Tổng thống Trump đang gấp rút xây dựng lại bức tường thuế quan của mình sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ một trụ cột trong chương trình nghị sự thương mại của ông bằng cách phán quyết rằng việc ông sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để biện minh cho chúng là bất hợp pháp.
Trước thềm bài phát biểu Thông điệp Liên bang đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đang gấp rút thực hiện kế hoạch dự phòng, đặt nền móng để thay thế các loại thuế quan mà ông đã áp đặt lên hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ.
Quyết định của tòa án là một đòn giáng mạnh vào Trump và là một chiến thắng pháp lý quan trọng cho hàng nghìn doanh nghiệp, những doanh nghiệp này giờ đây có thể đủ điều kiện được hoàn thuế nhập khẩu.
Dù vậy, Trump vẫn còn rất nhiều quyền lực để áp đặt các loại thuế quan mới thay thế cho các loại thuế cũ, và ông đang cảnh báo các đối tác thương mại không nên ăn mừng cùng những người chỉ trích ông.
“Bất kỳ quốc gia nào muốn ‘chơi trò chơi’ với phán quyết nực cười của tòa án tối cao, đặc biệt là những quốc gia đã ‘lừa đảo’ Hoa Kỳ trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ, sẽ phải đối mặt với mức thuế cao hơn nhiều, và thậm chí còn tồi tệ hơn, so với mức thuế mà họ vừa mới đồng ý,” ông Trump viết hôm thứ Hai trên Truth Social.
“NGƯỜI MUA HÀNG HÃY CẨN THẬN!!!”
Trong phán quyết với tỷ lệ 6-3 được công bố hôm thứ Sáu, tòa án cho rằng ông Trump không có thẩm quyền pháp lý để áp thuế theo IEEPA, một đạo luật năm 1977 trao cho tổng thống quyền “điều tiết” thương mại để đối phó với các mối đe dọa an ninh quốc gia.
Ông Trump đã sử dụng IEEPA để áp thuế đối với Canada, Mexico và Trung Quốc ngay sau khi nhậm chức năm ngoái, với lý do các nước này đã không làm đủ để ngăn chặn nạn buôn lậu fentanyl vào Mỹ.
Tổng thống cũng đã sử dụng IEEPA để áp đặt thuế quan lên hàng chục quốc gia khác trong bài phát biểu nhân “Ngày Giải phóng” hồi tháng Tư. Nhiều mức thuế quan đó đã được giảm bớt trong những tuần sau đó giữa bối cảnh thị trường trái phiếu hỗn loạn và các cuộc đàm phán với các đối tác thương mại.
Tòa án phán quyết rằng mặc dù IEEPA cho phép Trump ngăn chặn hoặc hạn chế thành phần thương mại quốc tế, nhưng nó không cho phép ông ta áp đặt thuế quan, điều này thuộc quyền hiến pháp độc quyền của Quốc hội về thuế và chi tiêu.
Tuy nhiên, Quốc hội đã chuyển giao một phần quyền lực của mình về thuế quan cho Tòa Bạch Ốc thông qua các đạo luật khác mà ông Trump đã sử dụng trong nhiệm kỳ đầu tiên và đang sử dụng lại trong nhiệm kỳ thứ hai.
“Tòa Bạch Ốc đã chuẩn bị sẵn sàng cho một kết quả tiêu cực. Thuế quan bị tuyên bố là bất hợp pháp có thể nhanh chóng được khôi phục thông qua các biện pháp khác”, Diane Swonk, nhà kinh tế trưởng của KPMG Mỹ, viết trong một bài phân tích. “Họ đã chuẩn bị cho điều này.”
Động thái đầu tiên của Trump là áp đặt thuế quan toàn cầu 10% thông qua Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này cho phép tổng thống đặt thuế nhập khẩu lên tới 15% để giải quyết các vấn đề về cán cân thanh toán với các quốc gia nước ngoài, trong thời hạn tối đa 150 ngày.
Sau đó, tổng thống đe dọa sẽ tăng thuế quan lên 15%.
Các chuyên gia đã đặt câu hỏi liệu Mỹ thực sự có vấn đề về cán cân thanh toán hay không, hay chỉ riêng tổng thống mới có thể đưa ra quyết định đó. Nhưng thời hạn 150 ngày và thời gian kiện tụng có thể kéo dài liên quan đến sắc lệnh của Trump khiến câu hỏi đó trở nên không còn ý nghĩa, đặc biệt khi tổng thống đang chuẩn bị áp thêm thuế quan.
“Tổng thống đã cho thấy ông ấy không cảm thấy bị ràng buộc quá nhiều bởi ngôn từ của các đạo luật này. Ông ấy coi chúng như những công cụ để sử dụng theo bất kỳ cách nào ông ấy muốn. Vì vậy, tôi nghĩ điều đó vẫn đúng”, Edward Alden, chuyên gia cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, cho biết.
