tự công cộng” hoặc “tuyên truyền chống nhà nước”. Đến tháng 6/ 2020, bà cùng hai con trai tiếp tục bị bắt giữ sau khi đăng tải các thông tin và video về vụ tranh chấp đất đai tại xã Đồng Tâm. Sau đó, cả ba người lần lượt bị kết án với các mức án từ 8 đến 10 năm tù giam theo Điều 117 của Bộ luật Hình sự Việt Nam.
Theo các tổ chức nhân quyền, vụ án này đã nhiều lần được nêu ra tại các diễn đàn quốc tế như Hội đồng Nhân quyền của Liên Hợp Quốc. Trong thư yêu cầu giải trình mới nhất, một số báo cáo viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc đã yêu cầu CSVN cung cấp thông tin chi tiết về cơ sở pháp lý của việc bắt giữ, điều kiện giam giữ và việc tiếp cận luật sư cũng như gia đình của những người bị kết án. Các chuyên gia cũng bày tỏ quan ngại về việc sử dụng các điều luật an ninh quốc gia để truy tố những người bày tỏ quan điểm về các vấn đề xã hội.
Theo quy trình của Liên Hợp Quốc, khi nhận được thư chất vấn từ các báo cáo viên đặc biệt, quốc gia liên quan thường có khoảng 60 ngày để gửi phản hồi chính thức. Trong trường hợp này, phía Việt Nam được cho là đã gửi thông báo xin gia hạn thêm hai tháng, với lý do cần thêm thời gian để tổng hợp thông tin từ các cơ quan liên quan trước khi đưa ra phản hồi chính thức. Tuy nhiên, việc xin gia hạn này lại khiến nhiều tổ chức nhân quyền cho rằng Hà Nội đang cố kéo dài thời gian thay vì đối diện trực tiếp với những cáo buộc nghiêm trọng về vi phạm nhân quyền.
Trong nhiều năm qua, các tổ chức như Human Rights Watch và Amnesty International liên tục chỉ trích Việt Nam vì việc giam giữ các nhà hoạt động ôn hòa, blogger và những người lên tiếng về quyền đất đai. Theo báo cáo của các tổ chức này, hàng chục người hiện đang bị giam giữ trong các trại giam tại Việt Nam vì các cáo buộc liên quan đến an ninh quốc gia, trong đó nhiều người được các tổ chức quốc tế xem là tù nhân lương tâm.
Điều khiến nhiều người phẫn nộ không chỉ nằm ở bản án dành cho những người như bà Cấn Thị Thêu và hai con trai, mà còn ở điều kiện giam giữ mà họ phải đối mặt. Gia đình của các tù nhân nhiều lần cho biết việc thăm gặp bị hạn chế, thư từ bị kiểm soát và việc tiếp cận chăm sóc y tế trong trại giam gặp nhiều khó khăn. Những thông tin này, dù thường bị chính quyền bác bỏ, vẫn tiếp tục được các tổ chức nhân quyền quốc tế đưa vào các báo cáo thường niên về tình hình nhân quyền tại Việt Nam.
Đối với nhiều người quan sát, vụ việc của gia đình bà Cấn Thị Thêu phản ánh một thực tế đáng lo ngại: những người lên tiếng về quyền đất đai và các vấn đề xã hội có thể phải đối mặt với các bản án tù nặng nề. Trong bối cảnh tranh chấp đất đai vẫn là một trong những nguyên nhân lớn nhất dẫn đến khiếu kiện tại Việt Nam, việc hình sự hóa các tiếng nói phản biện càng làm gia tăng cảm giác bất công trong xã hội.
Việc Liên Hợp Quốc yêu cầu giải trình trong trường hợp này cho thấy cộng đồng quốc tế vẫn đang theo dõi chặt chẽ cách Việt Nam xử lý các vụ án liên quan đến quyền con người. Tuy nhiên, điều khiến nhiều nhà hoạt động lo ngại là những lời kêu gọi từ các tổ chức quốc tế thường ít khi dẫn đến thay đổi thực chất trong chính sách của Hà Nội.
Và đó chính là điều khiến nhiều người phẫn nộ nhất. Trong khi nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam thường xuyên tuyên bố tôn trọng các công ước quốc tế về quyền con người mà nước này đã ký kết, thực tế trong nhiều vụ án lại cho thấy những người chỉ bày tỏ quan điểm ôn hòa về đất đai hoặc công lý xã hội vẫn có thể phải trả giá bằng nhiều năm tù đày. Những cam kết nhân quyền của CSVN trái với thực tế đời sống xã hội tại Việt Nam ngày càng trở nên rõ ràng và báo động rất nghiêm trọng./.
NGƯỜI QUAN SÁT
