Nếu Mojtaba Khamenei được các giáo sĩ cấp cao của Iran lựa chọn, điều đó có thể báo hiệu một thắng lợi của phe cứng rắn trong nội bộ chế độ, theo nhận định của các nhà phân tích.
Các giáo sĩ cấp cao chịu trách nhiệm lựa chọn lãnh tụ tối cao mới của Iran đã họp bàn vào ngày thứ Ba, và con trai của lãnh tụ vừa thiệt mạng, Mojtaba Khamenei, nổi lên như ứng viên dẫn đầu rõ rệt, theo ba quan chức Iran nắm rõ quá trình thảo luận nội bộ.
Những nguồn tin này cho biết các giáo sĩ đang cân nhắc công bố Mojtaba Khamenei là người kế nhiệm cha mình ngay từ sáng thứ Tư. Tuy nhiên, một số người tỏ ra dè dặt, lo ngại rằng việc công bố quá sớm có thể khiến ông trở thành mục tiêu tấn công của Hoa Kỳ và Israel. Các quan chức này yêu cầu giấu tên vì tính nhạy cảm của các cuộc thảo luận.
Nhóm giáo sĩ, được gọi là Hội đồng Chuyên gia (Assembly of Experts), đã tổ chức hai cuộc họp trực tuyến trong ngày — một vào buổi sáng và một vào buổi tối. Theo các quan chức, Israel đã tấn công một tòa nhà ở thành phố Qum, một trong những trung tâm quyền lực quan trọng của Hồi giáo Shiite, nơi hội đồng dự kiến họp để bầu lãnh tụ mới. Tuy nhiên, theo hãng tin Fars — cơ quan truyền thông có liên hệ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) — tòa nhà này khi đó không có người.
Ông Vali Nasr, chuyên gia về Iran và Hồi giáo Shiite tại Đại học Johns Hopkins, cho rằng việc Mojtaba Khamenei được lựa chọn sẽ là một quyết định gây bất ngờ nhưng mang nhiều ý nghĩa chính trị.
“Ông ấy từng được xem là người kế nhiệm trong một thời gian dài,” Nasr nói. “Nhưng trong hai năm gần đây, khả năng đó dường như đã mờ dần. Nếu ông ấy được bầu, điều đó cho thấy phe cứng rắn gắn với Vệ binh Cách mạng hiện đang nắm quyền kiểm soát.”
Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, là một nhân vật có ảnh hưởng nhưng khá kín tiếng, lâu nay hoạt động trong hậu trường quyền lực của cha mình — người đã thiệt mạng hôm thứ Bảy trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.
Ông được biết đến là người có mối quan hệ rất chặt chẽ với lực lượng Vệ binh Cách mạng. Theo ba quan chức Iran, chính lực lượng này đã thúc đẩy việc đưa ông lên vị trí lãnh tụ tối cao, cho rằng ông có đủ năng lực để dẫn dắt đất nước trong giai đoạn khủng hoảng hiện nay.
“Mojtaba là lựa chọn khôn ngoan nhất vào lúc này vì ông hiểu rất rõ cách vận hành và phối hợp các cơ cấu an ninh và quân sự,” nhà phân tích Mehdi Rahmati tại Tehran nhận định. “Trên thực tế, ông đã phụ trách nhiều việc trong số đó.”
Tuy vậy, Rahmati cũng cho rằng quyết định này không phải ai cũng chấp nhận.
“Một bộ phận người dân sẽ phản ứng mạnh mẽ và tiêu cực trước quyết định này, và chắc chắn sẽ có phản ứng ngược,” ông dự đoán.
Những người ủng hộ chính quyền có thể xem việc lựa chọn Mojtaba như sự tiếp nối của một lãnh tụ mà họ coi là tử vì đạo, và sẽ nhanh chóng ủng hộ ông. Ngược lại, phe đối lập cũng sẽ nhìn nhận đây chỉ là sự tiếp nối của chế độ hiện tại, vốn bị các tổ chức nhân quyền cáo buộc đã đàn áp và giết hại ít nhất 7.000 người biểu tình trong những tháng gần đây — con số có thể còn tăng.
Ngoài Mojtaba Khamenei, hai ứng viên khác cũng được xem là những người lọt vào vòng cuối gồm Alireza Arafi, một giáo sĩ và học giả luật Hồi giáo hiện là thành viên của hội đồng lãnh đạo chuyển tiếp ba người được lập ra sau khi Ayatollah Khamenei thiệt mạng, và Seyed Hassan Khomeini, cháu nội của lãnh tụ cách mạng Hồi giáo Ayatollah Ruhollah Khomeini.
Cả Arafi và Hassan Khomeini đều được xem là những nhân vật ôn hòa hơn, trong đó Hassan Khomeini có quan hệ gần gũi với phe cải cách vốn bị gạt ra ngoài lề chính trị Iran trong những năm gần đây.
Ông Abdolreza Davari, một chính trị gia thân cận với Mojtaba Khamenei, cho rằng nếu Mojtaba kế nhiệm cha mình, ông có thể nổi lên như một lãnh đạo theo phong cách của Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman.
“Ông ấy rất tiến bộ và có thể sẽ gạt dần những người cứng rắn sang bên,” Davari nói trong một tin nhắn trước khi chiến tranh bùng nổ. “Hãy xem việc bổ nhiệm này như một quá trình thay da đổi thịt.”
Trước đó cùng ngày tại Washington, Tổng thống Donald Trump cho biết nhiều nhân vật mà chính quyền Mỹ từng xem là ứng viên lãnh đạo Iran đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công kể từ hôm thứ Bảy.
“Chẳng bao lâu nữa chúng ta có thể sẽ không còn biết ai là người lãnh đạo,” ông nói.
Khi được hỏi về kịch bản xấu nhất tại Iran, Trump đáp:
“Tình huống tệ nhất là sau tất cả những việc này, lại có một người lên thay cũng tệ như người trước. Điều đó hoàn toàn có thể xảy ra. Và chúng tôi không muốn điều đó.”
Hội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo sĩ Shiite cấp cao, được bầu thông qua các cuộc bầu cử công khai. Theo Hiến pháp Iran, cơ quan này có nhiệm vụ bổ nhiệm, giám sát và bãi nhiệm lãnh tụ tối cao.
Đây sẽ là lần thứ hai trong lịch sử 47 năm của Cộng hòa Hồi giáo Iran hội đồng này lựa chọn lãnh tụ tối cao.
Năm 1989, hội đồng đã chọn Ayatollah Ali Khamenei, trao cho ông quyền lãnh đạo một nhà nước thần quyền mới hình thành. Trong hơn bốn thập niên, ông cai trị với quyền lực gần như tuyệt đối và rất ít thay đổi về đường lối.
Chính phủ Iran cũng cho biết trong cuộc tấn công hôm thứ Bảy, vợ của Mojtaba Khamenei là Zahra Adel, mẹ ông là Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh và một người con trai cũng đã thiệt mạng cùng với Ayatollah Ali Khamenei.
Nguồn nytimes
