(AP) — Tổng thống Donald Trump cho biết hôm thứ Bảy rằng một cuộc tấn công quy mô lớn do Israel và Hoa Kỳ tiến hành đã sát hại Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei. Ông Trump gọi đây là một vụ ám sát mang lại cho người dân Iran “cơ hội lớn nhất” để “giành lại” đất nước, nhưng đồng thời đặt tương lai của Cộng hòa Hồi giáo trước nhiều bất định và làm gia tăng nguy cơ bất ổn khu vực.
“Khamenei, một trong những kẻ ác độc nhất trong lịch sử, đã chết,” ông Trump viết trên mạng xã hội. Ông cảnh báo các đợt “oanh kích nặng nề và chính xác” sẽ tiếp diễn suốt cả tuần và thậm chí lâu hơn, trong khuôn khổ một chiến dịch mà Washington biện minh là cần thiết để vô hiệu hóa năng lực hạt nhân của Iran.
Phía Iran chưa xác nhận ngay lập tức cái chết của ông Khamenei.
Cuộc tấn công mở ra một chương mới đầy kịch tính trong sự can dự quân sự của Mỹ tại Iran, kéo theo nguy cơ trả đũa và chiến tranh lan rộng. Đồng thời, đây cũng là màn phô diễn sức mạnh quân sự gây choáng váng của một tổng thống đắc cử với khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết” và từng cam kết tránh sa lầy vào những “cuộc chiến bất tận”.
Nếu được xác nhận, việc ông Khamenei bị sát hại — trong đợt tấn công thứ hai của chính quyền Trump vào Iran chỉ trong vòng tám tháng — gần như chắc chắn tạo ra khoảng trống quyền lực, do không có người kế nhiệm rõ ràng và bởi vị lãnh tụ 86 tuổi này trong nhiều thập niên nắm quyền quyết định tối hậu đối với mọi chính sách lớn. Ông đứng đầu giới giáo sĩ và lực lượng Vệ binh Cách mạng — hai trung tâm quyền lực cốt lõi của chế độ thần quyền.
Khi các thông tin về cái chết lan ra, nhân chứng tại Tehran nói với AP rằng một bộ phận người dân đã bày tỏ vui mừng, thổi còi và hò reo.
Iran, sau khi đáp trả bằng các đòn phản công của riêng mình, đã cảnh báo sẽ trả thù. Ông Ali Larijani, Tổng thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, tuyên bố Israel và Mỹ sẽ “phải hối hận vì hành động của mình”. “Những người lính dũng cảm và dân tộc vĩ đại Iran sẽ giáng cho bọn áp bức quốc tế một bài học không thể quên,” ông viết trên mạng xã hội X.
Leo thang căng thẳng sau nhiều tháng chuẩn bị
Theo các quan chức, chiến dịch chung Mỹ–Israel đã được lên kế hoạch nhiều tháng, diễn ra vào thứ Bảy, đúng tháng chay Ramadan của người Hồi giáo và đầu tuần làm việc tại Iran. Cuộc tấn công diễn ra sau các vòng đàm phán bế tắc và những cảnh báo từ ông Trump, người từng tuyên bố năm ngoái rằng chương trình hạt nhân Iran đã bị tê liệt, song vẫn coi đợt đánh mới là cần thiết để ngăn khả năng tái phục hồi.
Khoảng 12 giờ sau khi nổ ra, quân đội Mỹ cho biết không có thương vong phía Mỹ và thiệt hại tại các căn cứ là tối thiểu, dù phải đối phó với “hàng trăm tên lửa và máy bay không người lái” từ Iran. Các mục tiêu bị đánh tại Iran gồm cơ sở chỉ huy của Vệ binh Cách mạng, hệ thống phòng không, bệ phóng tên lửa và UAV, cùng các sân bay quân sự.
Phía Israel nói đã tiêu diệt Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Iran, Bộ trưởng Quốc phòng Iran và Tổng thư ký Hội đồng An ninh Iran — một cố vấn thân cận của ông Khamenei.