Ông Trump cũng đang tiến hành các bước để ban hành thuế quan mới theo hai điều khoản khác mà ông đã sử dụng trong nhiệm kỳ đầu tiên, cho phép tổng thống có quyền đơn phương rõ ràng hơn trong việc ấn định thuế nhập khẩu.
Tòa Bạch Ốc hôm thứ Sáu thông báo sẽ bắt đầu quá trình áp thuế mới theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, đạo luật trao cho tổng thống quyền áp thuế nhập khẩu để đáp trả các hành vi thương mại không công bằng.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã sử dụng Điều khoản 301 để áp thuế đối với hàng hóa Trung Quốc, điều mà cựu Tổng thống Biden đã duy trì và ông Trump lại thường xuyên điều chỉnh trong nhiệm kỳ thứ hai của mình.
Alden cho biết “lịch sử lâu dài” của các loại thuế quan được ban hành theo Điều 301 có nghĩa là các loại thuế quan mới của Trump có khả năng sẽ được duy trì, ngay cả khi bị thách thức tại tòa án.
Ông nói: “Tôi không thấy tòa án đặt câu hỏi về phán quyết mà nhánh hành pháp đưa ra theo điều 301”, đồng thời lưu ý rằng đó cũng là “một quy trình chậm hơn cho phép công chúng đóng góp ý kiến”.
Ông Trump cũng có thể viện dẫn Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962, điều khoản trao cho tổng thống quyền lực rộng lớn để áp thuế đối với các sản phẩm có thể đe dọa an ninh quốc gia.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên, tổng thống đã sử dụng Điều 232 để áp thuế đối với thép, nhôm và các kim loại khác nhập khẩu từ cả đồng minh và đối thủ, với lý do các quốc gia đó đang gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia của Mỹ bằng cách đẩy các nhà sản xuất trong nước ra khỏi thị trường.
Trong nhiệm kỳ thứ hai, Trump đã mở rộng đáng kể phạm vi các quốc gia và sản phẩm chịu thuế theo Điều 232, áp thuế nhập khẩu đối với ô tô, phụ tùng ô tô, gỗ và thậm chí cả một số đồ nội thất từ một số quốc gia nhất định. Tổng thống cũng đe dọa sẽ áp thuế theo Điều 232 đối với dầu mỏ, khí đốt, dược phẩm và nhiều mặt hàng khác.
Mặc dù Alden cho rằng cơ sở an ninh quốc gia cho một số mức thuế theo Điều 232 đã được ban hành cho đến nay là “khá lung lay”, nhưng các tòa án ít có khả năng phán quyết chống lại Trump hơn, xét đến truyền thống tôn trọng các đánh giá của tổng thống về an ninh quốc gia.
“Chắc chắn khi nhìn vào đồ nội thất và một vài mặt hàng khác, rất khó để đưa ra lý do chính đáng về an ninh quốc gia,” Alden nói.
“Nhưng nếu bạn xem xét thực tế là các tòa án từ trước đến nay cực kỳ miễn cưỡng trong việc xem xét lại quyết định của tổng thống về an ninh quốc gia,” ông tiếp tục, “thì tôi không nghĩ bất kỳ đạo luật nào trong số này lại dễ bị tổn thương về mặt pháp lý như IEEPA.”
Mặc dù cuối cùng ông Trump sẽ có thể khôi phục lại chế độ thuế nhập khẩu của mình, nhưng phán quyết và phản ứng ngay lập tức của ông đã đẩy hệ thống thương mại toàn cầu vào tình trạng bất ổn hơn nữa.
Mức thuế quan toàn diện mới của Trump có thể vượt quá mức thuế 10% được áp dụng theo IEPPA đối với các quốc gia đã đạt được thỏa thuận với Tòa Bạch Ốc để đáp trả lời đe dọa của họ. Ngược lại, các quốc gia khác bị áp thuế cao hơn như một hình phạt vì từ chối đàm phán có thể sẽ được hưởng lợi từ việc giảm rào cản xuất khẩu.
Tình trạng này “có khả năng tạo ra ma sát mới với các đối tác thương mại và sự biến động thêm trong dòng chảy thương mại, với việc nhập khẩu có thể tăng từ các quốc gia tạm thời áp dụng thuế quan thấp hơn trong khi khối lượng có thể giảm từ các quốc gia tạm thời áp dụng thuế quan cao hơn”, Alec Phillips, Elsie Peng và David Mericle của Goldman Sachs viết trong một báo cáo nghiên cứu.
Ny (Theo The Hill)
