Đại Hội 14 của Đảng CSVN kết thúc gần một tháng, trái hẳn với những tuyên bố về ổn định, một thực tế đang diễn ra tại Việt Nam: nhiều tiếng nói phản biện lần lượt bị bắt giữ, những phiên tòa nối tiếp nhau, và không gian tự do dân sự ngày càng thu hẹp trong bầu không khí căng thẳng chưa từng có…
Hà Nội vào ngày 10 / 2 / 2026, tức là sau Đại Hội Đảng 14 (nhiệm kỳ 2026 – 2031) gần một tháng, nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế đã lên tiếng bày tỏ quan ngại về việc nhà cầm quyền CSVN gia tăng bắt giữ và truy tố những người bất đồng chính kiến tại Việt Nam.
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch – gọi tắt là HRW) ngày 15 tháng 1 năm 2026 công bố thông cáo cho rằng, CSVN đã đẩy mạnh các biện pháp trấn áp nhằm vào các nhà hoạt động, blogger và những người chỉ trích chính sách nhà nước trong giai đoạn nhạy cảm trước thềm Đại Hội.
Theo HRW, từ cuối năm 2025 đến giữa tháng 1 năm 2026, nhiều vụ bắt giữ và xét xử đã được tiến hành dựa trên các điều khoản liên quan đến an ninh quốc gia trong Bộ luật Hình sự, đặc biệt là Điều 117 và Điều 331. Các điều luật này quy định tội “làm, tàng trữ, phát tán thông tin nhằm chống Nhà nước” và “lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước”. Các tổ chức nhân quyền cho rằng nội dung của những điều luật này có phạm vi rộng và dễ bị áp dụng đối với các hoạt động bày tỏ quan điểm ôn hòa.
Ngày 7 tháng 1 năm 2026, bà Hoàng Thị Hồng Thái, một blogger tại Hà Nội, bị bắt với cáo buộc liên quan đến các bài viết trên mạng xã hội. Theo thông tin từ gia đình và các tổ chức theo dõi nhân quyền, bà từng nhiều lần bị triệu tập làm việc vì đăng tải nội dung về quyền đất đai và tự do tôn giáo. Cũng trong tháng 1, một số nhà hoạt động tại các địa phương như Nghệ An, Thanh Hóa và Lai Châu được cho là đã bị tạm giữ để phục vụ điều tra các hành vi bị cho là vi phạm pháp luật về an ninh.
Trước đó, ngày 31 tháng 12 năm 2025, Tòa án Nhân dân thành phố Hà Nội đã tuyên án vắng mặt đối với luật sư Nguyễn Văn Đài và nhà báo Lê Trung Khoa, hiện đang sinh sống ở Đức, với mức án 17 năm tù mỗi người, liên quan đến các nội dung bị cho là tuyên truyền chống nhà nước. Một số bị cáo khác trong cùng vụ án nhận mức án từ 5 đến 7 năm tù. Các tổ chức nhân quyền quốc tế cho rằng việc xét xử vắng mặt và mức án nặng thể hiện xu hướng siết chặt kiểm soát tiếng nói đối lập, trong khi phía cơ quan chức năng Việt Nam khẳng định mọi hoạt động xử lý đều dựa trên quy định pháp luật hiện hành.
Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (Reporters Without Borders – gọi tắt là RSF) trong tháng 1 năm 2026 cũng ra tuyên bố kêu gọi cộng đồng quốc tế gây sức ép để trả tự do cho các nhà báo đang bị giam giữ tại Việt Nam, trong đó có bà Phạm Đoan Trang, người bị kết án nhiều năm tù từ năm 2021 với cáo buộc tuyên truyền chống nhà nước. RSF xếp Việt Nam vào nhóm các quốc gia có môi trường báo chí bị hạn chế nghiêm trọng.
Đại Hội 14 của Đảng Cộng sản Việt Nam kết thúc ngày 23 tháng 1 năm 2026 với việc bầu ra Ban Chấp hành Trung ương nhiệm kỳ mới và thông qua các định hướng phát triển kinh tế – xã hội cho giai đoạn tiếp theo. Trong bối cảnh đó, các tổ chức nhân quyền nhận định rằng, không gian dành cho thảo luận chính trị độc lập và phản biện chính sách tiếp tục bị thu hẹp. Họ kêu gọi Việt Nam thực thi đầy đủ các cam kết quốc tế về quyền con người mà nước này đã tham gia, bao gồm Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị.
Phía nhà cầm quyền CSVN nhiều lần khẳng định không có cái gọi là “tù nhân lương tâm”, đồng thời nhấn mạnh rằng mọi cá nhân bị xử lý đều vi phạm pháp luật và việc bảo đảm an ninh, ổn định xã hội là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, các ý kiến trái chiều từ các tổ chức quốc tế cho thấy vấn đề tự do dân sự tại Việt Nam vẫn tiếp tục là chủ đề gây tranh luận trên các diễn đàn khu vực và toàn cầu trong năm 2026.
Thực tế tại Việt Nam, từ những diễn biến dồn dập trước và sau Đại Hội 14 rất đáng lo ngại: thay vì mở rộng không gian đối thoại xã hội trong giai đoạn chuyển giao chính trị quan trọng, nhà cầm quyền CSVN lại lựa chọn con đường siết chặt kiểm soát và trấn áp tiếng nói phản biện. Việc sử dụng các điều khoản mơ hồ của Bộ luật Hình sự như Điều 117 và Điều 331 để bắt giữ, truy tố những người bày tỏ quan điểm ôn hòa đã làm dấy lên làn sóng chỉ trích mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế.
Một nhà nước tự tin vào tính chính danh của mình không cần phải sợ hãi trước các bài viết trên mạng xã hội hay những lời kêu gọi cải cách ôn hòa. Khi tiếng nói phản biện bị coi là “mối đe dọa an ninh”, khi blogger, luật sư, nhà báo bị bắt chỉ vì bày tỏ chính kiến, điều đó cho thấy quyền tự do ngôn luận vốn được ghi nhận trong Hiến pháp Việt Nam và các công ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết đang bị thu hẹp nghiêm trọng. Những bản án nặng nề, những phiên tòa xử vắng mặt, những tháng ngày tạm giam kéo dài không chỉ tác động đến cá nhân người bị bắt mà còn gieo rắc tâm lý sợ hãi trong xã hội.
Đàn áp nhân quyền không thể là nền tảng cho phát triển bền vững. Một quốc gia muốn hội nhập sâu rộng với thế giới, thu hút đầu tư và khẳng định vị thế quốc tế cần chứng minh sự tôn trọng pháp quyền và các quyền tự do cơ bản của công dân. Việc tiếp tục bắt giữ và bỏ tù người hoạt động ôn hòa chỉ vì họ thực hiện quyền biểu đạt sẽ làm xói mòn niềm tin trong nước và uy tín quốc tế. Đã đến lúc nhà cầm quyền CSVN cần chấm dứt các biện pháp hình sự hóa tiếng nói bất đồng, trả tự do cho những người bị giam giữ vì bày tỏ quan điểm ôn hòa và thực sự tôn trọng các chuẩn mực nhân quyền phổ quát mà chính họ đã cam kết thực hiện./.
NGƯỜI QUAN SÁT