“Khamenei không thể thoát khỏi hệ thống tình báo và theo dõi tinh vi của chúng tôi; phối hợp chặt chẽ với Israel, ông ta và các lãnh đạo khác bị tiêu diệt cùng ông ta hoàn toàn không có cơ hội,” ông Trump nói. “Đây là cơ hội lớn nhất để người dân Iran giành lại đất nước.”
Một nhà ngoại giao Iran nói trước Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc rằng hàng trăm dân thường đã thiệt mạng hoặc bị thương. Iran đáp trả bằng việc phóng tên lửa và UAV về phía Israel và các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực; giao tranh tiếp diễn suốt đêm.
Một số đòn đánh đầu tiên dường như trúng khu vực gần văn phòng của ông Khamenei — lãnh tụ tối cao thứ hai của Cộng hòa Hồi giáo, kế nhiệm Ayatollah Ruhollah Khomeini sau Cách mạng Hồi giáo 1979. Quan chức Israel xác nhận cái chết, sau đó là tuyên bố của ông Trump.
Đảng Dân chủ Mỹ chỉ trích việc ông Trump hành động mà không có sự cho phép của Quốc hội. Phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt cho biết chính quyền đã thông báo trước cho một số lãnh đạo Cộng hòa và Dân chủ tại Quốc hội.
Đàm phán hạt nhân thất bại, khu vực rung chuyển
Căng thẳng tăng vọt trong những tuần gần đây khi chính quyền Trump triển khai lực lượng hải–không quân Mỹ lớn nhất trong nhiều thập niên tới Trung Đông. Dù khẳng định muốn đạt thỏa thuận kiềm chế chương trình hạt nhân Iran, Washington cho rằng Tehran đã khôi phục hạ tầng bị phá hủy và phát triển năng lực tự sản xuất máy ly tâm chất lượng cao — bước quan trọng để làm giàu uranium ở mức độ vũ khí.
Iran đáp trả bằng các đợt tấn công nhắm vào Israel và các cơ sở quân sự Mỹ tại Bahrain, Kuwait và Qatar. Quân đội Israel cho biết Iran bắn “hàng chục” tên lửa, nhiều quả bị đánh chặn; lực lượng cứu thương Magen David Adom ghi nhận 89 người bị thương nhẹ.
Tại miền nam Iran, giới chức địa phương cho hay ít nhất 115 người thiệt mạng khi một trường học nữ sinh bị trúng đòn; phía Mỹ nói đang xem xét các báo cáo này. Hãng thông tấn IRNA cho biết ít nhất 15 người chết ở tây nam Iran, nhiều khu dân cư và công trình công cộng bị trúng đạn.
Hàng không toàn Trung Đông bị gián đoạn; hỏa lực phòng không vang dội trên bầu trời Dubai. Truyền thông nhà nước UAE cho biết mảnh vỡ từ tên lửa Iran đã khiến một người thiệt mạng. Ả Rập Xê Út nói đã đẩy lùi đòn đánh nhắm vào thủ đô và khu vực phía đông; Bahrain cho biết tên lửa nhắm vào trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ; Kuwait nói một UAV nhắm vào sân bay quốc tế chính; Qatar và Jordan cũng ghi nhận các vụ nổ và đánh chặn.
Chiến dịch phối hợp Mỹ–Israel, hệ lụy toàn cầu
Israel khẳng định chiến dịch được phối hợp nhiều tháng với Mỹ; không quân Israel đã tấn công “hàng trăm mục tiêu” trên khắp Iran. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã hủy chuyến thăm Israel dự kiến đầu tuần tới.
Ông Trump thừa nhận có thể có thương vong phía Mỹ, gọi đó là điều “thường xảy ra trong chiến tranh”, đồng thời tuyên bố mục tiêu “tiêu diệt” hải quân Iran và các lực lượng ủy nhiệm do Tehran hậu thuẫn. Ông kêu gọi Vệ binh Cách mạng hạ vũ khí, hứa miễn trừ hoặc đối mặt “cái chết chắc chắn”.
Các đòn đánh có thể làm rung chuyển thị trường toàn cầu, đặc biệt nếu Iran khiến eo biển Hormuz — nơi trung chuyển khoảng một phần ba lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới trong năm 2025 — trở nên không an toàn.
